Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2025 r., III AUa 293/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 19 lutego 2025 r., III AUa 293/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 293/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 19 lutego 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń

6 po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym

7 sprawy Powiatowego Urzędu Pracy w B.

8 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S.

9 z udziałem M. F.

10 o zwrot nienależnie pobranego świadczenia

11 na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S.

12 od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 23 stycznia 2024 r., sygn. akt V U 9/23

13 1. oddala apelację,

14 1. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w B. kwotę 202,50 (dwieście dwa 50/100) złotych z ustawowymi odsetkami z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

15 SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń

16 Sygn. akt III AUa 293/24

Uzasadnienie

17 Odwołujący się Powiatowy Urząd Pracy w B. wniósł odwołanie od decyzji z dnia 28 października 2022 r., znak (...), stwierdzającą nadpłatę świadczenia emerytalnego wypłaconą ubezpieczonemu M. F. w łącznej wysokości 800,82 zł za okres od 10 maja 2011 r. do 31 grudnia 2020 r. i zobowiązującej odwołującego do jej zwrotu. Odwołujący zaskarżył decyzję w całości i wniósł o jej uchylenie.

18 W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów procesu według norm przepisanych.

19 Sąd Okręgowy w Słupsku wyrokiem z dnia 23 stycznia 2024 r., sygn. akt V U 9/23 zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że Powiatowy Urząd Pracy w B. nie ma obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za okres od 10 maja 2011 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 544,89 zł oraz uiszczenia odsetek ustawowych w kwocie 255,93 zł (pkt I) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w B. kwotę 180 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II).

20 Postawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji. Od 27 marca 2001 r. M. F. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna. Z tego tytułu pobierał zasiłek dla bezrobotnych w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 3 kwietnia 2002 r. W dniu 26 czerwca 2002 r. ubezpieczony dostarczył zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym ujawniono, iż w okresie od dnia 1 marca 2001 r. do dnia 28 lutego 2002 r. pobierał rentę. Na podstawie powyższego dokumentu wydano decyzję o utracie przez M. F. statusu osoby bezrobotnej.

21 W ramach prowadzonego postępowania z wniosku ubezpieczonego o emeryturę, Powiatowy Urząd Pracy w B. wydał zaświadczenie nr (...), w którym stwierdził, że w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do maja 2002 r. wypłacono świadczenie w postaci zasiłku dla bezrobotnych.

22 Decyzją z dnia 29 czerwca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. przyznał ubezpieczonemu M. F. emeryturę od 10 maja 2011 r.

23 Pismem skierowanym do ZUS Oddział w S., Powiatowy Urząd Pracy w B. zwrócił się z wnioskiem o uporządkowanie okresów podlegania ubezpieczeniom w PUP. W odpowiedzi organ rentowy wskazał, że na koncie ubezpieczonego występują rozbieżności w okresie od maja 2001 r. do maja 2002 r. i wezwał płatnika do złożenia wniosku o uprządkowanie okresów podlegania ubezpieczeniom bezpośrednio na koncie ubezpieczonego oraz sporządzenie korekt dokumentów ubezpieczeniowych.

24 W dniu 24 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. stwierdził nadpłatę emerytury ubezpieczonego M. F. za okres od 10 maja 2011 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 544,89 zł wraz z odsetkami za okres od 8 czerwca 2011 r. do 28 października 2022 r. w kwocie 255,95 zł. Nadpłata powstała w związku ze zmianą wysokości składek na koncie ubezpieczonego spowodowanej złożeniem przez płatnika składek (PUP w B.) w dniu 5 lutego 2021 r. korekty dokumentów za okres od maja 2001 r. do maja 2002 r. W wyniku korekty nastąpiło zmniejszenie wysokości składek, a w konsekwencji zmniejszenie wysokości należnego uprawnionemu świadczenia emerytalnego.

25 Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2023 r. poz. 1230; dalej: ustawa systemowa) jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

26 W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że odpowiedzialność płatnika składek ma niezależny i autonomiczny charakter (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2022 r., II USKP 239/21) i subsydiarny w postaci odszkodowawczej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2020 r., I UK 464/19). Zdaniem Sądu Najwyższego odpowiedzialność takiego podmiotu „wykracza poza podstawową więź ubezpieczeniową” i pozwala na przypisanie odpowiedzialności podmiotowi, który nie jest beneficjentem nienależnego świadczenia. Podstawą odpowiedzialności jest natomiast jego zachowanie względem organu rentowego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2020 r., I UK 464/19). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażany jest również pogląd, zgodnie z którym warunkiem zastosowania przepisu art. 84 ust. 6 ustawy, poprzez obciążenie płatnika obowiązkiem zwrotu nienależnego świadczenia, jest stan, w którym płatnik przekazał dane, będące podstawą przyznania (wypłacenia) świadczenia, a które to informacje okazały się nieprawdziwe. Takie zachowanie płatnika stanowi zatem czyn niedozwolony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2020 r., I UK 464/19). Z tego względu, w postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym w trybie art. 84 ust. 6 ustawy, konieczne jest ustalenie i przypisanie winy płatnikowi jako przesłanki odpowiedzialności za taki czyn (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2017 r., I UK 186/16). Podobne stanowisko wyrażane jest w orzecznictwie sądów powszechnych. Wskazuje się w nim, że pociągniecie do odpowiedzialności płatnika następuje, gdy istnieje „możliwość przypisania płatnikowi (…) winy w niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązku przekazania organowi rentowemu stosownych informacji, polegającej co najmniej na niedochowaniu należytej staranności” (tak w: wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 2 marca 2022 r., III AUa 311/20; wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2020 r., I UK 306/18).

27 Analizując przesłanki odpowiedzialności płatnika Sąd Najwyższy zwraca uwagę i nakazuje odróżniać sytuację, w której następuje przekazanie danych „nieprawdziwych” oraz danych „niekompletnych” lub „nieprawidłowych”. W ocenie Sądu zakres desygnatów tego pojęcia pozostaje bowiem w stosunku wykluczającym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2012 r., II UK 39/12).

28 Konsekwencją przyjęcie odpowiedzialności płatnika na zasadzie ex delicto, w tym opartej na zasadzie winy, prowadzi do wniosku, że odpowiedzialność zobowiązanego nie ma charakteru absolutnego i „nie jest niezależna od zachowania organu rentowego”. W takim przypadku organ rentowy nie może żądać odszkodowania tytułem nienależnego świadczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r., I UK 186/16).

29 Zdaniem Sądu Okręgowego, przekazane przez płatnika dane (zaświadczenie (...) z dnia 7 kwietnia 2011 r.) nie miały charakteru „nieprawdziwego”, a jedynie niekompletny. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że płatnik otrzymał informację o uzyskiwaniu świadczenia – renty inwalidzkiej dopiero w dniu 26 lutego 2022 r., w sytuacji, gdy świadczenie w postaci zasiłku dla bezrobotnych zostało ubezpieczonemu wypłacone. Z tego względu ujawnienie wypłaty zasiłku w wydanym zaświadczeniu nie może mieć charakteru „nieprawdziwego”.

30 W ocenie Sądu Okręgowego jednak przekazanie niekompletnych danych przez płatnika nie prowadziło wprost i nie skutkowało bezpośrednio wydaniem błędnej decyzji przez organ rentowy. Inaczej rzecz, ujmując pobieranie przez ubezpieczonego nienależnego świadczenia spowodowane było nie tylko błędem płatnika, lecz organu rentowego. Zdaniem Sądu I instancji, organ rentowy był w posiadaniu danych, które pozwalały na prawidłowe ustalenie wysokości świadczenia emerytalnego. Przede wszystkim, wydał zaświadczenie z dnia 26 czerwca 2002 r. stwierdzające, że ubezpieczony pobierał w spornym okresie rentę inwalidzką. Poza tym, jak wynika z informacji z systemu (...) płatnik przekazywał do organu rentowego na bieżąco informację o zmianach w podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia M. F., wskazując przy tym na tytuły powstania i ustania tego obowiązku. Kwestia pobierania renty inwalidzkiej w okresie do 1 marca 2001 r. do 28 lutego 2002 r. była również przedmiotem analizy kolegialnej w ramach prowadzonego postępowania z wniosku ubezpieczonego. Z treści dokumentu wytworzonego w roku tego postępowania zatytułowanego „notatka w sprawie zatrudnienia podlegającej ocenie przy ubieganiu się o emeryturę lub rentę” wynika, że okres sporny tj. od 1 marca 2001 r. do 28 lutego 2002 r. został ujawniony w postaci notatki odręcznej, naniesionej zielonym atramentem, w ramach ustalania okresów podlegania ubezpieczeniom. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, iż organ rentowy nie posiadał dostatecznych informacji, aby ustalenie prawa do emerytury nie było obarczone błędem.

31 Podkreślić należało, zdaniem Sądu Okręgowego, że obowiązek prawidłowej oceny stanu faktycznego w ramach procedury przyznania świadczenia emerytalnego – co do zasady – obciąża organ rentowy. Organ ten powinien dokładnie zbadać sytuację prawną wnioskodawcy w oparciu o wszelkie dostępne źródła informacji, w tym w ramach własnych zasobów oraz poddać je – bez wyjątku - krytycznej ocenie i sprawdzeniu (zob. wyroki Sądów Apelacyjnych w Lublinie z dnia 4 lipca 2018 r., III AUa 44/18; w Białymstoku z dnia 19 grudnia 2017 r., III AUa 501/17; w Białymstoku z dnia 16 lutego 2017 r., III AUa 698/16; w Krakowie z dnia 7 czerwca 2016 r., III AUa 1122/15).

32 Reasumując, zdaniem Sądu Okręgowego organ rentowy, w ramach prowadzonego postępowania z wniosku ubezpieczonego o emeryturę, posiadał zgromadzone wystarczające i kompletne dane do wydania prawidłowej decyzji. Zaniechał jednak przeprowadzenia ich rzetelnej i krytycznej oceny. Przekazane przez płatnika dane nie miały charakteru „nieprawdziwego”, co najwyżej „niekompletny”.

33 Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję, orzekając , że Powiatowy Urząd Pracy w B. nie ma obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń za okres od 10 maja 2011 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 544,89 zł oraz uiszczenia odsetek ustawowych w kwocie 255,93 zł

34 O kosztach procesu Sąd I instancji rozstrzygnął kierując się zasadą odpowiedzialności za jego wynik, określoną w art. 98 § 1 i § 2 k.p.c. zasądzając od pozwanego na rzecz wygrywającego sprawę kwotę 180 zł tytułem kosztów procesu, które obejmowały koszty zastępstwa procesowego. Wysokość zasądzonego wynagrodzenia Sąd ustalił na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

35 Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci przepisu art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie.

36 Mając na uwadze powyższe apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

37 W uzasadnieniu apelacji skarżący wskazał, że dnia 24 października 2022 r. została ujawniona nadpłata emerytury M. F. za okres od 10 maja 2011 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 544,89 zł wraz z odsetkami za okres od 8 czerwca 2011 r. do 28 października 2022 r. w kwocie 255,95 zł. Nadpłata powstała z powodu zmiany wysokości składek na koncie ubezpieczonego spowodowanej złożeniem przez płatnika składek (tj. PUP w B.) w dniu 5 lutego 2021 r. korekt dokumentów za okres 05/2001 do 05/2002 - co przyczyniło się do zmniejszenia kwoty składek.

38 W związku z czym, że nadpłata powstała z powodu przekazania przez płatnika składek nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń, organ rentowy na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zaskarżoną decyzją zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń w łącznej kwocie 800,82 zł.

39 W odpowiedzi na apelację Powiatowy Urząd Pracy wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

40 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

41 Apelacja organu rentowego okazała się bezzasadna.

42 Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było, czy Powiatowy Urząd Pracy w B. jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych przez M. F. świadczeń z tytułu emerytury za okres od 10 maja 2011 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 544,89 zł wraz z należnymi odsetkami ustawowymi w kwocie 255,93 zł.

43 Przechodząc do oceny apelacji, na wstępie należy wskazać, że Sąd II instancji jest sądem meriti. Przy czym zgodnie z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. ma obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji. Rozpoznanie „sprawy” w granicach apelacji oznacza, że sąd drugiej instancji nie koncentruje się jedynie na ocenie zasadności zarzutów apelacyjnych, lecz rozstrzyga merytorycznie o zasadności zgłoszonych roszczeń procesowych, chyba że chodziło o nieważność postępowania, którą bierze pod uwagę z urzędu.

44 W niniejszej sprawie tej ostatniej okoliczności sąd II instancji nie dopatrzył się.

45 Rozpoznanie sprawy w granicach apelacji oznacza też z jednej strony zakaz wykraczania przez sąd drugiej instancji poza te granice, z drugiej zaś nakaz wzięcia pod uwagę i rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. W konsekwencji, sąd drugiej instancji może - a jeżeli je dostrzeże, powinien - naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Tak więc, rozpoznawanie apelacji sprowadza się do tego, że sąd drugiej instancji rozpatruje sprawę ponownie, czyli w sposób w zasadzie nieograniczony. Jeszcze raz bada sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji w granicach zaskarżenia (w rozpoznawanej sprawie w zakresie w jakim uwzględniono odwołanie i rozstrzygnięcia o kosztach, którymi obciążono pozwanego). Ma zatem obowiązek ocenić ustalony stan faktyczny oraz prawidłowość zastosowania właściwych przepisów prawa materialnego (nawet, gdyby to nie było przedmiotem zarzutów apelacji). Tym samym postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze – ma charakter rozpoznawczy (merytoryczny), a z punktu widzenia metodologicznego stanowi dalszy ciąg postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji. Skoro postępowanie apelacyjne polega na merytorycznym rozpoznaniu sprawy, to wydane orzeczenie musi opierać się na własnych ustaleniach faktycznych i prawnych sądu II instancji (art. 382 k.p.c.).

46 Mając na uwadze, że ostatecznie sąd II instancji nie uzupełniał postępowania dowodowego oraz mając na uwadze ekonomikę procesową Sąd Apelacyjny wskazuje, że wydane przez siebie orzeczenie oparł na dokonanych ustaleniach faktycznych sądu I instancji, które to ustalenia aprobuje i przyjmuje za własne. Sąd II instancji podzielił także rozważania prawne Sądu Okręgowego co do podstaw prawnych dochodzonego roszczenia. Stąd w swoim pisemnym uzasadnieniu nie będzie powtarzał ustaleń i rozważań sądu I instancji, które zawarte są w doręczonym skarżącemu organowi rentowemu pisemnym uzasadnieniu Sądu Okręgowego.

47 Sąd II instancji podzielił w całości stanowisko Sądu Okręgowego o zasadności odwołania i zwolnieniu wnioskodawcy z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia emerytalnego wypłaconego ubezpieczonemu M. F. w łącznej wysokości 800,82 zł za okres od 10 maja 2011 r. do 31 grudnia 2020 r.

48 Stwierdzić należy, że apelacja nie formułuje zarzutów obrazy prawa procesowego. W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że Sąd odwoławczy rozpoznający apelację związany jest zarzutami prawa procesowego, za wyjątkiem nieważności postępowania, którą w granicach zaskarżenia uwzględnić winien z urzędu. Z urzędu uwzględnia również stwierdzone przez siebie naruszenie prawa materialnego (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07 OSNC 2008/6/55, Prok.i Pr.-wkł. (...), Biul.SN 2008/1/13, Wspólnota(...)).

49 Dla jasności wywodu przypomnieć wypada, że za naruszenie prawa materialnego Sąd Najwyższy przyjmuje również zastosowanie przepisów prawa materialnego do niewystarczająco precyzyjnie ustalonego stanu faktycznego (por. w tym zakresie: wyrok Sądu Najwyższego z 24 listopada 2011 r., I UK 164/11, LEX nr 1135989, wyrok z 29 listopada 2002 r., IV CKN 1532/00, LEX nr 78323, postanowienie z 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00, Biuletyn SN-Izba Cywilna 2003, nr 12).

50 Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej stwierdzić należy, że po pierwsze brak zarzutów obrazy prawa procesowego w apelacji skutkować musi przyjęciem stanu faktycznego ustalonego przez Sąd Okręgowy jako stanu ustalonego niewadliwie. Po drugie, jak wcześniej wspomniano tylko nieważność postępowania Sąd Apelacyjny bierze pod uwagę z urzędu, nie jest zaś uprawniony do samodzielnego poszukiwania czy tworzenia zarzutów procesowych, które ewentualnie w danej sprawie można by postawiać Sądowi pierwszej instancji.

51 Wobec sfomułowania w apelacji wyłącznie zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd Apelacyjny za podstawę swego orzeczenia przyjął stan faktyczny ustalony przez Sąd Okręgowy.

52 Dla właściwego rozstrzygnięcia sporu należało uporządkować ustalenia faktyczne. Z korespondencji pomiędzy organem rentowym a Powiatowym Urzędem Pracy w B. wynika, że M. F. od 27 marca 2021 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i za okres od kwietnia 2001 r. do kwietnia 2002 r. Powiatowy Urząd Pracy wypłacał mu zasiłek dla bezrobotnych, sporządzał raporty i odprowadzał składki. W okresie od 1 marca 2021 r. do 28 lutego 2002 r. M. F. pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Po zakończeniu pobierania renty, M. F. zgłaszając się do jako osoba bezrobotna przedstawił zaświadczenie z ZUS z dnia 16 czerwca 2002 r. o okresie pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy. Na tej podstawie Powiatowy Urząd Pracy wydał decyzję o utracie przez M. F. statusu osoby bezrobotnej i ustalił, że wypłacony zasiłek dla bezrobotnych był świadczeniem nienależnym, z uwagi na pobieranie zasiłku dla bezrobotnych i renty z tytułu niezdolności do pracy.

53 W postępowaniu o przyznaniu emerytury w 2011 r. ubezpieczony przedłożył organowi rentowemu zaświadczenie (...)z dnia 7 kwietnia 2011 r. zawierające informacje o okresach w których M. F. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Powiatowy Urząd Pracy na dzień wystawienia w/w zaświadczenia nie dokonał korekty dokumentów rozliczeniowych. Dopiero w dniu 5 lutego 2021 r. zostały wyzerowane przez Powiatowy Urząd Pracy raporty rozliczeniowe z kodem (...) za okres od maja 2001 r. do maja 2002 r., co spowodowało zmniejszenie kwoty składek na koncie ubezpieczonego i stwierdzenie zawyżenia świadczenia emerytalnego wypłaconego przez organ rentowy M. F..

54 M. F. decyzją pozwanego z dnia 31 maja 2011 r. pobierał emeryturę obliczoną zgodnie z art. 183 ustawy emerytalnej, a do jej obliczenia w części na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej organ rentowy do okresów ubezpieczenia nie uwzględnił okresu za który organ rentowy wypłacił nienależny zasiłek dla bezrobotnych. Do obliczenia części emerytury według art. 26 ustawy emerytalnej przyjęto kwotę składek zaewidencjonowanych na koncie, z uwzględnieniem waloryzacji, w tym składki, co do których Powiatowy Urząd Pracy nie złożył dokumentów korygujących.

55 Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy systemowej płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających rozliczeniu na poczet składek następuje w deklaracji rozliczeniowej według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie. Deklarację rozliczeniową oraz imienne raporty miesięczne płatnik składek przekazuje bezpośrednio do wskazanej przez Zakład jednostki organizacyjnej (ust. 2).

56 Artykuł 47 ustawy systemowej określa terminy składania deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz opłacania składek. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu płatnik składek jest zobowiązany złożyć, z zastrzeżeniem ust. 3a, deklarację rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 w każdym przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 6, łącznie z raportem miesięcznym korygującym. Płatnicy składek zobowiązani są do składania dokumentów ubezpieczeniowych (dokumentów zgłoszeniowych płatnika składek, zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, deklaracji rozliczeniowych, imiennych raportów miesięcznych oraz dokumentów korygujących) przez teletransmisję danych przy użyciu programu dopuszczonego do użytku zgodnie z przepisami ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (art. 47 a).

57 Zgodnie z art. 48b ustawy systemowej zakład może sporządzać z urzędu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych, zgłoszenia wyrejestrowania ubezpieczonego z ubezpieczeń społecznych, imienne raporty miesięczne, zgłoszenia płatnika składek, zgłoszenia wyrejestrowania płatnika składek, deklaracje rozliczeniowe oraz dokumenty korygujące te dokumenty, zwane dalej "dokumentami związanymi z ubezpieczeniami społecznymi określonymi w ustawie". Zakład może korygować z urzędu błędy stwierdzone w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie. Zakład może żądać od płatnika składek ponownego złożenia dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie, jeżeli dokumenty te nie zostały zidentyfikowane w systemie informatycznym Zakładu. Zakład może z urzędu wprowadzać i korygować dane bezpośrednio na kontach ubezpieczonych.

58 Zgodnie natomiast z art. 84 ust. 6 cytowanej ustawy, jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

59 Odpowiedzialność płatnika składek z art. 84 ust. 6 ustawy systemowej opiera się na winie. Przekazanie nieprawdziwych danych stanowi bowiem czyn niedozwolony, konieczne jest więc stwierdzenie winy według hipotezy: kto przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nieprawdziwe dane, zobowiązany jest do zwrotu kwot świadczonych na ich postawie. Oznacza to, że podstawą odpowiedzialności płatnika składek jest wina w niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązku przekazania organowi rentowemu wymaganych informacji, polegająca na niedochowaniu należytej staranności (tak: wyrok SN z dnia 3 marca 2020 r, II UK 306/18, Legalis nr 2592200).

60 Odpowiedzialność płatnika składek z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej wskutek podania organowi rentowemu nieprawdziwych danych i spowodowania w ten sposób wypłaty nienależnego świadczenia jest odpowiedzialnością deliktową, opartą na winie sprawcy, która nie ma charakteru absolutnego i nie jest niezależna od zachowania organu rentowego. Hipotezą art. 84 ust. 6 objęte są sytuacje przekazywania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przez płatnika składek danych mających wpływ na podjęcie przez organ rentowy decyzji o przyznaniu ubezpieczonemu prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i ich wysokości, jeśli dane te okażą się nieprawdziwe. Ponadto czym innym są "dane nieprawdziwe", a czym innym "dane nieprawidłowe", "niekompletne". Wskazać w tym miejscu należy, że przekazywanie organowi rentowemu przez płatników składek niezbędnych danych następuje w formie właściwych dokumentów. W konsekwencji również dane, o jakich mowa w art. 84 ust. 6 to dane zamieszczone w odpowiednich dokumentach wymienionych w przepisach tej gałęzi prawa (por. wyrok SA w Szczecinie z dnia 3 października 2019 r, III AUa 162/19, Legalis nr 2259821). Przez „nieprawdziwe dane” należy rozumieć zawarte w dokumentach dane niezgodne z prawdą, rzeczywistością, ze stanem faktycznym, kłamliwe, zmyślone, nierzeczywiste. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2018 r., II UK 673/16, OSNP 2019 Nr 2, poz. 19 i przywołane tam orzecznictwo).

61 Sąd Apelacyjny w tym zakresie także podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 25.02.2015 r., sygn. akt II UK 127/14, w którym stwierdzono, że organ rentowy odpowiedzialny za wypłatę świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie jest zwolniony z dokładnego, merytorycznego zbadania kierowanej do niego dokumentacji. Jeśli więc pobranie nienależnych świadczeń spowodowane było nie tylko błędem pracodawcy, ale i organu rentowego, nie można żądać od płatnika składek zwrotu tychże świadczeń.

62 Odpowiedzialność płatnika składek na podstawie art. 84 ust. 6 wynika z nieprawdziwości przekazanych danych, a nie z ewentualnego przekazania danych niekompletnych. W tym ostatnim przypadku, to na organie rentowym spoczywa obowiązek zgromadzenia dokumentów niezbędnych do wydania decyzji. Jest on też obowiązany, jako organ podejmujący decyzje, do kontroli przedstawionych mu dokumentów (zob. wyrok SA w Krakowie z dnia 7 czerwca 2016 r, III AUa 1122/15, Legalis nr 1487649).

63 W ocenie Sądu Apelacyjnego w świetle cytowanych przepisów i orzecznictwa , brak było podstaw do obciążenia wnioskodawcy obowiązkiem zwrotu zawyżonego świadczenia wypłaconego M. F..

64 Na datę pierwszego wyliczenia emerytury – (31 maja 2011r.) organ mógł zweryfikować dokument urzędowy w postaci zaświadczenia (...) z dnia 7 kwietnia 2011 r. wystawionego przez Powiatowy Urząd Pracy w B., które zawierało informacje prawidłowe, że M. F. był zarejestrowany jako bezrobotny m.in. w okresach: 27 marca 2001 r. do 27 marca 2001 r. i od 26 czerwca 2002 r. do 21 maja 2006 r., z prawem do zasiłku dla bezrobotnych m.in. w okresach: 4 lipca 2002 r. do 3 lipca 2003 r. i od 4 lipca 2003 r. do 3 stycznia 2004 r. oraz że otrzymał zasiłki m.in za rok 2001: od 4 kwietnia 2001 r. do 31 grudnia 2001 r. i za rok 2002 r.: od 1 stycznia 2002 r. do 3 kwietnia 2002 r. i od 4 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r.

65 Wyjaśnienia wymagały zapisy wskazujące, że okresy: od 4 kwietnia 2001 r. do 31 grudnia 2001 r. i od 1 stycznia 2002 r. do 3 kwietnia 2002 r. w których M. F. otrzymał zasiłki dla bezrobotnych, nie pokrywają się z okresem jego statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych m.in. w okresach: 4 lipca 2002 r. do 3 lipca 2003 r. i od 4 lipca 2003 r. do 3 stycznia 2004 r. i dokumentacją przekazywaną przez odwołującego się organowi ZUA i ZWUA w latach 2001 – 2002.

66 Wyjaśnienie tych rozbieżności nastąpiło, jak wynika z dołączonej przez stronę odwołującą się do odwołania korespondencji, z inicjatywy organu dopiero w 2020 r. (k- 8 a.s.).

67 Brak informacji w zaświadczeniu zaświadczenia (...) o ustaleniu przez Powiatowy Urząd Pracy o utracie przez M. F. statusu osoby bezrobotnej i ustaleniu, że wypłacone mu zasiłki dla bezrobotnych były świadczeniami nienależnymi, co do których Powiatowy Urząd Pracy nie dokonał korekty dokumentów rozliczeniowych, nie zwalniała pozwanego od wyjaśnienia przyczyn rozbieżności, a w przypadku braku korekty dokumentów rozliczeniowych, z urzędu do wprowadzenia i skorygowania danych bezpośrednio na koncie ubezpieczonego w zakresie wysokości składek tam zaewidencjonowanych, które uznane zostały nienależnie pobrane.

68 W ocenie Sądu Apelacyjnego Powiatowy Urząd Pracy nie złożył nierzeczywistych informacji, a organ rentowy nie był zwolniony z dokładnego, merytorycznego zbadania wystawionego zaświadczenia(...) i składanej w 2001 r. i 2002 r. dokumentacji rozliczeniowej, w zakresie kwoty składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego M. F., z uwagi na obliczenie jego emerytury według zasad określonych w art. 26 i 183 ustawy emerytalnej.

69 W tym stanie rzeczy, uznając apelację pozwanego organu za nieuzasadnioną, Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., orzekł, jak w sentencji wyroku.

70 O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1¹ i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c., uwzględniając wartość przedmiotu zaskarżenia – wartość dochodzonych przez apelującego świadczeń w kwocie 800,82 zł. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych odwołującemu się ustalono na podstawie § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 2 przy uwzględnieniu § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm. dalej : rozporządzenie). Przy czym, sąd odwoławczy miał na uwadze, że przedmiot sporu nie mieści się w dyspozycji § 9 ust. 2 rozporządzenia i dlatego na podstawie § 20 rozporządzenia jako podstawę określenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika odwołującego się przyjął wartość kwoty, której zapłaty w niniejszej sprawie domagał się organ rentowy.

71 SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń