Wyrok z dnia 7 lutego 1996 r., III SA 327/95

wyrok z dnia 7 lutego 1996 r., III SA 327/95

Tekst

TEZY

1 1. "Odpowiednie" stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego /art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ nie może prowadzić do rozszerzenia uprawnień ministra, określonych w art. 25 par. 1 tej ustawy. par. 1 tej kwestii ustawa "stanowi inaczej".

2 2. Uniemożliwienie organowi egzekucyjnemu ściągnięcia należności z majątku zobowiązanego /udział w spółce z o.o./, nie podlegającego wyłączeniu spod egzekucji administracyjnej /art. 17 cytowanej wyżej ustawy/, nie może być ocenione inaczej niż jako rażące naruszenie prawa.

Sentencja

3 Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowego "T." spółka z o.o. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 27 października 1994 r. w przedmiocie uchylenia postanowień Izby Skarbowej w (...) oraz Urzędu Skarbowego w T.M. i na podstawie art. 207 par. 3 oraz art. 208 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia, a także zasądził od Ministra Finansów dziesięć złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Uzasadnienie

4 Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "T." spółka z o.o. zwróciło się do Ministra Finansów o uchylenie w trybie nadzoru postanowień Izby Skarbowej w (...) z dnia 15 listopada 1993 r., utrzymujących w mocy postanowienia Urzędu Skarbowego w T.M. z dnia 17 września 1993 r., którymi oddalono zarzuty tej spółki w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 października 1994 r. nr (...) Minister Finansów na podstawie art. 155 Kpa uchylił postanowienia organów egzekucyjnych obu instancji. Za podstawę rozstrzygnięcia przyjęto następujący stan faktyczny: Urząd Skarbowy w T.M. prowadzi egzekucję podatków należnych od Józefa K., wymierzonych ostatecznymi decyzjami tego Urzędu. W toku egzekucji dokonano zajęcia rachunku bankowego spółki z o.o. "T.", której jedynym udziałowcem jest dłużnik. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc "nieistnienie obowiązku oraz błąd co do osoby zobowiązanego". Urząd Skarbowy nie uwzględnił zarzutów, a Izba Skarbowa nie uwzględniła zażalenia wniesionego przez spółkę. Minister Finansów stwierdził, że dochodzenie przez Urząd Skarbowy zobowiązań podatkowych Józefa K. z rachunku spółki z o.o. "T." było nieprawidłowe, albowiem czynności egzekucyjne zostały skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie. Jednocześnie Minister uznał, iż z powodu wystąpienia okoliczności przewidzianych w art. 59 par. 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ postępowanie to podlega umorzeniu.

5 W skardze na powyższe postanowienie Ministra Finansów spółka z o.o. "T." wniosła o stwierdzenie jego nieważności. Skarżąca podała, że nigdy nie wyrażała zgody na zmianę postanowienia, jakiej wymaga art. 155 Kpa Ministerstwo nie jest organem wyższego stopnia w stosunku do Urzędu Skarbowego w T.M., wobec czego nie może uchylić jego postanowienia. Zdaniem skarżącej, "w celu zapobieżenia poważnym stratom Skarbu Państwa w sprawie winny zapaść decyzje w oparciu o przepisy art. 161 par. 2 Kpa".

6 Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. Jego zdaniem, zarzut dotyczący braku zgody na uchylenie postanowień jest niezrozumiały w sytuacji, gdy strona właśnie tego wyraźnie się domagała. Możliwość uchylenia postanowień w trybie art. 155 Kpa wynika z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który zezwala na odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, gdy przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast nie wystąpiły przesłanki zastosowania w tej sprawie art. 161 Kpa.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Wśród zarzutów i argumentów wysuniętych w skardze, które zawierają wiele sprzeczności i oczywistych błędów prawnych, jeden jest w pełni uzasadniony: dotyczy on braku kompetencji Ministra /a nie Ministerstwa, jak napisano w skardze/ Finansów do uchylenia postanowienia Urzędu Skarbowego.

9 Uprawnienie swoje w tym zakresie Minister Finansów wyprowadza z art. 18 ustawy "egzekucyjnej" /ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/, który zezwala, jeśli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, na odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym. Jednakże organ ten nie dostrzegł unormowania zamieszczonego w art. 25 par. 1 tej ustawy, w którym powierzono Ministrowi Finansów jedynie zwierzchni nadzór nad czynnościami organów egzekucyjnych w zakresie egzekucji należności pieniężnych.

10 W ramach tego rodzaju nadzoru prawo do ingerencji m.in. w formie uchylania i zmieniania rozstrzygnięć egzekucyjnych może przysługiwać tylko wówczas, gdy z mocy przepisu szczególnego ministrowi uprawnienia takie przysługują /zob. R. Hauser, Z. Leoński: Egzekucja administracyjna - komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1992, uwaga 6 do art. 25/.

11 "Odpowiednie" stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nie może prowadzić do rozszerzenia uprawnień ministra, określonych w art. 25 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/. W tej bowiem kwestii ta ustawa "stanowi inaczej". Należy zatem stwierdzić, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez podstawy prawnej.

12 Na tym stwierdzeniu można by poprzestać, gdyby nie to, że poglądy zawarte w uzasadnieniu postanowienia mogą doprowadzić do skutków nie do przyjęcia z punktu widzenia zasad obowiązujących w praworządnym państwie. Zasady te dotyczą zarówno praw zobowiązanego, jak i interesów Skarbu Państwa.

13 Ani Minister Finansów, ani Izba Skarbowa nie dostrzegli braku legitymacji spółki "T." do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony wyłącznie zobowiązanego, którym w niniejszej sprawie jest Józef K. Spółka "T.", której konta dotyczyło zajęcie, nie jest "zobowiązanym", lecz dłużnikiem zajętego prawa w rozumieniu art. 89 cytowanej ustawy. Jej pozycji w postępowaniu egzekucyjnym nie zmienia błędne powołanie przez Urząd Skarbowy w postanowieniu z dnia 17 września 1993 r. art. 80 i 81 cytowanej ustawy zamiast wspomnianego wyżej art. 89. Środki ochrony podmiotu, który nie jest zobowiązanym, są w ustawie przewidziane /np. art. 38 i 40/.Przyjęcie poglądu Ministra Finansów, sugerującego umorzenie postępowania egzekucyjnego, doprowadziło do sytuacji, w której zwrócono bezpodstawnie /tak przynajmniej wynika ze skargi/ ponad 30 tys. zł, a Skarb Państwa - co zapowiedziała skarżąca - musiałby liczyć się z żądaniem zapłaty odszkodowania. A przecież - na co zwracał uwagę Ministerstwu Finansów w piśmie z dnia 11 marca 1994 r. wicedyrektor Izby Skarbowej - egzekucja nie jest prowadzona przeciwko spółce, lecz przeciwko Józefowi K., "który jest jedynym udziałowcem i właścicielem spółki T.".

14 Uniemożliwienie organowi egzekucyjnemu ściągnięcia należności z majątku zobowiązanego /udział w spółce z o.o./, nie podlegającego wyłączeniu spod egzekucji administracyjnej /art. 17 cytowanej ustawy/, nie może być ocenione inaczej niż jako rażące naruszenie prawa.

15 W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 3 w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa oraz art. 208 Kpa i art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzekł jak w sentencji.