Postanowienie z dnia 11 września 2025 r., II Ca 261/23

postanowienie z dnia 11 września 2025 r., II Ca 261/23

Tekst

1 Postanowienie+Uzasadnienie

2 Sygn. akt II Ca 261/23

POSTANOWIENIE

3 Dnia 11 września 2025 roku

4 Sąd Okręgowy w Rybniku II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

5 Przewodniczący - Sędzia Agata Pędracka

6 Sędziowie: Piotr Pukowiec

7 Grzegorz Maczek

8 Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Szymura

9 po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 roku w Rybniku na rozprawie sprawy

10 z wniosku [xAnon] w [xAnon] (poprzednio [xAnon] w [xAnon])

11 z udziałem Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [xAnon] i [xAnon]

12 o ustanowienie służebności przesyłu

13 na skutek apelacji uczestnika postępowania Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [xAnon], oraz apelacji uczestnika postępowania [xAnon],

14 od postanowienia Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju

15 z dnia 29 listopada 2022 roku, sygn. akt I Ns 709/16

16 postanawia:

17 1.

18 z urzędu sprostować niedokładność w punkcie 5 zaskarżonego orzeczenia w ten sposób, że po słowach [xAnon] wpisać słowa „na rzecz wnioskodawcy”;

19 2.

20 zmienić zaskarżone orzeczenie w punkcie 3, w ten sposób, że zasądzić od wnioskodawcy [xAnon] w [xAnon] na rzecz uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [xAnon] kwotę 9822,78 zł (dziewięć tysięcy osiemset dwadzieścia dwa złote i siedemdziesiąt osiem groszy) w tym 1836,78 zł (tysiąc osiemset trzydzieści sześć złotych i siedemdziesiąt osiem groszy) podatku od towarów i usług, tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu; 3.

21 w pozostałym zakresie obie apelacje oddalić;

22 4.

23 oddalić wnioski o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

24 5.

25 nakazać pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rybniku od wnioskodawcy i uczestnika postępowania Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [xAnon] kwot po 4958,34 zł (cztery tysiące dziewięćset pięćdziesiąt osiem złotych i trzydzieści cztery grosze) tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo w postępowaniu apelacyjnym.

26 Sędzia Piotr Pukowiec Sędzia Agata Pędracka Sędzia Grzegorz Maczek

27 Sygn. akt II Ca 261/23

Uzasadnienie

28 [xAnon] w [xAnon] (dawniej: [xAnon] w [xAnon]), wniósł o ustanowienie za jednorazowym wynagrodzeniem na czas nieokreślony na jego rzecz służebności przesyłu na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa – reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [xAnon], położonej w [xAnon], stanowiącej [xAnon], dla których Sąd Rejonowy w Jastrzębiu- Zdroju, Wydział V Ksiąg Wieczystych, prowadzi [xAnon] - polegającej na korzystaniu z części nieruchomości obciążonej, zabudowanej magistralą cieplną - ciepłociągiem napowietrznym, 2 x DN 250, o długości 90 m rozbudowie i przebudowie tego urządzenia w przyszłości, jego wymianie oraz modernizacji, a także dostępie do tego urządzenia w celu usunięcia awarii, dokonywania napraw, remontów, pomiarów, orzeczenie o kosztach postępowania w oparciu art. 520 § 2 i 3 k.p.c. W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania Skarb Państwa -reprezentowany przez Prezydenta Miasta [xAnon] wniósł o oddalenie wniosku, względnie ustanowienie wnioskowanej służebności na prawie użytkowania wieczystego [xAnon] oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

29 Pismem z 7 listopada 2016 roku uczestnik postępowania [xAnon] wniósł o przebudowę istniejącego urządzenia przesyłowego na rurociąg biegnący pod ziemią i ustanowienie służebności przesyłu dla przebudowanego rurociągu.

30 Postanowieniem z 29 listopada 2022 r. sygn. akt I Ns 709/16 Sąd Rejonowy w Jastrzębiu - Zdroju:

31 1.

32 na zasadzie przepisu art. 15zzs2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [xAnon]19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych zamknął rozprawę i rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym;

33 2.

34 ustanowił na czas nieokreślony służebność przesyłu na rzecz [xAnon] na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa Prezydenta [xAnon], położonej w [xAnon], stanowiącej [xAnon], dla których Sąd Rejonowy w Jastrzębiu-Zdroju prowadzi [xAnon], polegającą na prawie posadowienia i korzystania z części nieruchomości obciążonej zabudowanej magistralą cieplną - ciepłociągiem napowietrznym 2 x DN 250, o długości 90 metrów, w przebiegu uwidocznionej na mapie sporządzonej dnia 28 listopada 2020 roku przez biegłego [xAnon], stanowiącej integralną część postanowienia, prawie do rozbudowy i przebudowy tego urządzenia w przyszłości, jego wymianie oraz modernizacji, a także nakazaniu właścicielowi udostępnienia nieruchomości w celu usuwania awarii, dokonywania napraw, przeglądów, kontroli, remontów, pomiarów i innych prac; 3.

35 zasądził od wnioskodawcy [xAnon] na rzecz uczestnika postępowania Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [xAnon] 9 266 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wskazanej w pkt 2) postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia tytułem zwrotu kosztów procesu;

36 4.

37 ustalił, iż każdy z uczestników postępowania ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, z tym zastrzeżeniem, iż wydatki postępowania ponoszą w częściach równych wnioskodawca [xAnon] oraz uczestnik postępowania Skarb Państwa - Prezydent [xAnon], na zasadach wskazanych w pkt 5) i 6) postanowienia;

38 5.

39 zasądził od uczestnika postępowania Skarbu Państwa - Prezydenta [xAnon] 2 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia tytułem zwrotu kosztów procesu;

40 6.

41 nakazał pobrać od wnioskodawcy [xAnon] na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Jastrzębiu-Zdroju 3 733,46 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

42 Z wyżej wskazanym rozstrzygnięciem nie zgodził się uczestnik postępowania Skarb Państwa - Prezydent [xAnon] wywodząc apelację i zaskarżając powyższe postanowienie w części tj. w pkt 3, 4 i 5. Skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez:

43 a)

44 zasądzenie od wnioskodawcy [xAnon] na rzecz uczestnika postępowania Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [xAnon] kwoty 11.397,18 zł brutto;

45 b)

46 obciążenie kosztami postępowania wnioskodawcy jako zainteresowanego pozytywnym rozstrzygnięciem postępowania, przy zastosowaniu ogólnych reguł wynikających z art. 520 §1 k.p.c.

47 Uczestnik zarzucił postanowieniu naruszenie przepisów postępowania a to art. 520 §2 i §3 k.p.c. poprzez przyjęcie, iż stanowisko uczestnika postępowania w niniejszej sprawie zasługiwało na obciążenie go kosztami postępowania, podczas gdy koszty związane z niniejszym postępowaniem, a dotyczące niezbędnych ustaleń w zakresie prac geodezyjnych oraz ustalenia wartości wynagrodzenia musiałyby być wykonywane niezależnie od tego czy uczestnik postępowania zgadzał się z wnioskiem czy też był jemu przeciwny. Nadto z uwagi na interes użytkownika wieczystego zwracano uwagę na konieczność ustanowienia służebności na prawie użytkowania wieczystego; Zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego a to art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług polegający na jego niezastosowaniu i przyznanie wynagrodzenia za ustanowienie służebności w kwocie netto bez uwzględnienia 23 % podatku VAT.

48 Z wyżej wskazanym rozstrzygnięciem nie zgodził się również uczestnik postępowania [xAnon] wywodząc apelację i zaskarżając powyższe postanowienie w całości. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

49 Uczestnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania a to:

50 1.

51 art. 233 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów skutkującej przyjęciem opinii biegłego bez szczegółowego ustalenia, że służebność przesyłu skutkuje niemożnością prawidłowego dostępu do budynku przez uczestnika postępowania [xAnon];

52 2.

53 art. 233 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. w zw. z art 278 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i nie dopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa skutkującej nie przeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości i nieustaleniem wszelkich okoliczności sprawy zmierzających do ustalenia, że w kształcie ustalonym przez biegłego [xAnon] przebiegu służebności skutkować będzie brakiem dostępu do nieruchomości przez uczestnika postępowania [xAnon]. [xAnon] zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego a to art. 3051 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące ustanowieniem służebności przesyłu na rzecz wnioskodawcy w sposób nie zapewniający odpowiedniego dostępu do budynku przez uczestnika postępowania [xAnon] w obszarze urządzeń przesyłowych posadowionych na działce.

54 W skierowanej do tut. sądu odpowiedzi na apelację wnioskodawca [xAnon] wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz o zasądzenie od uczestnika [xAnon] na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm prawem przepisanych.

55 Sąd drugiej instancji ustalił następujący stan faktyczny:

56 Biegły sądowy z zakresu wyceny nieruchomości wskazał, iż jednorazowe wynagrodzenie służebności przesyłu na prawie własności nieruchomości z tytułu posadowienia sieci cieplnej [xAnon] uwzględniające wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego w pasie służebności przesyłu powiększone o zdyskontowane wydatki operacyjne w pasie eksploatacyjnym o łącznej powierzchni pasa służebności przesyłu równego 262m2 wynosi 7 986 zł. (dowód: opinia biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości oraz maszyn i urządzeń trwale z gruntem związanych k.715 - k.748).

57 Przed zamknięciem rozprawy i ogłoszeniem postanowienia przez Sąd Okręgowy wnioskodawca zgłosił, że zmienił nazwę i obecnie nazywa się: [xAnon] w [xAnon], co zostało uwzględnione w orzeczeniu.

58 Sąd drugiej instancji zważył, co następuje:

59 Stosownie do treści art. 350 §3 k.p.c. jeżeli sprawa toczy się przed sądem drugiej instancji, sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji. W trakcie postępowania przed Sądem drugiej instancji zauważono, że w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji z 29 listopada 2022 r. doszło do oczywistej omyłki pisarskiej polegającej na tym, że w punkcie 5 postanowienia nie określono na czyją rzecz ma nastąpić zapłata. Dlatego po słowach [xAnon] wpisano poprawnie „na rzecz wnioskodawcy”. Wobec powyższego na mocy powołanych przepisów orzeczono jak w punkcie 1 wyroku. Apelacja strony uczestnika Skarbu Państwa – Miasta [xAnon] zasługiwała na uwzględnienie w części, zaś apelacja uczestnika [xAnon] była w całości niezasadna.

60 Zgodnie z art. 386 §1 k.p.c. oraz art. 387 §21 pkt 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. w razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżone postanowienie i orzeka co do istoty sprawy. W uzasadnieniu postanowienia sądu drugiej instancji jeżeli sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia z przytoczeniem przepisów prawa powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne oceny sądu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 385 k.p.c. sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna. W obowiązującym modelu apelacji pełnej rola sądu drugiej instancji nie ogranicza się do samego aktu kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, lecz obejmuje również powinność merytorycznego rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 382 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Sąd drugiej instancji ma obowiązek poczynienia ponownie własnych ustaleń, które mogą obejmować ustalenia sądu pierwszej instancji przyjęte za własne albo różnić się od tych już dokonanych, a następnie poddania ich ocenie pod kątem prawa materialnego. Może przy tym zmienić ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, uzasadniającego odmienne ustalenia, chyba że szczególne okoliczności wymagają ponowienia lub uzupełnienie tego postępowania. Na gruncie badanej sprawy Sąd drugiej instancji w znacznej mierze przyjął za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji z tą tylko zmianą, że do ustalenia wysokości należnego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu Sąd drugiej instancji posłużył się operatem szacunkowym wykonanym przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego na wezwanie tego Sądu. Sąd drugiej instancji zważył, że ustalając wysokość należnego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu Sąd pierwszej instancji działał w oparciu o operat szacunkowy z 2 listopada 2021 r. Dodatkowo biegły składając operat szacunkowy przed Sądem pierwszej instancji ustalił wysokość jednorazowego wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu urządzeń przesyłowych na prawie użytkowania wieczystego w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie celowym było ustalenie wysokości jednorazowego wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu urządzeń przesyłowych na prawie własności.

61 Stosownie do treści art. 156 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz w/w przepisy Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, ze zasadnym jest ustalenie wysokości należnego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w oparciu o nowy operat szacunkowy. Sąd drugiej instancji przychylił się do zarzutu uczestnika Skarbu Państwa - Miasta [xAnon] w zakresie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa VAT). Analizując zasadność zgłoszonego zarzutu Sąd drugiej instancji miał na względzie, że wykładni w/w przepisu należy dokonywać w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 oraz art. 15 ust. 1 w/w ustawy. Zgodnie z powołanymi przepisami opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. W ujęciu powyższego należy stwierdzić, że aby podlegać podatkowi VAT należy kumulatywnie spełnić dwie przesłanki tj. odpłatnie świadczyć usługi oraz być podatnikiem podatku VAT. Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie miało ustalenie, czy Skarb Państwa jest podatnikiem podatku VAT. Punktem wyjścia dla oceny, czy jednostce samorządu terytorialnego przysługuje status podatnika VAT jest w pierwszej kolejności rozważenie, czy jej aktywność można potraktować jako przejaw aktywności z zakresu działalności gospodarczej. Innymi słowy, nie samo korzystanie przez jednostki samorządu terytorialnego przy wykonywaniu działalności z uregulowań prawa cywilnego oraz nie samo działanie w ramach zadań zleconych ustawą decydują o statusie jednostki samorządu terytorialnego jako podatnika VAT, ale charakter podejmowanych przez nią aktywności (zob. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2024 r. sygn. akt I FSK 835/21). Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Apelacyjny w Gdańsku w swym wyroku z 27 marca 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 1102/23 na właścicielu nieruchomości obciążonej spoczywa obowiązek znoszenia zarówno istnienia cudzych urządzeń na gruncie (wcześniej ich posadowienia), jak i działań w celu ich utrzymania. Powyższe zachowanie właściciela nieruchomości obciążonej stanowi świadczenie (odpłatne) w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy VAT będące przedmiotem usługi, jako czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

62 Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w ocenie Sądu drugiej instancji uczestnik Skarb Państwa - reprezentowany przez Prezydenta Miasta [xAnon] spełnił przesłanki, aby podlegać podatkowi VAT. Uczestnik będący właścicielem położonej w [xAnon] nieruchomości, stanowiącej [xAnon], dla których Sąd Rejonowy w Jastrzębiu- Zdroju, prowadzi [xAnon] zobowiązany jest znosić istnienie na swoim gruncie magistrali cieplnej wraz z ciepłociągiem napowietrznym i umożliwiać wnioskodawcy dostęp do w/w urządzeń w celu usunięcia awarii, dokonywania napraw, remontów lub pomiarów. A zatem uczestnik świadczy na rzecz wnioskodawcy odpłatną usługę. Jednocześnie w/w usługę uczestnika na rzecz wnioskodawcy można potraktować za przejaw działalności gospodarczej, wobec czego uczestnikowi będzie przysługiwać status podatnika podatku VAT. Zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 11 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Skarb Państwa – jako osoba prawna niemająca własnych organów – działania opisane w art. 23 ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. gospodarowanie nieruchomościami Skarbu Państwa ( sprzedaż, oddanie w najem , dzierżawa nieruchomości) zleca jako zadanie z zakresu administracji rządowej Staroście. Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę nie wystąpi w charakterze podatnika podatku od towarów i usług bowiem uwzględniając zapisy ustawy o samorządzie powiatowym,( art. 91 i art. 92 ) oraz ustawy o podatku od towarów i usług, rolę podatnika pełnił będzie powiat. Miasto [xAnon] jest miastem na prawach powiatu, wiec będzie zobowiązane do odprowadzenia podatku Vat od wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Mając na uwadze przytoczone argumenty do należnego uczestnikowi postępowania jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, ustalonego w oparciu o przedłożony operat szacunkowy w wysokości 7 986 zł, doliczono podatek VAT wg. stawki 23 % tj. kwotę 1 836,78 zł, co łącznie daje kwotę 9 822,78 zł.

63 W ocenie Sądu drugiej instancji zarzut uczestnika Skarbu Państwa - Miasta [xAnon] dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 520 §2 i §3 k.p.c. nie zasługuje na uwzględnienie.

64 Stosownie do treści art. 520 §3 k.p.c. jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie. Zgodnie z utrwalonym poglądem sprzeczność interesów pomiędzy uczestnikami, w rozumieniu art. 520 § 2 i 3 k.p.c. , występuje wtedy, gdy postanowienie kończące postępowanie w sprawie wywiera wpływ dla jednych zainteresowanych na zwiększenie, a dla innych na zmniejszenie ich praw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2012 r. sygn. akt I CZ 148/12). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd drugiej instancji zważył, że poprzez ustanowienie służebności przesyłu uczestnik Skarb Państwa został zobowiązany do znoszenia istnienia na swoim gruncie magistrali cieplnej wraz z ciepłociągiem napowietrznym i umożliwiania wnioskodawcy dostępu do w/w urządzeń. Z kolei wnioskodawca został zobowiązany do zapłaty na rzecz uczestnika jednorazowego wynagrodzenia. Z powyższych względów nie ulega wątpliwości, że interesy wnioskodawcy i uczestnika były sprzeczne, zatem orzeczenie Sadu pierwszej instancji było w tym zakresie prawidłowe. W ocenie Sądu drugiej instancji zarzut uczestnika [xAnon] dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 233 §1 k.p.c. nie jest uzasadniony. Stosownie do treści w/w artykułu sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Warszawie w swym orzeczeniu z 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt I ACa 685/19 granice swobody sędziego przy ocenie materiału dowodowego wyznaczają trzy czynniki: logiczny (obowiązek wyciągnięcia z materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych), ustawowy (powinność rozważenia całego materiału dowodowego) oraz ideologiczny (psychologiczny), przez który rozumie się świadomość prawną sędziego, kulturę prawną oraz system reguł pozaprawnych ocen społecznych, do których odsyłają normy prawne. Zarzut przekroczenia swobodnej oceny dowodów, skutkującej błędnymi ustaleniami faktycznymi może być skuteczny tylko wtedy, gdy skarżący wykaże przekroczenie swobody sędziowskiej w zakresie któregoś z powyżej wymienionych kryteriów. Wymaga natomiast podkreślenia, że samo przedstawienie przez stronę odmiennych wniosków niż wynikają z oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji nie świadczy jeszcze o przekroczeniu swobodnej oceny dowodów.

65 Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, że Sąd pierwszej instancji dokonał logicznej oceny przedstawionego materiału dowodowego, jego wnioski są spójne oraz wyczerpujące. Zarzuty uczestnika stanowią w istocie polemikę z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym przez Sąd pierwszej instancji. Należy zwrócić uwagę, że magistrala cieplna, której fragment stanowią urządzenia przesyłowe posadowione na [xAnon] dla których Sąd Rejonowy w Jastrzębiu- Zdroju, Wydział V Ksiąg Wieczystych, prowadzi [xAnon] zostały wybudowane w latach 1966 – 1967, zaś [xAnon] nabył użytkowanie wieczyste w/w nieruchomości wraz z posadowionymi na niej urządzeniami. Sąd drugiej instancji podziela zapatrywanie Sadu Rejonowego, że zainstalowanie urządzeń przesyłowych, które nastąpiło na nieruchomości, stało się w wyniku dalszych przekształceń własnościowych jej ograniczeniem i obciążeniem odnoszonym się do prawa własności. W związku z tym podmiot, w stosunku do którego użytkowanie wieczyste powstało z mocy prawa lub na podstawie umowy zawartej z właścicielem i konstytutywnego wpisu w księdze wieczystej, nabył to prawo z istniejącym ograniczeniem nieruchomości i ma obowiązek trwałego znoszenia stanu ukształtowanego położeniem zainstalowanych na gruncie urządzeń przesyłowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa przesyłowego i czynności niezbędnych do zapewnienia prawidłowej ich eksploatacji. Istniejące w chwili powstania użytkowania wieczystego ograniczenia i obciążenia dotyczące prawa własności nieruchomości mają bezpośredni wpływ na sposób i zakres wykonywania użytkowania wieczystego. W efekcie użytkowanie wieczyste nie może kolidować z obciążeniami nieruchomości, które powstały przed oddaniem jej w użytkowanie wieczyste (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r. sygn. akt III CZP 101/16). W ocenie Sądu drugiej instancji z podobnych względów na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut uczestnika [xAnon] dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 3051 k.c. Obejmując nieruchomość w użytkowanie wieczyste [xAnon] miał świadomość, że na nieruchomości znajdują się widoczne urządzenia przesyłowe. Z tego powodu uczestnik nie może domagać się skutecznie zmiany przebiegu urządzeń przesyłowych ponieważ stanowią one obciążenie nieruchomości, jakie przeszło na uczestnika wraz z użytkowaniem wieczystym.

66 Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawie art. 386 §1 k.p.c. oraz art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. orzeczono jak w punkcie 2 i 3 postanowienia.

67 O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o art. 520 §2 k.p.c. Sąd drugiej instancji miał na uwadze, że postępowanie zainicjowane przez wnioskodawcę zmierzało do umownego ustanowienia służebności przesyłu, w związku z tym wnioskodawca w pierwszej kolejności zwrócił się do właściciela gruntu (czyli do Skarbu Państwa) z takim wnioskiem. Okolicznością istotną w niniejszej sprawie był fakt, że grunt po którym biegną urządzenia przesyłowe jest jednocześnie w użytkowaniu wieczystym, z tego powodu Skarb Państwa jako właściciel odsyłał do użytkownika wieczystego a użytkownik wieczysty się nie godził i odsyłał do właściciela, należało więc uznać, że doszło do spornej sytuacji która jest przewidziana w art. 520 §2 k.p.c. a nie w §1 w/w przepisu. Zważyć należy, że orzecznictwo jest zgodne co do tego, że służebność przesyłu może być ustanowiona również na prawie użytkowania wieczystego (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2017 r. sygn. akt III CZP 101/16), jednakże w/w służebność jest w takim wypadku ograniczona temporalnie, do czasu trwania użytkowania wieczystego. Dlatego zasadnym i znacznie bardziej trwałym rozwiązaniem jest ustanowienie służebności na prawie własności. Jest to bardziej stabilna sytuacja dla przedsiębiorstwa przesyłowego. Umowne uregulowanie służebności przesyłu, za zgodą właściciela gruntu – Skarbu Państwa, który nie kwestionował potrzeby regulacji prawa wnioskodawcy w tym zakresie, nie spowodowałoby długotrwałego postępowania, w trakcie którego powstały dodatkowe koszty wynikające z konieczności ustalenia wysokości wynagrodzenia w oparciu o opinię biegłych Z powyższych względów Sąd oddalił wnioski o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, o czym orzeczono jak w punkcie 4 postanowienia. W trakcie postępowania przed Sądem drugiej instancji Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Rybniku poniósł tymczasowo koszty obejmujące wynagrodzenie biegłej za sporządzenie w niniejszej sprawie opinii. Sporządzenie w niniejszej sprawie nowego operatu szacunkowego było zasadne (o czym była mowa powyżej) oraz przyczyniło się do rozpoznania niniejszej sprawy. Koszty te obejmowały 5 453,49 zł tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii głównej (postanowienie z 19 lipca 2024 r.), 1 087,02 zł za sporządzenie opinii uzupełniającej (postanowienie z 26 września 2024 r.) oraz 2 656,17 zł tytułem wynagrodzenia za sporządzenie opinii uzupełniającej (postanowienie z 18 grudnia 2024 r.). Postanowienia Sądu w tym zakresie stały się prawomocne i nie były przez strony zaskarżone. Stosownie do treści art. 83 ust. 2 u.k.s.c. oraz art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113. Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu.

68 Mając na uwadze charakter niniejszej sprawy Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, że zasadnym jest stosunkowe rozdzielenie kosztów postępowania za sporządzenie opinii między wnioskodawcę i uczestnika Skarb Państwa na podstawie art. 520 §2 k.p.c. Łącznie koszty poniesione przez Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Rybniku z tytułu sporządzonych opinii wyniosły 9 916,68 zł. Zatem zasadne jest, aby wnioskodawca i uczestnik Skarb Państwa Prezydent [xAnon] ponieśli koszty postępowania w wysokości po 4 958,34 zł., o czym orzeczono jak w punkcie 5 postanowienia. Sędzia Piotr Pukowiec Sędzia Agata Pędracka Sędzia Grzegorz Maczek