Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2016 r., I OSK 2421/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2016 r., I OSK 2421/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Maciej Dybowski, Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K., Z. K., M.K. i R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2134/13 w sprawie ze skargi K. Ż. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. K., Z. K., M.K. i R. K. solidarnie na rzecz Ministra Skarbu Państwa kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 czerwca

3 2014 r., akt I SA/Wa 2134/13 oddalił skargę K. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

4 Wyrok zapadł w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

5 Pismem z dnia 30 grudnia 1991 r. K. Z. w imieniu swoim i pozostałych uprawnionych osób wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami RP nieruchomości położonej w miejscowości L., gmina W., powiat S. w dawnym województwie lwowskim. We wniosku zaznaczono, że został on złożony także w imieniu pozostałych uprawnionych osób. Pismem z dnia 7 sierpnia 2008 r. Wojewoda [...] zawiadomił wnioskodawczynię o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania z uwagi na jego nieuzupełnienie, jednocześnie pouczając o możliwości złożenia kolejnych wniosków w terminie ustawowym tj. do dnia 31 grudnia 2008 r.

6 K. Z. złożyła kolejny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. Ż. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa w dniu 8 września 2008 r.

7 Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Wojewoda [...] odmówił K. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej poprzedników prawnych nieruchomości poza obecnymi granicami RP stwierdzając, że pozostawiona nieruchomość była własnością osoby prawnej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na poczynione ustalenia, że właścicielem nieruchomości w chwili jej pozostawienia była spółka "[...], Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w L. Natomiast dokumenty potwierdzające współwłasność nieruchomości małżonków K. i R.Ż. ocenił jako pochodzące z okresu przed zawiązaniem spółki.

8 W odwołaniu od tej decyzji K. Z. zarzuciła organowi błędne ustalenie właściciela przedmiotowej nieruchomości. Wskazała, że rozwój spółki, związany z rozszerzeniem przedmiotu jej działalności przy jednoczesnym podwyższeniu kapitału zakładowego nie oznaczał samo przez się przejęcia nieruchomości, tym bardziej, że zapis w rejestrze handlowym wskazuje, że na kapitał zakładowy składały się wyłącznie wkłady pieniężne.

9 Wskutek wniesionego przez K. Ż. odwołania, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

10 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał na konieczność wyjaśnienia kwestii prawidłowego zakresu podmiotowego sprawy. Odnosząc się do pisma Wojewody [...] z dnia 7 sierpnia 2008 r. o pozostawieniu wniosku stron bez rozpoznania podkreślił, że ustawa zabużańska wyklucza możliwość takiego rozstrzygnięcia, a orzecznictwo sądów administracyjnych konsekwentnie wskazuje, że wnioski w sprawach zabużańskich są wyłączone spod normy z art. 64 § 2 k.p.a. W następstwie tego, a także poprzez zaniechanie doręczenia pozostałym stronom pisma informującego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, a następnie potraktowanie tego pisma jako niebyłego tj. dalsze przyjmowanie dowodów, uniemożliwiono pozostałym stronom złożenie wniosku o przywrócenie terminu na jego uzupełnienie, a tym samym udział w postępowaniu. Za wadliwe działanie Wojewody [...] uznał organ odwoławczy pominięcie złożonych do sprawy pełnomocnictw ogólnych dla K. Z.. Z uwagi na taki charakter należało uznać ich skuteczność także w stosunku do innych postępowań, objętych zakresem upoważnienia. Z tego względu organ odwoławczy wskazał na konieczność umożliwienia wstąpienia do postępowania pozostałym stronom bądź ich następcom prawnym.

11 Za najistotniejszą natomiast kwestię merytoryczną organ odwoławczy uznał konieczność ustalenia, czy nieruchomość położona w L., będąca pierwotnie własnością K. i R.Ż. została wniesiona aportem do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Za punkt wyjścia rozważań w tej części organ uznał przyznaną w decyzji Wojewody [...] okoliczność, że żaden z dokumentów nie potwierdza wprost przeniesienia własności składników mienia na spółkę. Wskazał, że ze złożonego do akt sprawy odpisu rejestru handlowego nie wynika, aby nastąpiło wniesienie do spółki nieruchomości należących do małżonków Ż. Organ podniósł, że nie została również wyjaśniona kwestia ostatniego z wpisów w rejestrze handlowym ani też kwestia opuszczenia przedmiotowej nieruchomości. Ustalenie to jest zdaniem organu odwoławczego o tyle istotne, że stan danej nieruchomości musi być oceniany właśnie na datę jej opuszczenia.

12 Konkludując organ odwoławczy ocenił, że Wojewoda [...] nie zgromadził materiału dowodowego niezbędnego do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, a ponadto pominął pozostałe strony postępowania.

13 Na powyższą decyzję K. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się stwierdzenia jej nieważności, ewentualnie uchylenia w całości.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując oceny zaskarżonej decyzji uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

15 W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania - co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Wniosek K. Z. z dnia 20 grudnia 1991 r. o przyznanie stosownej rekompensaty złożony w imieniu własnym i "uprawnionych osób" został bowiem pozostawiony bez rozpoznania, co nie znajduje oparcia w przepisach ustawy zabużańskiej. W tej sytuacji rozpoznanie przez Wojewodę [...] kolejnego wniosku K. Z. złożonego w dniu 18 września 2008 r. jedynie w stosunku do niej, z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy pełnomocnictw, a tym samym pozostałych wnioskodawców należało uznać za błędnie przyjęty zakres podmiotowy sprawy. Nie sposób w ocenie Sądu w okolicznościach tej sprawy zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organ nie wykazał jaki interes prawny i oparty na jakiej normie prawa materialnego mają pozostali spadkobiercy pozostawionej nieruchomości. Mamy tu bowiem do czynienia z jednym stosunkiem materialnoprawnym w sprawie dochodzenia prawa do odszkodowania (rekompensaty) i jest jedna sprawa administracyjna w tym przedmiocie.

16 Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że ze względu na sposób sformułowania pełnomocnictw udzielonych skarżącej przez pozostałych spadkobierców, należało ocenić ich skuteczność także w stosunku do innych postępowań, objętych zakresem upoważnienia, a w szczególności postępowania prowadzonego na skutek wniosku K. Z. z dnia 18 września 2008 r., zwłaszcza w kontekście zachowania terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Już choćby z tej przyczyny uchylenie przez organ odwoławczy decyzji Wojewody [...] było uzasadnione.

17 Sąd nie podzielił pozostałych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ przepisów postępowania. Analiza akt sprawy prowadzi, zdaniem Sądu, do wniosku, że Wojewoda [...] prowadził postępowanie z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący, a tym samym nierozpoznanie całości materiału dowodowego. W pierwszej kolejności dotyczy to niewyjaśnienia zakresu prowadzenia działalności gospodarczej przez R. Ż. i jej podstaw prawnych tj. wpisów w rejestrze handlowym, okoliczności czy nieruchomość pozostawiona, została ewentualnie wniesiona aportem do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie odmawiając mocy dowodowej dokumentom w postaci wyciągu hipotecznego majątku w L. z 12 sierpnia 1930 r., arkusza posiadłości gruntowej w L.z 1935 r., opisu fabryki sukna R. Ż. w S. z 1937 r., czy też planów sytuacyjnych zakładów z 31 sierpnia 1940 r., organ odwoławczy słusznie zwrócił uwagę na niewyjaśnione kwestie stosunków majątkowych rodziny Ż. oraz prowadzonej przez nich spółki jako odrębnego podmiotu praw i obowiązków, a także wpisów w rejestrze handlowym w związku z rozwojem spółki i ponad trzykrotnym podwyższeniem kapitału zakładowego zwłaszcza w kontekście planów rozwoju z 1942 r. i zamiarem pełnego wykorzystania nieruchomości w L..

18 Zdaniem Sądu uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego nie można zarzucić niespójności i braku logiki, czy też braku stanowiska w sprawie, jak sugeruje skarżąca. Organ ten istotnie wskazuje na istnienie dowodów potwierdzających, że właścicielami nieruchomości byli małżonkowie Ż., ale jednocześnie uzasadnia, jakie wątpliwości budzi fakt, że R.Ż. obok działalności w ramach spółki prawa handlowego prowadził także samodzielnie działalność gospodarczą pod własnym nazwiskiem. W tym zakresie słusznie wskazuje, że pominięte zostały istotne okoliczności, przede wszystkim kontekst prawny prowadzenia działalności gospodarczej oraz faktyczny zakres tej działalności, wykraczający poza założoną przez niego spółkę. Sąd podzielił ponadto stanowisko organu odwoławczego, iż organ pierwszej instancji nie ustalił kiedy przedmiotowa nieruchomość została opuszczona i jak na tę datę wyglądały kwestie własnościowe. Ze zgromadzonego materiału jednoznacznie nie wynika, czy było to w 1939 r., czy też w 1943 r. gdy został ustanowiony zarząd przymusowy nad spółką, co miałoby znaczenie, bowiem stan danej nieruchomości winien być oceniany na moment jej opuszczenia.

19 Co do zarzutu nieodniesienia się do okoliczności wynikających z oświadczeń świadków, Sąd wskazał, że na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego wszystkie środki dowodowe mają takie samo znaczenie. Dlatego równie ważne jest przedstawienie dowodów z dokumentu, jak i dowodów osobowych – zeznań świadków czy też przesłuchania stron. Natomiast organ rozpoznający sprawę obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.)

20 i dokonać oceny dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny wyrażoną w art. 80 k.p.a., co w ocenie Sądu miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

21 Ponadto Sąd uznał, że brak jest uzasadnionych podstaw do kwestionowania poglądu, że dokonanie ustaleń wskazanych przez Ministra Skarbu Państwa z pominięciem rozstrzygnięcia w tym zakresie przez organ I instancji, w sposób ewidentny naruszyłoby zasadę dwuinstancyjności postępowania. W istocie oznaczałoby to bowiem, że ocena tego organu ma charakter jednoinstancyjny i nie podlega kontroli odwoławczej. To zaś w konsekwencji prowadziłoby do pozbawienia strony możliwości skorzystania z przysługujących jej środków zaskarżenia, tym samym ograniczenia należnych jej praw. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja znajduje wbrew stanowisku skarżącej uzasadnienie w treści art. 138 § 2 k.p.a.

22 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. Z.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

23 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w przyjęciu, że interes prawny w postępowaniu w sprawie dotyczącej uprawnienia K. Z. mają pozostali spadkobiercy właścicieli nieruchomości pozostawionej, a tym samym, że są stronami tego postępowania,

24 2) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

25 - naruszenie art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 62 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie a oddalenie skargi w wyniku błędnego zarzucenia organowi I instancji naruszenia obowiązku wezwania do postępowania w sprawie dotyczącej uprawnienia K. Z. pozostałych spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionej, skutkiem czego stwierdzono konieczność przeprowadzenia postępowania w sprawie dotyczącej uprawnienia K. Z. od początku oraz stwierdzono naruszenie zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej,

26 - naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się do części zarzutów sformułowanych pod adresem decyzji Ministra Skarbu Państwa oraz nie odniesienie się do argumentacji skarżącej a tym samym uchylenie się od rzeczywistej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i wyjaśnienia stanowiska Sądu, podczas gdy zbadanie wszystkich zarzutów i argumentacji skarżącej musiałoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji,

27 - naruszenie art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z 76 § 1 k.p.a. i art. 75 §1 kpa i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, a oddalenie skargi w wyniku niedokonania kontroli legalności decyzji organu II instancji z punktu widzenia obowiązków organu odwoławczego dotyczących oceny zgromadzonych dowodów tj. poprzez wskazanie, że nie ustalono czy nieruchomość pozostawiona została wniesiona aportem do spółki i stwierdzenie konieczności przeprowadzenia postępowania w tym zakresie przez organ I instancji, podczas gdy z dokumentów urzędowych (i zbieżnych z nimi oświadczeń świadków) zgromadzonych w sprawie wynika wprost, że nieruchomość do spółki wniesiona nie została, zaś organ II instancji nie wskazał w istocie, jakie wątpliwości budzi zgromadzony materiał i dlaczego odmawia mocy dowodowej dokumentom urzędowym oraz prawdziwości oświadczeniom świadków,

28 - naruszenie 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 §1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, a oddalenie skargi w wyniku niedokonania kontroli legalności decyzji organu II instancji z punktu widzenia obowiązków organu II instancji dotyczących oceny zgromadzonych dowodów tj. poprzez wskazanie, że nie ustalono okoliczności opuszczenia przez właścicieli nieruchomości pozostawionej, podczas gdy w aktach sprawy znajdują się oświadczenia świadków dotyczące tej okoliczności, które organ II instancji ominął, nie wskazując powodów, dla których odmawia im mocy dowodowej,

29 - naruszenie 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie, a oddalenie skargi w oparciu o wskazanie potrzeby wyjaśnienia przez organ I instancji okoliczności nieistotnej dla rozstrzygnięcia sprawy tj. okoliczności, że właściciel nieruchomości pozostawionej obok działalności w ramach spółki prawa handlowego prowadził także samodzielnie działalność gospodarczą pod własnym nazwiskiem tj. oddalenie skargi w oparciu o "niewyjaśnianie kontekstu prawnego prowadzenie działalności gospodarczej oraz faktycznego zakresu tej działalności",

30 - naruszenie art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., art. 136 k.p.a., art. 140 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie, a oddalenie skargi w wyniku braku rzeczywistej kontroli legalności zaskarżonej decyzji z punktu widzenia obowiązków organu II instancji określonych w przepisach k.p.a. wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego tj. w pierwszej kolejności obowiązku zbadania sprawy i jej rozstrzygnięcia merytorycznego, podczas gdy rozważenie wskazanych wyżej obowiązków musiałby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i nakazaniem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez Ministra Skarbu Państwa,

31 - naruszenie 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 12 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie a oddalenie skargi w wyniku niedokonania kontroli legalności decyzji organu II instancji z punktu widzenia proceduralnych gwarancji stron postępowania administracyjnego do rzetelnego i sprawnego rozstrzygnięcia sprawy - w wyniku przyznania organowi II instancji uprawnienia do arbitralnego, oderwanego od stanu faktycznego sprawy stwierdzenia okoliczności uzasadniających przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

32 W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte i umotywowane w obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

33 Ponadto, mając na uwadze art. 190 p.p.s.a., skarżąca kasacyjnie wniosła

34 o wskazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, że:

35 - organ II instancji ma obowiązek przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 136 k.p.a. o ile uznaje, że pozostały w sprawie okoliczności konieczne do wyjaśnienia,

36 - organ II instancji ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie po analizie zgromadzonego w sprawie materiały dowodowego i odniesienia się do wszystkich dowodów i stanowisk strony, z czego wynika, że nie ma prawa pomijania dowodów niepasujących do z góry ustalonego przez organ rozstrzygnięcia,

37 -organ II instancji ma obowiązek wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w oparciu o cały materiał dowodowy i uzasadnić rozstrzygnięcie zgodnie ze standardem wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności wskazać, którym dowodom organ II instancji odmawia wiarygodności i z jakich powodów,

38 -organ II instancji ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie w oparciu o dowody istniejące, a nie w oparciu o własne domniemania nie wynikające z materiału dowodowego.

39 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

40 Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2421/14 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie kasacyjne z uwagi na śmierć skarżącej kasacyjnie K. Z., a następnie postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2016 r. podjął zawieszone postępowanie z udziałem następców prawnych skarżącej, tj. R.K., A. K., Z.K. oraz M.K..

41 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

42 Dokonując kontroli instancyjnej wyroku Sądu I instancji z dnia 3 czerwca 2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) w postępowaniu kasacyjnym rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej następuje w granicach skargi kasacyjnej przy uwzględnieniu z urzędu przesłanek nieważności postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznanie sprawy ograniczył do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

43 Zarzuty te koncentrują się wokół dwóch zagadnień. Pierwsze z nich wynikające z podniesienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 28 k.p.a. dotyczy rozstrzygnięcia co do prawidłowego zakresu podmiotowego sprawy. Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 30 grudnia 1991 r. K. Z. w imieniu swoim i pozostałych uprawnionych osób wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami RP nieruchomości położonej w miejscowości L., gmina W., powiat S.w dawnym województwie lwowskim. We wniosku zaznaczyła, że został on złożony także w imieniu pozostałych uprawnionych osób, załączając postanowienie Sądu Rejonowego dla K. z dnia 7 sierpnia 1991 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po R. Ż. i po Karolinie Z. oraz pełnomocnictwa udzielone jej przez W.Ż., S. Ż. i M. K.do występowania w ich imieniu i dochodzenia praw majątkowych-reprywatyzacyjnych, odszkodowawczych i wszelkich innych należnych im po rodzicach. Pismem z dnia 7 lutego 2005 r. Zastępca Dyrektora Wydziału Skarbu Państwa i Przekształceń Własnościowych Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie wezwał K. Ż. do uzupełnienia wniosku o dokumenty wymienione w art.4 ust.2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ( Dz. U. 2004, Nr 6, poz. 39 ze zm.). Pismo to organ skierował także do S. Ż., W.Ż. i M.K.. Następnie pismem z dnia 7 sierpnia 2008 r. Wojewoda [...] zawiadomił wnioskodawczynię o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania z uwagi na jego nieuzupełnienie, jednocześnie pouczając o możliwości złożenia kolejnych wniosków w terminie ustawowym tj. do dnia 31 grudnia 2008 r. Pismo to organ skierował także do S. Ż., W.Ż. i M. K., lecz w aktach sprawy brak dowodów skutecznego doręczenia pisma wskazanym osobom. Następnie w dniu 8 września 2008 r. K. Z. złożyła kolejny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W dniu 4 grudnia 2008 r. organ wezwał K. Ż. do uzupełnienia wniosku w terminie 6 miesięcy. Wezwanie to organ skierował także do pozostałych spadkobierców R. i K. Ż., z tym że wezwanie to skierowane do S. Ż. wróciło z adnotacją, że adresat zmarł, M.K. pismo odebrała, zaś W.Ż. pisma nie odebrał (jak wynika z postanowienia spadkowego zmarł w 1994 r.). Tak więc organ pierwszej instancji kierował powyższe pisma w sprawie do wszystkich spadkobierców, uznając tym samym osoby te za uczestników postępowania, jednakże w dalszych czynnościach je pominął, nie doręczając także decyzji podjętej w sprawie. W tych okolicznościach rozważania dotyczące skutków pozostawienia wniosku bez rozpoznania w trybie art. 64 §2 k.p.a. tracą na znaczeniu. Skoro zatem organ pierwszej instancji dopuścił do udziału w sprawie wszystkich spadkobierców R. i K. Ż., to błędnie postąpił pomijając te osoby w dalszych czynnościach i nie doręczając im decyzji wydanej w sprawie. Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd pierwszej instancji, że w sprawie dochodzenia prawa do odszkodowania (rekompensaty) jest jedna sprawa administracyjna w tym przedmiocie i jeden stosunek materialnoprawny. Takie też stanowisko wielokrotnie wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny, podkreślając, że w sprawach zabużańskich zachodzi jedność materialnoprawna wniosku. Wcześniejsza odmienna linia orzecznicza ( również ta przywołana w skardze kasacyjnej) dotycząca tej kwestii uległa zmianie (vide: wyroki z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 642/11; z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1209/11 i sygn. I OSK 1494/11; z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 593/12; z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt I OSK 977/12; z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. I OSK 3091/12, pub.www.nsa.gov.pl).

44 Odnośnie zaś do zarzutu autora skargi kasacyjnej niewskazania przez Sąd pierwszej instancji z jakiego przepisu prawa materialnego wynika interes prawny pozostałych spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości, to ze stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku należy wywieść, że interes prawny pozostałych spadkobierców wynika z tej samej normy prawa materialnego, z której wywodzi interes prawny skarżąca K. Ż..

45 Tym samym niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów procesowych: art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 62 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie a oddalenie skargi w wyniku błędnego zarzucenia organowi I instancji naruszenia obowiązku wezwania do postępowania w sprawie dotyczącej uprawnienia K. Z. pozostałych spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionej, skutkiem czego stwierdzono konieczność przeprowadzenia postępowania w sprawie dotyczącej uprawnienia K. Z. od początku.

46 Drugie istotne zagadnienie w sprawie dotyczy prawidłowości stanowiska Sądu i organu odwoławczego odnośnie do oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności rozstrzygnięcia, czy materiał ten pozwalał na uznanie, że nieruchomość będąca pierwotnie własnością R. i K.Ż. nie została wniesiona aportem do spółki z o.o. "[...] ", a sprawa została dostatecznie wyjaśniona do wydania decyzji reformatoryjnej, a nie kasacyjnej przez organ odwoławczy.

47 Strona skarżąca kasacyjnie podnosząc zarzuty naruszenia art.151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art.76 § 1 k.p.a. , art. 75 §1 kpa i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. prezentuje stanowisko, że z dokumentów urzędowych (i zbieżnych z nimi oświadczeń świadków) zgromadzonych w sprawie wynika wprost, że nieruchomość do spółki wniesiona nie została, zaś organ odwoławczy nie wskazał w istocie, jakie wątpliwości budzi zgromadzony materiał i dlaczego odmawia mocy dowodowej dokumentom urzędowym oraz prawdziwości oświadczeniom świadków. Tak sprecyzowane zarzuty wymagały dokonania analizy, tak zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak też oceny tego materiału dokonanej przez organ odwoławczy, czego jednak Sąd pierwszej instancji nie uczynił w sposób wnikliwy. Poza sporem pozostaje bowiem, że z odpisów z rejestru handlowego nie wynika, aby nieruchomość została wniesiona jako aport do spółki. Nie wynika to też z umowy spółki, ani z jakiegokolwiek dokumentu złożonego do akt sprawy. Należy zatem odpowiedzieć na pytanie, czy zebrany w sprawie materiał stanowi wystarczający dowód na to, że nieruchomość nie została wniesiona do spółki i czy w dacie opuszczenia nieruchomości przez jej właścicieli stan ten nie uległ zmianie.

48 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowe dla rozstrzygnięcia powyższej kwestii są dwa dokumenty.

49 Pierwszy z nich to " Odpis poświadczony z rejestru handlowego dział B. Nr [...] wydany przez Sąd Okręgowy w Z. Wydział Cywilny. Z odpisu tego wynika, że podczas ponownej rejestracji spółki w sierpniu 1940 r.: " Kapitał zakładowy wynosi 305 000 zł podzielony na 305 udziałów po 1000 zł. każdy całkowicie gotówką wpłacony". Odpis ten został wydany niemieckiemu Zarządowi firmy [...] w dniu 10 lutego 1944 r.( k.277 – 280 akt adm.). Z odpisu tego wynika, że w dniu 8 października 1942 r. doszło do kolejnej zmiany danych rejestrowych, tak w zakresie kapitału, jak i zarządu. Z wpisu dokonanego w dniu 21 kwietnia 1943 r. wynika, że spółka została przejęta przez okupanta, zaś powiernikiem firmy został z dniem 1 marca 1943 r. F.M..

50 Drugi dokument to wyciąg hipoteczny L. ks. Zam.[...] stanu majątkowego własności i ciężarów majętności " [...]" obj. L.413 ks.gr. dla większych posiadłości. Z dokumentu tego wynika: 1) nabycie prawa własności nieruchomości przez R. i K.Ż. na podstawie kontraktu kupna – sprzedaży z dnia 11 września 1919 r., 2) na datę 12 sierpnia 1939 r. stan ten nie uległ zmianie, 3) zgodność wyciągu hipotecznego L. ks. Zam.[...] na datę 13 czerwca 1940 r. zaświadczona przez notariusza J. J. (k. 59 akt adm.). Z tego wynika, że w dacie 13 czerwca 1940 r. właścicielami nieruchomości nabytej w 1919 r. byli nadal R. i K.Ż. nie zaś spółka z o.o. W aktach sprawy brak kontraktu nabycia nieruchomości z 1919 r., a także brak pełnego wypisu z księgi wieczystej w szczególności określającego przedmiot i stan własności ( grunty i ich powierzchnię). Wielkość posiadanych gruntów wynika natomiast z arkusza posiadłości gruntowej Tab.413 z dnia 20 października 1935 r. ( k. 67, 92 akt adm.) i według tego arkusza wynosiła 352 ha 60 a 52 m. kw.

51 Powyższe dokumenty w zestawieniu z umową spółki ( k.258), odpisami z rejestru handlowego z dnia 24 grudnia 1938 r. i z dnia 10 lutego 1944 r. wskazują na to, że strona wykazała, iż przed przejęciem spółki przez okupanta właścicielami nieruchomości byli R. i K. Ż.. Dopóki organ prowadzący sprawy nie pozyska przeciwdowodu, dopóty z zebranego materiału dowodowego nie może wyprowadzać odmiennych wniosków. Zatem w kontekście przedstawionych przez stronę dokumentów za błędne należy uznać zamieszczone w końcowej części uzasadnienia organu odwoławczego zalecenia, aby na stronę nałożyć wymienione obowiązki. W stanie sprawy, gdy strona wykazała określone okoliczności, a organ nadal ma wątpliwości co do tego, czy nieruchomość wchodziła do spółki, to powinien pozyskać przeciwdowody do złożonych przez stronę dokumentów.

52 Analogicznie uwagi dotyczą ustalenia daty opuszczenia majątku przez R.i K. Ż.. Strona wykazywała oświadczeniami świadków i K. Z., że R. i K. Ż. przebywali w majątku do chwili wybuchu wojny, zaś po wkroczeniu do Polski Armii Czerwonej opuścili majątek. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że małżonkowie Ż. opuścili majątek przed wkroczeniem Armii Czerwonej we wrześniu 1939 r. do Polski. Fizycznego opuszczenia majątku nie można w tym przypadku utożsamiać ze zmianami dokonywanymi w rejestrze spółki, bowiem mieszkając już w Warszawie R. Ż. mógł przecież wydawać określone zalecenia w ramach zarządu spółką ( por. k. 288, 185,191).

53 Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące powyższych kwestii są więc uzasadnione.

54 Należy zatem stwierdzić, że decyzja Wojewody była wadliwa i prawidłowo organ odwoławczy ją uchylił, zalecając przeprowadzenie postępowania z udziałem wszystkich spadkobierców K. i R.Ż. z uwzględnieniem udzielonych pełnomocnictw. Z uwagi na zakres postępowania prowadzonego w sprawach rekompensat a także konieczność wydania odpowiednich postanowień przewidzianych w ustawie zabużańskiej, wyceny pozostawionego majątku, postępowanie powinien prowadzić organ pierwszej instancji z zachowaniem wszelkich reguł przewidzianych tak w k.p.a., jak też w ustawie zabużańskiej. Prawidłowo zatem organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewody, jednakże błędne wnioski wywiódł że zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nałożył na stronę obowiązki wykazania okoliczności, które zostały już wykazane. Z tych względów należy uznać, że wyrok Sądu pierwszej instancji pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, gdyż decyzję organu pierwszej instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego.

55 Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.