Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2013 r., I OSK 1438/12

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2013 r., I OSK 1438/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) sędzia NSA Janina Antosiewicz sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1661/11 w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 12 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1661/11, po rozpoznaniu skargi W. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, a także zasądził od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego W. J. kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

3 W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

4 Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2008 r. W. J. wystąpił o potwierdzenie na jego rzecz prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

5 Wojewoda [...] opisaną wyżej decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmówił wnioskodawcy potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazując, że nie udowodniono, aby pozostawił on nieruchomość na Kresach Wschodnich w związku z wojną. Organ ustalił, na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...], że wnioskodawca posiadał we wsi L. gospodarstwo rolne o pow. 19,5 ha, w tym 8 ha ziemi ornej, 6 ha łąk i pastwisk, 5 ha lasu i 0,5 ha nieużytków wraz z budynkami: domem mieszkalnym, chlewnią, drewutnią i stodołą. Z uzasadnienia tego wyroku oraz z protokołu przesłuchania wnioskodawcy z dnia 9 sierpnia 2010 r. wynika natomiast, że przedmiotowa nieruchomość została w 1953 r. wcielona do kołchozu. W. J. przybył na obecne tereny państwa polskiego w ramach tzw. drugiej fali repatriacji w 1957 r. W ocenie organu nie została spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), a mianowicie pozostawienia mienia na Kresach Wschodnich. Wnioskodawca w momencie opuszczenia byłych terenów państwa polskiego nie dysponował prawem własności do wyżej opisanej nieruchomości, gdyż nie był już jej właścicielem, to tym samym nie mógł jej pozostawić.

6 Na skutek odwołania W. J., Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r. wynika, iż wnioskodawca przed powrotem do Polski w 1957 r. był właścicielem nieruchomości we wsi L., jednak w 1953 r. nieruchomość ta przejęta została przez kołchoz. Powyższe potwierdził sam wnioskodawca podczas przesłuchania w dniu 9 sierpnia 2010 r. Organ stwierdził, że w celu uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie niezbędne jest wykazanie tytułu własności tego mienia na chwilę jego pozostawienia. W przedmiotowej sprawie, z dowodów zebranych w toku postępowania wynika, że przed opuszczeniem przez wnioskodawcę majątku we wsi L., nieruchomości stanowiące jego własność zostały przejęte przez kołchoz. W ocenie organu mienie objęte kolektywizacją przed momentem jego opuszczenia przez dotychczasowego właściciela trudno uznać za "nieruchomości pozostawione". Z kolei utrata przez W. J. tytułu własności do nieruchomości na skutek kolektywizacji, uniemożliwia potwierdzenie prawa do rekompensaty.

7 Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. J. i zarzucił, że nie podpisywał żadnej umowy o dobrowolnym oddaniu ziemi do kołchozu, a jej odebranie nastąpiło bezprawnie przez władze stalinowskie. Tym samym niezrozumiałym jest dla skarżącego, żeby mienie odebrane siłą, nie mogło zostać uznane za mienie pozostawione. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w [...], określające, jakie mienie zostało przez niego pozostawione poza obecnymi granicami RP.

8 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołanym na wstępie wyrokiem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

10 W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Stosownie natomiast do art. 6 ust. 4 pkt 3 powołanej ustawy, dowodami, o których mowa w przepisie ust. 1 pkt 1 mogą być w szczególności dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych państw wymienionych w tym przepisie.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie akt sprawy przyjął, że skarżący spełniła wymóg określony w przytoczonych przepisach. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty W. J. załączył bowiem odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...], w którym ustalono, że pozostawił we wsi L. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., powiat [...], na byłych terenach ZSRR, gospodarstwo rolne o pow. 19,5 ha, w tym 8 ha ziemi ornej, 6 ha łąk i pastwisk, 5 ha lasu i 0,5 ha nieużytków wraz z budynkami: drewnianym domem mieszkalnym krytym dachówką, chlewnią drewnianą pod strzechą i taką samą stodołą.

12 Stosownie do treści art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: "K.p.c.") orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Tym samym zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy orzekające w niniejszej sprawie, związane są sentencją wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...]. Wyrok ten wiąże przy tym nie tylko co do opisu wskazanych w nim nieruchomości, ale również co do tego, że wskazana w nim osoba pozostawiła w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. prawo własności nieruchomości wymienionych w jego sentencji. Wobec związania treścią wyroku niedopuszczalne jest prowadzenie przez organy własnych ustaleń odnośnie co do tego, kto był właścicielem przedmiotowego mienia w chwili opuszczenia przez skarżącego byłego terytorium Polski.

13 Wobec powyższego Sąd uznał, że organy błędnie oceniły zgromadzone w sprawie dowody i ustaliły, że W. J. nie przedłożył dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 4 pkt 3, czym naruszyły przepis art. 7 ust. 2 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy.

14 Od powyższego wyroku WSA w Warszawie Minister Skarbu Państwa wniósł skargę kasacyjną, opierając ją na następujących podstawach kasacyjnych:

15 I. z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 7 ust. 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w związku z art. 365 § 1 K.p.c., poprzez błędna wykładnię, skutkującą uznaniem, że strona udowodniła posiadanie tytułu własności, mimo że przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wymagają, aby strona wykazała tytuł własności w momencie opuszczania Kresów Wschodnich;

16 II. z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., art. 365 § 1 K.c. oraz art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez błędne uznanie, że organy dokonały ustaleń w zakresie własności mienia sprzecznych z ustaleniami przyjętymi w wyroku Sadu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...] w sytuacji, gdy zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. własności musi być wykazana w momencie opuszczania Kresów w Wschodnich, natomiast przedmiotowy wyrok nie objął swym rozstrzygnięciem kwestii własności w momencie repatriacji – które to naruszenie w sposób bezpośredni wpłynęło na rozstrzygnięcie sadu.

17 W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi.

18 W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. J. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

19 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

20 Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach określonych w art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

21 Jako chybione uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarówno zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

22 Istota sformułowanych zarzutów, i to zarówno w zakresie podstawy z art. 174 pkt 1 jak i podstawy z art. 174 pkt 2 P.p.s.a., sprowadza się do kwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który przyjął, że naruszenie prawa którego dopuściły się organy polega na dokonaniu odmiennych ustaleń od wynikających z wiążącego je wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...].

23 Zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie natomiast jako prawidłowe uznał Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku.

24 Z ustaleń poczynionych przez organy, a które to ustalenia przyjął za prawidłowe Sąd pierwszej instancji, przed rozpoznaniem wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia przed sądem powszechnym.

25 Sąd Wojewódzki w [...], wyrokiem z dnia 15 marca 1993 r., sygn. akt [...], ustalił, że powód W. J. pozostawił we wsi L., w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., gospodarstwo rolne o pow. 19,5 ha, w tym 8 ha ziemi ornej, 6 ha łąk i pastwisk, 5 ha lasu i 0,5 ha nieużytków wraz z budynkami: domem mieszkalnym, chlewnią, drewutnią i stodołą.

26 Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie znaczenie tego wyroku ocenił w kontekście przepisu art. 365 § 1 K.p.c. Przepis ten stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

27 Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się więc w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe i organy administracji publicznej muszą brać pod uwagę fakt istnienie i treść prawomocnego orzeczenia sądu.

28 W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż stan związania ograniczony jest, co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r., sygn. akt II CKN 655/98 oraz z dnia 23 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1073/00).

29 Nie budzi wątpliwości, że Sąd Wojewódzki w [...] przesądził w przytoczonej wyżej sentencji wyroku fakt pozostawienia ściśle określonego mienia z ustaleniem, że W. J. służyło prawo własności tego mienia.

30 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu, jako aktu władzy państwowej obejmuje także inne sądy (w tym Naczelny Sąd Administracyjny) i inne organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Podmioty te są zatem faktem i treścią prawomocnego orzeczenia sądu związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 § 1 K.p.c. polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (tak w wyroku NSA z dnia 15 maja 1999 r. sygn. akt IV SA 2543/98).

31 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę powyższe stanowisko podziela.

32 Uwzględniając wiążącą moc prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego

33 w [...] organy administracji obowiązane były zastosować się do ustaleń wynikających z jego sentencji, a przyjęcie odmiennych ustaleń faktycznych i wynikającej z nich innej oceny prawnej naruszało przepis art. 365 § 1 K.p.c., a w konsekwencji także przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

34 Uchylenie z tych względów zaskarżonych decyzji wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 12 marca 2012 r. nie naruszało przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 2 i art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty i z art. 365 § 1 K.p.c. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a oraz art. 365 § 1 K.p.c. i art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

35 Z powyższych względów skarga kasacyjna jako nieposiadająca usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.