Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2018 r., I FZ 50/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2018 r., I FZ 50/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Marek Kołaczek, , , po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. Sp. z o. o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 391/17 w sprawie ze skargi J. Sp. z o. o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 10 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca 2014 r. do czerwca 2014 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 8 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 391/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę J. Sp. z o. o. z siedzibą we W. (dalej: "Spółka" lub "strona skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z 10 lutego 2017 r. w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do czerwca 2014 r. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji w pkt 2 sentencji postanowienia oddalił wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

3 Z uzasadnienia ww. orzeczenia wynikało, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I wezwano stronę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie siedmiu dni licząc od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując na trudną sytuację majątkową skarżącej Spółki.

4 Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, po rozpoznaniu którego Sąd na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 2 listopada 2017 r.

5 W związku z powyższym pismem z 16 listopada 2017 r. strona skarżąca wezwana została ponownie do opłacenia skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100.000, 00 zł, w terminie siedmiu dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Jak wynika z akt sprawy, doręczenia wskazanego wezwania dokonano w dniu 20 listopada 2017 r.

6 W odpowiedzi na wezwanie skarżąca Spółka ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej z uwagi na brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Dodała, że nie dysponuje obecnie żadnymi środkami finansowymi, nie posiada żadnego majątku lecz jedynie zobowiązania, których nie jest w stanie spłacać. Przypomniała, iż wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100.000 zł, co tym bardziej stanowi o zasadności przyznania prawa pomocy.

7 WSA we Wrocławiu, analizując powyższe okoliczności, uznał, że jeżeli strona skarżąca po doręczeniu jej wezwania do uiszczenia wpisu, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wówczas bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Sąd odwołał się w tym zakresie do stanowiska zawartego w postanowieniu Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 144/02. Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji odmienne procedowanie mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie - skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania i trudnością w jego merytorycznym lub formalnym zakończeniu.

8 Jednocześnie Sąd zaznaczył, że skarżąca w aktualnie złożonym wniosku o prawo pomocy w żaden sposób nie odwołała się do przesłanki, o której mowa w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej "p.p.s.a."), a więc istotnej zmiany sytuacji majątkowej, powielając w treści wskazane wcześniej dane. Spółka w dalszym ciągu powoływała się na trudną sytuację finansową oraz brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Odmawiając stronie przyznania prawa pomocy Sąd odwołał się do treści art. 247 p.p.s.a., który stanowi, że prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.

9 W złożonym zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca Spółka wniosła o zmianę powyższego postanowienia i przyznanie prawa pomocy i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie postanowienia w całości, zarzucając naruszenie art. 220 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu i nie wpływa na skutki niezastosowania się do prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

12 Na wstępie podnieść należy, że kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, a który wyrażany był wcześniej tak w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z 21 kwietnia 1999r., sygn. I CKN 1461/98, publ. OSNC 1999, nr 11, poz. 196; postanowienie SN z 23 lutego 1999 r., sygn. I CKN 1064/97, publ. OSNC 1999, nr 9, poz. 153), jak również w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 8 maja 2007 r. sygn. akt II FSK 649/06; z 3 lutego 2009 r. sygn. akt I OZ 53/09; z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 252/09 i z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 2274/10), zgodnie z którym ponowne złożenie wniosku, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy.

13 W pierwszej kolejności należy zauważyć, że złożony przez autora zażalenia wniosek o zwolnienie od kosztów jest kolejnym takim wnioskiem w sprawie. Trafnie zaś WSA we Wrocławiu wskazał, że wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych został merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty. Tym samym, rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej uzyskało już moc wiążącą, zatem obowiązkiem skarżącej Spółki było uiszczenie wymaganego wpisu. Złożenie zaś kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego wcześniej rozstrzygnięcia i tym samym nie ma wpływu na bieg terminu określonego w art. 220 p.p.s.a. Sąd I instancji zasadnie przy tym argumentował, że składając ponowny wniosek strona nie odwołała się do żadnych nowych i istotnych okoliczności, które można było ocenić z perspektywy zastosowania art. 165 p.p.s.a. Jedynie wydanie i uprawomocnienie się postanowienia odmiennej treści w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje utratę mocy pierwszego postanowienia, nie wpływa jednak na skutki niezastosowania się strony do treści postanowienia prawomocnego.

14 Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z 10 maja 2010 r., II FZ 115/10, postanowienie NSA z 8 stycznia 2014 r., II GZ 761/13, postanowienie NSA z 11 kwietnia 2013 r., I OSK 536/13).

15 Ponadto, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że strona skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia o odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (porównaj postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum.

16 Należy także mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a., stosownie do której Sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi jest odrzucenie tego środka zaskarżenia.

17 Zatem prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym przedmiocie.

18 W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę z uwagi na niewykonanie zarządzenia z 4 lipca 2017 r., tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie wpisu od złożonej skargi.

19 Wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego wywołuje natomiast odwoływanie się przez Sąd I instancji w okolicznościach niniejszej spawy do treści art. 247 p.p.s.a.

20 Zgodnie z treścią tego ostatniego przepisu prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.

21 W orzecznictwie i piśmiennictwie (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2004, s. 320–321) przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, na pierwszy rzut oka, nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona (np. postanowienia NSA z: 19 sierpnia 2009 r., I OZ 788/09; 28 stycznia 2009 r., I OZ 35/09; 4 czerwca 2008 r., II OZ 561/08). Taka sytuacja zachodzi wówczas, gdy przepis, który całkowicie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania strony, jest jednoznaczny i nie wymaga jakiejkolwiek wykładni poza językową (postanowienia NSA z: 24 kwietnia 2014 r., I OZ 329/14; 8 lipca 2014 r., I GZ 187/14). Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie (zob. postanowienia NSA z: 28 lutego 2012 r., II FZ 73/12; 14 marca 2012 r., II GZ 82/12; 11 września 2013 r., II FPP 1/13). Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a. (np. postanowienia NSA z: 15 lipca 2008 r., II GZ 146/08, LEX nr 493853; 22 lutego 2012 r., I OZ 1110/11; 10 maja 2013 r., II OZ 342/13; 12 lutego 2014 r., I OZ 81/14; 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14.

22 W niniejszej sprawie co prawda zachodziły przyczyny procesowe do odrzucenia skargi - wynikające z art. 220 § 3 p.p.s.a. - jednakże nie można zapominać, że w terminie właściwym do uiszczenia złożono ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. O ile okoliczność ponownego złożenia wniosku nie uchyla skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy i nie wpływa na bieg terminu do uiszczenia wpisu, to jednak nie jest wykluczone, że wniosek taki mógł hipotetycznie doprowadzić do uchylenia wydanego wcześniej postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, ze względów opisanych w art. 165 p.p.s.a. Zresztą w rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji dokonał analizy ponowienie złożonego przez stronę wniosku właśnie pod kątem realizacji przesłanki wskazanej w art. 165 p.p.s.a., zasadnie stwierdzając, że strona nie wskazała na żadne nowe okoliczności uzasadniające zmianę uprzednio wydanego postanowienia w tym przedmiocie. Trudno jest zatem uznać, że taka sytuacja mieściła się w treści art. 247 p.p.s.a.

23 Powyższa nieprawidłowość wynikająca z uzasadnienia nie wpływała jednak na treść samego rozstrzygnięcia. Przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Inaczej mówiąc orzeczenie odpowiada prawu pomimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie. Rozpatrujący niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny jest zdania, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo odmówił stronie zwolnienia od kosztów postępowania, albowiem w ponownie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazano na okoliczności uzasadniające odstąpienie od wcześniej wydanej w tym przedmiocie oceny. Podnoszone przez stronę w ponownie złożonym wniosku argumenty były bowiem już przedmiotem analizy WSA we Wrocławiu na wcześniejszych etapach postępowania, co zostało ujęte w treści wydanych wobec strony postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy.

24 Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji