Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2014 r., II GW 2/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2014 r., II GW 2/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Protokolant Szymon Janik po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej wniosku Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2013 r., nr [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta K. Prezydentem Miasta G. w przedmiocie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta K. jako organ właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej w sprawie.

Uzasadnienie

2 Pismem z dnia 31 października 2013 r. Prezydent Miasta K. wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta K. i Prezydentem Miasta G. poprzez wskazanie organu właściwego do prowadzenia podstępowania egzekucyjnego. Wnioskodawca wskazał, że postanowieniem z dnia 4 października 2013 r. Prezydent Miasta G. stwierdził swoją niewłaściwość w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego tytułów wykonawczych dotyczących M. K. i M. B. zamieszkałych w G., wydanych w związku z nieuiszczeniem przez nich grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego. W motywach rozstrzygnięcia Prezydent Miasta G. wskazując na treść przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, dalej: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), w szczególności na art. 19 § 2 tej ustawy, stwierdził, że organ jednostki samorządu terytorialnego jest właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej wyłącznie własnych należności pieniężnych, a więc takich dla ustalania, określania i pobierania których właściwy jest ten sam organ. Wobec tego Prezydent Miasta G. uznał, ze nie może podejmować żadnych działań egzekucyjnych, gdyż nie jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji w wymienionych sprawach.

3 Prezydent Miasta K. wskazał, że zgodnie z art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. W ocenie wnioskodawcy z treści przywołanego przepisu nie wynika, że właściwy organ gminy o statucie miasta jest organem egzekucyjnym tylko w tych sprawach, w których orzekł o ustaleniu bądź określeniu wysokości egzekwowanej następnie należności pieniężnej albo też był właściwy miejscowo do orzekania w tym przedmiocie. Przepis ten, zdaniem wnioskodawcy nie wypowiada się w formie dokonanej o zrealizowaniu odpowiednim aktem administracyjnym ustaleniu lub określeniu wysokości należności pieniężnych. Burmistrz lub Prezydent miasta nie musi wydać decyzji o ustaleniu bądź określeniu by móc być w tym zakresie następnie organem prowadzącym egzekucję administracyjną. Nie musi być, zdaniem wnioskodawcy, nawet organem właściwym miejscowo do wydania decyzji w tym przedmiocie, albowiem art. 19 § 2 ustawy nie stanowi o właściwości miejscowej. Wnioskodawca wskazał ponadto, że zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej: k.p.a.) organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu nie tylko swojej właściwości rzeczowej ale także miejscowej. Zgodne zaś z art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z prawa majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Wobec tego, że zobowiązani z tytułów wykonawczych zamieszkują na terenie objętym właściwością miejscową Prezydenta Miasta G., to Prezydent Miasta G. jest organem właściwym zarówno rzeczowi jak i miejscowo w sprawie.

4 W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta G. wniósł o wyznaczenie Prezydenta Miasta K. jako właściwego organu egzekucyjnego do prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących M. K. i M. B.. Podtrzymując dotychczasową argumentację odnośnie interpretacji art. 19 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ podkreślił, że to Prezydent Miasta K. jest organem właściwym rzeczowo do dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych które zostały określone, ustalone i powinny być pobrane przez Prezydenta Miasta K.. Prezydent Miasta G. wskazał ponadto, że sprawdzenie, kto jest właściwy miejscowo należy traktować jako kolejną czynność dokonywaną zawsze z uwzględnieniem kryteriów wynikających z art. 21 k.p.a. lub przepisów innych ustaw. Ustalając tę właściwość nie można poprzestać na analizie art. 22 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przypadku niemożności ustalenia właściwości miejscowej w sposób wskazany w tym przepisie zastosowanie ma art. 21 § 2 k.p.a. zgodnie, z którym przyjmuje się, że sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania. Uwzględnienie miejsca zdarzenia uzasadniającego podjęcie egzekucji eliminuje, w ocenie Prezydenta Miasta G., wątpliwości co do możliwości wszczęcia egzekucji przez Prezydenta Miasta K. przeciwko zobowiązanym zamieszkałym w G.. W sprawie, właściwym miejscowo i rzeczowo jest zatem na mocy art. 19 § 2 i art. 21 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Prezydent Miasta K..

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Przedmiotem sprawy jest spór między Prezydentem Miasta K. a Prezydentem Miasta G., w którym żaden z wyżej wskazanych organów nie uważa się za właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności wynikających z tytułu wykonawczego wystawionego Prezydenta Miasta K., przeciwko zobowiązanym zamieszkałym poza K. (w G.).

7 Zgodnie z art. 19 K.p.a. w zw. z art.18 u.p.e.a., organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Brak właściwości organu powoduje niemożliwość prowadzenia przez organ postępowania egzekucyjnego. Dla ustalenia administracyjnego organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia w trybie egzekucji należności pieniężnych decydujące znaczenie mają przepisy regulujące właściwość rzeczową i miejscową.

8 Właściwość rzeczowa organów została uregulowana w art. 19 u.p.e.a. Art. 19 § 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem § 2-8, naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Nie ulega więc wątpliwości, że w świetle art. 19 § 1 u.p.e.a. organem uprawnionym do stosowania w całości lub części określonych w tej ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym (vide też art. 1a pkt 7 u.p.e.a.) jest – co do zasady – naczelnik urzędu skarbowego.

9 Wyjątek od powyższej zasady został uregulowany m.in. w § 2 art. 19, zgodnie z którym właściwy organ gminy o statusie miasta wymieniony w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ.

10 Analiza przepisu art. 19 § 1 i § 2 u.p.e.a. pozwala na stwierdzenie, że co do zasady uprawnionym do prowadzenia egzekucji i stosowania wszystkich środków egzekucyjnych jest naczelnik urzędu skarbowego, chyba że uprawnionym do prowadzenia egzekucji jest organ gminy o statusie miasta oraz gminy tworzącej powiat warszawski. Uprawnienie to dotyczy należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i poboru jest właściwy ten organ. Oznacza to, że samorządowy organ egzekucyjny uprawniony jest do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych wyłącznie "własnych wierzytelności", czyli co do których orzeka o ich wysokości i dla których poboru jest właściwy.

11 W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że organem uprawnionym do określenia i pobierania należności pieniężnych z wynikających z tytułu wykonawczego jest Prezydent Miasta K. – co zresztą nie jest kwestionowane przez żadną ze stron sporu o właściwość, a to oznacza, że jest on organem właściwym rzeczowo w zakresie przedmiotowych należności pieniężnych.

12 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego właściwości tej nie mogą wyłączyć przepisy dotyczące właściwości miejscowej, w tym przepis art. 22 § 2 i 3 u.p.e.a., przede wszystkim dlatego, że ustalenie (wybór) właściwego miejscowo organu następuje spośród organów w ramach tej samej właściwości rzeczowej. Nie mogą jej również wyłączyć trudności "techniczne", czy też względy ekonomiki postępowania egzekucyjnego ("przyspieszenie postępowania egzekucyjnego oraz zmniejszenie jego kosztów") wobec jasnej i jednoznacznej regulacji wynikającej z art. 19 § 2 u.p.e.a, na mocy którego nastąpiło przekazanie właściwości do egzekucji przedmiotowych należności na rzecz Prezydenta Miasta K.. Wbrew temu, co przyjął wnioskodawca (Prezydent Miasta K.), ustalając właściwość miejscową w tej sprawie nie można poprzestać na analizie przepisu art. 22 § 2 u.p.e.a. Jeśli nie można ustalić właściwości miejscowej w sposób wskazany w tym uregulowaniu, to w myśl art. 21 § 2 k.p.a., przyjmuje się, że "sprawa należy do organu właściwego dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania." Uregulowanie to, z mocy art. 18 u.p.e.a. znajduje odpowiednie zastosowanie wtedy, gdy zawodne okażą się inne kryteria ustalania właściwości miejscowej.

13 Należy też wskazać, że już wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny orzekając (w Izbie Gospodarczej i Izbie Finansowej) w podobnych sprawach na tle art. 19 § 2 u.p.e.a., wyraził podobny pogląd (vide np.: postanowienia z dnia 1 lutego 2013 r.: II GW 18/12, II GW 19/12, II GW 22/12, postanowienie z 23 maja 2013 r., sygn. akt II FW 2/13, postanowienie z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt II FW 2/08, postanowienie NSA z 22 września 2011 r., sygn. akt II FW 3/11, postanowienie NSA z 17 listopada 2011 r., sygn. akt II FW 4/11, postanowienie z dnia 22 marca 2013 r. II FW 14/12). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie nie widzi podstaw do odstąpienia od stanowiska wytyczonego przez NSA w powołanych wyżej (przykładowo) orzeczeniach.

14 Z przedstawionych wyżej względów, podzielając pogląd Prezydenta Miasta G., a także ugruntowane stanowisko wyrażone w orzecznictwie Izby Finansowej i Gospodarczej Naczelnego Sąd Administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 P.p.s.a. rozstrzygnął omawiany spór kompetencyjny, wskazując Prezydenta Miasta K. jako organ właściwy do prowadzenia egzekucji administracyjnej należności wynikających z przedmiotowych tytułów wykonawczych.