Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2014 r., II GSK 1584/12

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2014 r., II GSK 1584/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego w Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 527/12 w sprawie ze skargi U. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie objęcia ubezpieczeniami społecznymi i wymiaru składek postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok, 2. odrzucić skargę.

Uzasadnienie

2 I

3 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę U. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie objęcia ubezpieczeniami społecznymi i wymiaru składek.

4 Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji, przedstawiał się następująco:

5 decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Zakłada Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. G. odmówił stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2006 r. w przedmiocie objęcia ubezpieczeniami społecznymi W. A.. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. W jej uzasadnieniu organ stwierdził, że podniesione w sprzeciwie Prokuratura Okręgowego w Z. G. zarzuty obejmujące decyzję wydaną w postępowaniu zwykłym (z dnia 10 października 2006 r.) odnosiły się do naruszenia prawa procesowego. W ocenie organu nie każde naruszenie prawa procesowego może być kwalifikowane jako rażące. Natomiast w odniesieniu do przepisów prawa materialnego organ stwierdził, że brak było podstaw do ustalenia, że naruszenie przepisów dotyczących stosunku pracy miało charakter rażący.

6 Skarga wniesiona na tę decyzję została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I SA/Go 873/10. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1385/10 uchylił to postanowienie, przesądzając, że sprawa należy do właściwości sądów administracyjnych. Następnie, na skutek zmiany przepisów, skarga została przekazana według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W..

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. objętym skargą kasacyjną wyrokiem oddalił skargę, stwierdził w jego uzasadnieniu, że decyzja ZUS z 10 października 2006 r. nie była obarczona wadami kwalifikowanymi, w tym wadą rażącego naruszenia prawa. Podkreślił, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych). Sąd wskazując treść art. 36 ust. 1, 2 i 4 tej ustawy podkreślił, że za pracownika uważa się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W decyzji z dnia [...] października 2006 r. organ przyjął, że prowadzenie przez W. A. zajęć dydaktycznych na studiach dziennych i zaocznych nosiło cechy stosunku pracy, określonego w art. 221 § 1 Kodeksu pracy. Prawidłowość oceny zawartej umowy, według Sądu I instancji, w świetle zasad postępowania nieważnościowego nie wypełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa. Konkludując Sąd stwierdził, że objęcie ubezpieczeniami społecznymi osoby, która zawarła umowę o dzieło, a która to umowa w ocenie organu zawierała cechy umowy o pracę, nie jest sprzeczne z przepisami prawa w sposób bezsporny.

8 W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

9 II

10 Skargą kasacyjną Prokurator Okręgowy w Z. G. zaskarżył wyrok Sąd I instancji w całości zarzucając mu naruszenie:

11 I. art. 151 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm., dalej: p.u.s.a.) oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym poprzez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji niezgodnie z obowiązującą ten organ procedurą i niezasadnym oddaleniem skargi;

12 II. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. polegające na tym, że przeprowadzona przez Sąd kontrola w zakresie ustalonych okoliczności faktycznych, wnioskowania, oceny dowodów i zastosowania przez organ administracji przepisów prawa materialnego nie odpowiadała wymogom określonym w tym przepisie;

13 III. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi pomimo rażącego naruszenia przez organ administracji przepisów procedury administracyjnej wskazanych w pkt 1 a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przez ten organ przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną kwestionowanej decyzji ostatecznej noszącego cechy rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego.

14 Podnosząc te zarzuty prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

III

15 Pismem procesowym z dnia 13 grudnia 2013 r. Prokurator Okręgowy w Z. G. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi.

16 IV

17 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Stosownie do regulacji zawartych w art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Stąd też w pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia zaistnienia przesłanek nieważnościowych wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 183 § 2 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi:

19 1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;

20 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;

21 3) jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;

22 4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;

23 5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;

24 6) jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.

25 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wystąpiła przesłanka nieważnościowa określona w art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a, bowiem sądy administracyjne nie są właściwe do rozpoznania skarg na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydane na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

26 Pogląd taki został wyrażony w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego dniu 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13. Zgodnie z treścią tej uchwały od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że zastosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej pozwala wnioskować, że każda decyzja organu rentowego wydana w postępowaniu określonym w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. uchylenia, zmiany, unieważnienia - podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, jako środek przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądami powszechnymi.

27 Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie w pełni podziela pogląd prawny wyrażony w tej uchwale, a podjęcie tej uchwały oznacza, że jest zobowiązany do odstąpienia od wykładni prawa wyrażonej w tej sprawie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1385/10 wydanego na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I SA/Go 873/10 odrzucającego skargą na przedmiotową decyzję, jako niepodlegającą właściwości sądów administracyjnych. Uchylając postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na właściwość sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakończonych decyzją organu rentowego wydanego na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która poprzedzona była decyzją, od której nie zostało wniesione odwołanie do sądu powszechnego. Pogląd powyższy wyrażony przez NSA w tej sprawie wiązał Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. z mocy art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym wykładnia prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny wiązała Sąd któremu sprawa została przekazana.

28 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów rozstrzygając zagadnienie prawne czy na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a. przy ponownym rozpatrywaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny może odstąpić od art. 190 tej ustawy z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmiennej od wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to zastosował się Wojewódzki Sąd Administracyjny, podjął w dniu 30 czerwca 2008 r. o sygn. akt I FPS 1/08 uchwałę. Zgodnie z tą uchwałą Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu ponownej skargi kasacyjnej obowiązany jest – w związku z art. 269 § 1 p.p.s.a. - odstąpić od zastosowania art. 190 tej ustawy z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów NSA, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne do wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny.

29 Uchwała ta obliguje skład orzekający w tej sprawie do odstąpienia od wykładni prawa zaprezentowanej w poprzednim orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłym w tej sprawie.

30 W myśl art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skarga podlega odrzuceniu jeżeli sprawa nie należała do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie natomiast z treścią art. 189 p.p.s.a. jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.

31 Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 i art. 189 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.