Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2012 r., II GSK 1419/10

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2012 r., II GSK 1419/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Trzciński (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Gabriela Jyż Protokolant Monika Tutak-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 991/10 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu realizacji umów zlecenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz M.W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 II GSK 1419/10

UZASADNIENIE

3 1. Wyrok zaskarżony w niniejszej sprawie zapadł na tle następującego stanu faktycznego:

4 Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wystąpił do K.-P. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji dotyczącej podlegania przez M.W. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu realizacji umów zlecenia zawartych z A.C. "G." Sp. z o. o. z siedzibą w B. W ocenie ZUS umowy te były błędnie nazwane umowami o dzieło, zaś płatnik składek, mimo obowiązku, nie dokonał zgłoszenia skarżącego do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

5 Dyrektor K.-P. Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] lutego 2010 r., na podstawie art. 109 ust. 1 i 3, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) wydał decyzję stwierdzającą objęcie M.W. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umów zlecenia w okresach od dnia [...] stycznia 2006 r. do dnia [...] listopada 2008 r.

6 Organ I instancji uznał, iż w treści umów zawartych między skarżącym a płatnikiem, nazwanych umowami o dzieło, nie określono dzieła, którego cechy są unormowane w art. 627–646 Kodeksu cywilnego. W ocenie organu umowy te były umowami starannego działania, których celem jest wykonywanie czynności i nie zmierzają one do osiągnięcia zindywidualizowanego rezultatu. A zatem umowy zawarte między skarżącym a płatnikiem należy zaliczyć do umów zlecenia. Dlatego też z tytułu zawartych umów skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

7 Powyższą decyzję organ doręczył M.W., nie doręczył jej natomiast A.C. "G." Sp. z o.o.

8 Od ww. decyzji odwołanie wniósł M.W.

9 Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzji tej także nie doręczono płatnikowi składek.

10 W skardze złożonej do WSA w Warszawie, M.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

11 2. Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 911/10, WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2010 r., stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, a także zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

12 Zdaniem WSA skarga była zasadna, chociaż z innych powodów niż podniesione przez skarżącego.

13 WSA wskazał, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

14 W świetle wskazanych przez WSA przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jak odnotował WSA, stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Prowadzi to, w przekonaniu WSA, do wniosku, że rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

15 Jak stwierdził WSA, okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc – zgodnie ze stanowiskiem WSA – własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu.

16 W konsekwencji, WSA stwierdził, że A.C. "G." Sp. z o.o. ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżący wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest ona płatnikiem składek z tego tytułu.

17 Jak wskazał WSA, zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie jest jednym z najistotniejszych aspektów zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a.

18 W postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją A.C. "G." Sp. z o.o. nie brała udziału, jak również nie zostały jej doręczone decyzje organów I i II instancji. Zdaniem WSA, prowadzi to do naruszenia art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a.

19 W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien zawiadomić i dopuścić do udziału w postępowaniu płatnika składek oraz zapewnić mu czynny udział w postępowaniu.

20 3. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 991/10, został zaskarżony skargą kasacyjną organu, tj. Prezesa NFZ.

21 Wyrokowi temu zarzucono:

22 - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 109 ust. 1 i 5 i art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – przez ich nieuwzględnienie, a z których jednoznacznie wynika, że organy NFZ rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne;

23 - naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 p.u.s.a. przez uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie:

24 a) pominięciu przez organ przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i 4 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, skutkujących naruszeniem art. 28 k.p.a. i błędnym przyjęciu, że płatnik-zleceniodawca (A.C. "G. Sp. z o.o.") miał interes prawny do występowania w charakterze strony w toczącym się przed Prezesem NFZ postępowaniem dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym zleceniobiorcy M.W.;

25 b) naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. i błędne przyjęcie, że rozstrzygnięcie organu o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora K.-P. Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] lutego 2010 r. było uprawnione.

26 Wskazując na ww. podstawy skargi kasacyjnej organ wniósł o

27 a) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi,

28 b) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania,

29 c) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

30 W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych organ stwierdził w szczególności, że stronami postępowania, w wyniku którego wydano zaskarżoną decyzję był M.W., którego dotyczyła decyzja, oraz ZUS, na wniosek którego wszczęto postępowanie. Stroną postępowania nie był natomiast płatnik składek, tj. A.C. G." Sp. z o.o. Zdaniem organu, postępowanie nie dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku ww. spółki, a ponadto przepisy prawa materialnego nie wymieniają jej wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności.

31 4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik strony przeciwnej wniósł o oddalenie skargi w całości i o zasądzenie kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa prawnego) według norm przepisanych.

32 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

33 1. Skarga kasacyjna powinna być oddalona.

34 W dotychczasowym orzecznictwie NSA wielokrotnie rozstrzygano już sprawy, w których pojawiało się pytanie o krąg stron postępowania dotyczącego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w związku z ustaleniem przez organ, iż umowa nazwana przez strony umową "o dzieło" była w rzeczywistości umową zlecenia. Chodzi w szczególności o sprawy zakończone wyrokami NSA: z dnia 22 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 929/10), z dnia 27 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 948/10, II GSK 950/10), z dnia 28 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 879/10), z dnia 11 października 2011 r. (sygn. akt II GSK 951/10, II GSK 952/10, II GSK 993/10, II GSK 994/10, II GSK 995/10, II GSK 996/10, II GSK 997/10, II GSK 998/10, II GSK 68/11) oraz z dnia 8 listopada 2011 r. (sygn. akt II GSK 992/10).

35 NSA w obecnym składzie nie widzi podstaw dla odstępowania czy uzupełniania poglądów wyrażonych w uzasadnieniach tych wyroków. Dlatego też poprzestanie na powtórzeniu zawartej tam argumentacji.

36 2. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

37 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, iż postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Inaczej mówiąc – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05).

38 Podobnie w wyroku z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią prawa materialnego realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony.

39 W przedmiotowej sprawie ustalenie przez NFZ, że kontrahent A.C. "G." Sp. z o.o. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego powoduje, że ww. spółka, jako płatnik tych składek, będzie zobowiązana – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności z tytułu odsetek za zwłokę nieopłacone w terminie będą podlegały ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

40 W świetle powyższych regulacji należy więc podzielić pogląd Sądu I instancji, że postępowanie przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu.

41 W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny – w składzie orzekającym w niniejszej sprawie – nie podzielił stanowiska prezentowanego w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, że "z faktu, iż jak wynika z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych płatnikskładki na ubezpieczenie zdrowotne,, wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie interesu faktycznego skarżącej".

42 Trudno bowiem mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie "czynności techniczne", skoro jest obowiązany bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 87 ust. 1 ustawy), a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 93 ust. 1 ustawy).

43 Statusu płatnika jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne.

44 Sąd I instancji trafnie bowiem zauważył, iż w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona.

45 W związku z powyższym, skoro stroną tej umowy jest zleceniodawca, czy też zamawiający dzieło, to nie zasługuje na akceptację pogląd, iż nie ma on interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym ustalenia treści tej umowy, skoro ustalenia w tym zakresie dotyczą również jego interesów chronionych w odpowiednich przepisach kodeksu cywilnego (umowie zlecenia – art. 734 i nast. k.c., czy też umowie o dzieło – art. 627 i nast. k.c.).

46 3. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.