Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2005 r., II FSK 885/05

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2005 r., II FSK 885/05

Tekst

TEZY

1 Przepis art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ wyłącza możliwość odpowiedniego stosowania przepisów art. 61 par. 3-5 tej ustawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 193 tylko w odniesieniu do spraw, w których sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę i wypowiedział się, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W pozostałych sytuacjach przepisy art. 61 par. 3-5 mają przed Naczelnym Sądem Administracyjnym odpowiednie zastosowanie.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 61 par. 5 w związku z art. 61 par. 3 oraz art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ wniosek Przedsiębiorstwa Usługowo-Budowlanego "J.M.J.-K." sp. z o.o. z siedzibą w R. o wstrzymanie wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 16 listopada 2004 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości.

Uzasadnienie

3 Wnioskiem z dnia 6 maja 2005 r., zawartym w skardze kasacyjnej, Przedsiębiorstwo Usługowo-Budowlane "J.M.J.-K." sp. z o.o. wniosło o wstrzymanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia

4 16 listopada 2004 r., która to decyzja była przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Sąd ten wyrokiem z dnia 23 lutego 2005 r. (...) oddalił skargę.

5 W uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Spółka, powołując się na art. 61 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, wskazała, że uzasadniony jest on przede wszystkim niebezpieczeństwem wyrządzenia podatnikowi znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Te ustawowe przesłanki przejawiają się w tym, że ciążące na Spółce zobowiązanie, z uwagi na swoją wysokość, nie tylko stanowi istotne obciążenie finansowe, lecz także może zagrozić poważnie jej egzystencji. W kontekście wysokości kwoty zaległości konieczność dokonania skumulowanego wysiłku finansowego z tytułu zaległego podatku od nieruchomości i odsetek za zwłokę przewyższa aktualne możliwości finansowe i majątkowe wnioskodawcy.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 W pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia dopuszczalności rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji zaskarżonej do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

8 Zgodnie z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Odpowiednie stosowanie przepisów postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym w postępowaniu kasacyjnym polega na tym, że przepisy te:

9 - są stosowane w sposób pełny, tzn. bez zmian w ich dyspozycji, albo

10 - są stosowane z odpowiednimi modyfikacjami, albo

11 - w ogóle nie są stosowane

12 /por. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, str. 486/.

13 W sprawie niniejszej przedmiotem analizy i ewentualnie odpowiedniego stosowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym są przepisy dotyczące wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnymi ich stosowanie można podzielić na trzy fazy. Pierwsza dotyczy okresu do chwili przekazania akt sądowi. Wówczas wstrzymania wykonania, z urzędu lub na wniosek, może dokonać organ, który wydał zaskarżony akt lub czynność. Druga faza dotyczy okresu do wydania przez sąd orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji. Sąd ten może w tym okresie wstrzymać wykonanie aktu lub czynności na wniosek skarżącego na podstawie ściśle określonych przesłanek. Po wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie wstrzymanie wykonania aktu lub czynności z mocy prawa upada /art. 61 par. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Po tej dacie /trzecia faza/ możliwa jest dwojakiego rodzaju sytuacja.

14 W przypadku uwzględnienia skargi sąd, na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ma obowiązek określić, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynności nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to, które niewątpliwie ma ten sam skutek co wstrzymanie wykonania aktu lub czynności na podstawie art. 61 par. 2 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. W omawianej sytuacji ustawodawca, pozytywnie wypowiadając się co do możliwości zapewnienia stronie ochrony tymczasowej, wyłączył tym samym w tym zakresie możliwość odpowiedniego stosowania przepisów art. 61 par. 3-5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Za niedopuszczalne należy uznać, by Naczelny Sąd Administracyjny przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej wypowiadał się w postępowaniu wpadkowym w kwestii, która została już przesądzona w zaskarżonym do tego Sądu wyroku sądu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, traci moc dopiero z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Nie może być więc podważone wcześniej orzeczeniem wpadkowym Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy mieć także na uwadze, że zakres rozstrzygnięcia w trybie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie co do zasady związany z oceną prawną wyrażoną przez sąd w motywach jego wyroku.

15 Inaczej jest natomiast w przypadku rozstrzygnięć sądu pierwszej instancji negatywnych dla strony skarżącej, np. przy oddaleniu skargi W takich okolicznościach brak możliwości odpowiedniego stosowania przepisów o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności pozbawiałby skarżącego ochrony tymczasowej

16 w toku całego postępowania kasacyjnego. Analiza systemowa omawianych przepisów pozwala przyjąć, że regulacja zawarta w art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyłącza możliwość odpowiedniego stosowania przepisów art. 61 par. 3-5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tylko w odniesieniu do spraw, w których sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę i wypowiedział się, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W pozostałych sytuacjach przepisy art. 61 par. 3-5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają przed Naczelnym Sądem Administracyjnym odpowiednie zastosowanie.

17 Za powyższą tezą przemawiają także argumenty natury celowościowej. Istota bowiem ochrony tymczasowej sprowadza się m.in. do ochrony strony skarżącej przed nieodwracalnymi skutkami wykonania zaskarżonego przez nią aktu administracyjnego. Trudno więc byłoby przyjąć, że ustawodawca świadomie zrezygnował z tej ochrony w sprawach, w których rozstrzygnięcie sądu kończące postępowanie w pierwszej instancji jest dla skarżącego negatywne. Takie odczytywanie treści omawianych przepisów mogłoby w określonych sytuacjach niweczyć pozytywny dla skarżącego skutek skorzystania z konstytucyjnego prawa do dwuinstancyjnego postępowania przez uniemożliwienie wykonania prawomocnego orzeczenia sądu.

18 Odmienny pogląd co do zasady wyraził prof. J. Borkowski, który analizując związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisami art. 183 par. 1 i 2 oraz art. 191 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, że w konsekwencji przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w postępowaniu ze skargi kasacyjnej nie będą miały odpowiedniego zastosowania przepisy art. 61 par. 3-5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako nieodpowiadające jego zakresowi /por. J. Borkowski: Wstrzymanie wykonania decyzji w postępowaniu kasacyjnym - Monitor Prawniczy 2005 nr 14 str. 679/.

19 Z wypowiedzi innych autorów /por. m.in. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 303; J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, str. 125; Z. Kmieciak: Ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym - Państwo i Prawo 2003 z. 5 str. 25/ wynika, że dopuszczają oni możliwość stosowania w postępowaniu kasacyjnym przepisów o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego do sądu pierwszej instancji aktu lub czynności bez żadnych ograniczeń. Podobne wnioski wynikają z analizy dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. m.in. postanowienie NSA z dnia 9 maja 2005 r. II FSK 327/05 - nie publ.; postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2005 r. FSK 930/04 - nie publ./.

20 Przechodząc do rozpoznania zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 16 listopada 2004 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2003 r., stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie.

21 Przyznanie stronie skarżącej ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od ogólnej reguły, wyrażonej w art. 61 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. U podstaw tej regulacji legła potrzeba zagwarantowania funkcjonowania procesu stosowania i realizowania norm prawa administracyjnego. Z tego też względu przesłanki, jakimi powinien kierować się sąd przy rozstrzyganiu wniosku o wstrzymanie wykonania, zostały w sposób wyczerpujący określone w art. 61 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd może na wniosek strony skarżącej wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

22 W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny, analizując wniosek skarżącej Spółki, stwierdził, że powyższe przesłanki nie zachodzą. Podnoszony przez stronę skarżącą argument o zagrożeniu egzystencji Spółki w razie podjęcia przez organy próby ściągnięcia ciążącej na niej należności w drodze egzekucji administracyjnej nie znalazł oparcia w żadnych okolicznościach wskazanych przez wnioskującą.

23 W ocenie Sądu nie miał także znaczenia w sprawie przywołany przez skarżącą Spółkę fakt wydania przez organ odwoławczy postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w związku z wniesieniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Na obecnym bowiem etapie zapadło już orzeczenie sądu pierwszej instancji, którego mocą zgodnie z art. 61 par. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wcześniej wydane postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu upada.

24 Odnosząc się natomiast do argumentacji strony skarżącej w zakresie jej rzetelności w wypełnianiu wcześniejszych zobowiązać, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że brak innych zaległych zobowiązań strony skarżącej wobec Skarbu Państwa nie może sam w sobie stanowić okoliczności uzasadniającej przyznanie temu podmiotowi ochrony tymczasowej.

25 Mając na uwadze powyższe względy, a także treść art. 61 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, i działając na podstawie art. 61 par. 5 w zw. z art. 61 par. 3 oraz art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.