Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2020 r., II FSK 800/20

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2020 r., II FSK 800/20

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (spr.) Sędzia NSA Stanisław Bogucki Sędzia del. WSA Marek Olejnik po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 1410/19 w sprawie ze skargi E. s.c. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1410/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. s.c. (dalej: "Skarżąca", "Spółka" lub "Strona") z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2019 r. w przedmiocie skargi na czynności zabezpieczające, uchylił to postanowienie. Wymienione postanowienie, jak i pozostałe orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: www.nsa.orzeczenia.gov.pl

3 Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

4 Naczelnik Urzędu Skarbowego W. prowadził wobec Skarżącej postępowanie zabezpieczające na podstawie własnych zarządzeń zabezpieczenia z 11 września 2018 r. oraz z dnia 18 września 2018 r., obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. oraz odsetek wypłaconych podatnikowi w kwocie należności głównej 42 968 zł wraz z przybliżoną kwotą odsetek za zwłokę. Wymienione zarządzenia zabezpieczenia doręczono Spółce w trybie zastępczym - odpowiednio - 10 października 2018 r. oraz 16 października 2018 r.

5 Wnioskami z 12 września 2018 r. oraz z 20 września 2018 r. Skarżąca wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. o umorzenie postępowań zabezpieczających prowadzonych na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z 11 września 2018 r., oraz z 18 września 2018 r. Postanowieniem z 14 stycznia 2019 r. Naczelnik odmówił umorzenia.

6 Zawiadomieniem z 20 grudnia 2018 r., wystawionym na podstawie wymienionych zarządzeń zabezpieczenia, Naczelnik dokonał zajęcia zabezpieczającego innej wierzytelności pieniężnej przysługującej Spółce w Izbie Administracji Skarbowej w Warszawie. Zawiadomienie doręczono zobowiązanej Spółce w dniu 17 stycznia 2019r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności - w dniu 21 grudnia 2018r.

7 Pismem z 31 stycznia 2019 r. Spółka wniosła skargę na zajęcie wierzytelności z 20 grudnia 2018 r., wskazując na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz żądając uchylenia przedmiotowego zajęcia jako bezprawnego. Uzasadniając skargę Spółka wskazała, iż tytuł wykonawczy, w oparciu o który dokonano zajęcia, jest wadliwy, gdyż decyzja, na podstawie której został wystawiony, nigdy nie weszła do obrotu prawnego, ponieważ nie została doręczona zobowiązanemu.

8 Postanowieniem z 14 lutego 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. oddalił skargę na czynność zabezpieczającą. Uzasadniając wydane postanowienie wskazał, że zaskarżona czynność zabezpieczająca została dokonana zgodnie z przepisami regulującymi tryb postępowania przy stosowaniu powyższego środka zabezpieczającego. Natomiast okoliczności podnoszone przez Stronę, dotyczące wadliwości prowadzonego postępowania zabezpieczającego, nie podlegają badaniu w trybie wszczętym poprzez wniesienie skargi na czynność zabezpieczającą. Ponadto ww. kwestie były już rozpatrywane w postanowieniu z 14 stycznia 2019 r.

9 W zażaleniu Spółka zarzuciła naruszenie art. 54 § 5a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 18 ustawy w zw. z art. 11 i art. 39¹ § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") i wniosła o uchylenie postanowienia oraz właściwe rozpoznanie skargi. W uzasadnieniu Strona wskazała, że korespondencja była wysyłana nieprawidłowo, w związku z tym nie może być mowy o zastosowaniu instytucji doręczenia zastępczego. Organ egzekucyjny w żaden sposób nie odniósł się do tego faktu w uzasadnieniu postanowienia, wobec czego nie sposób uznać, że prawidłowo rozpoznał sprawę.

10 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie powołał się na art. 166b, art. 54 § 1 i § 4, art. 33, art. 164 § 1 pkt 1, art. 89 § 1 ustawy oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 631/08. Dyrektor stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny (Naczelnik) dokonał czynności zabezpieczającej w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Zaskarżoną czynność zabezpieczającą przeprowadzono zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a., mającym na mocy art. 164 § 4 u.p.e.a., odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym, poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 21 grudnia 2018 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu kosztów postępowania sądowego oraz innych należności przypadających na rzecz Spółki wraz z wezwaniem, aby należnej kwoty bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał Spółce, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu w celu zabezpieczenia. Zawiadomienie o zajęciu doręczono Spółce w dniu 17 stycznia 2019 r., natomiast zarządzenia zabezpieczenia - w trybie zastępczym - w dniach 10 października 2018 r. oraz 16 października 2018 r. Wobec powyższego czynność zabezpieczająca polegająca na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, w ocenie Dyrektora, została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

11 Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę zarzutu nieprawidłowego doręczania pism za pośrednictwem operatora pocztowego, zamiast na wskazany przez Stronę adres e-PUAP, i w związku z tym bezpodstawne stosowanie instytucji doręczenia zastępczego, Dyrektor wyjaśnił - powołując się na art. 39¹ § 1 k.p.a. - że skoro wierzyciel wystawił zarządzenie zabezpieczenia w formie dokumentu papierowego, to również organ egzekucyjny musiał w tej formie doręczyć zarządzenie zabezpieczenia Spółce. W treści zawiadomienia z 10 grudnia 2018 r. uznającego za częściowo zasadną skargę zobowiązanej Spółki z 18 października 2018 r. na działanie organu egzekucyjnego, organ nadzoru potwierdził poprawność doręczenia zastępczego m.in. zarządzeń zabezpieczenia z dnia 11 września 2018 r. oraz z 18 września 2018r., na adres korespondencyjny wskazany przez Stronę.

12 W kwestii natomiast nieprawidłowego doręczenia decyzji stanowiących podstawy wystawienia przedmiotowych zarządzeń zabezpieczenia Dyrektor wyjaśnił, że okoliczność ta nie może być badana w ramach skargi na czynność dokonaną w postępowaniu zabezpieczającym, gdyż nie dotyczy kwestii poprawności dokonania zakwestionowanej czynności, a więc wykracza poza zakres postępowania wszczętego poprzez wniesienie przedmiotowej skargi.

13 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła postanowieniu Dyrektora naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika w sytuacji, gdy postanowienie to powinno zostać uchylone. W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu. Według Spółki nie ulega wątpliwości, że wskazała organowi egzekucyjnemu, że doręczenie do niej pism powinno następować za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jeśli w tym konkretnym przypadku doręczenie wymagało użycia innej niż elektroniczna formy doręczenia, to Strona winna zostać o tym fakcie poinformowana za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W innym przypadku zostaje naruszona zasada zaufania, wyrażona w art. 8 § 1 k.p.a.

14 W ocenie Sądu pierwszej instancji skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć tylko z jednego powodu, i to niewskazanego wprost w samej skardze.

15 Sąd zwrócił uwagę, że w piśmie z 31 stycznia 2019 r. Spółka wskazała na art. 54 § 1 ustawy jako na podstawę swojego żądania. Ponadto wprost nazwała swoje żądanie "skargą". Zdaniem zatem Sądu Skarżącej chodziło o zainicjowanie postępowania uregulowanego art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej, czyli o skargę na czynność egzekucyjną, a w istocie – czynność zabezpieczającą. Na podstawie art. 166b ustawy, w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się bowiem odpowiednio jej dział I, a zatem także art. 54.

16 W tej sytuacji Sąd podzielił ocenę organu, że w postępowaniu ze skargi na czynność zabezpieczającą ocenie podlegają wyłącznie formalne i techniczne aspekty dokonanej czynności, i to tylko wtedy, gdy nie mogą być one przedmiotem postępowania w ramach innego środka prawnego. Badając więc dokonaną czynność (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) uznać należy, że została ona przeprowadzona zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. Dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono mianowicie zawiadomienie o zajęciu, wezwano, aby zabezpieczonej kwoty nie uiszczał Spółce, lecz aby przekazał ją organowi egzekucyjnemu. Dopełniono też wymogów wynikających z art. 89 § 3 u.p.e.a., w tym doręczono dłużnikowi zabezpieczanej wierzytelności odpis zarządzenia zabezpieczenia.

17 Sąd wskazał, że kwestia ewentualnie wadliwego doręczenia Spółce zarządzenia zabezpieczenia nie może być przedmiotem skutecznej skargi na czynność zabezpieczającą. Niezależnie więc od oceny stanowiska Dyrektora, że skoro wierzyciel wystawił zarządzenie zabezpieczenia w formie tradycyjnej (dokument papierowy), to w takiej też formie powinien być on doręczony Spółce, to jednak kwestia ta wykracza poza ramy skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. Sąd zaakcentował, że z pisma Spółki z 31 stycznia 2019 r. wynika, iż zarzuca ona "niedopuszczalność" egzekucji. Owa "niedopuszczalność" miała być konsekwencją "wadliwego" tytułu wykonawczego (pewnie chodziło tu Spółce o zarządzenie zabezpieczenia), a ta z kolei wadliwość stanowiła rezultat rzekomo wadliwie doręczonej (nigdy niedoręczonej) decyzji o zabezpieczeniu. Sąd skonstatował, że przedmiotem skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. także (a nawet – tym bardziej) nie mogła być kwestia prawidłowości doręczenia decyzji o zabezpieczeniu. Nie przesądzając zatem skuteczności doręczenia decyzji oraz wynikającej stąd zarzucanej niedopuszczalności egzekucji (postępowania zabezpieczającego), Sąd zauważył, że Spółce przysługiwały (przysługują) inne środki ochrony prawnej (zarzuty, wniosek o umorzenie), w ramach których podnoszone przez Skarżącą kwestie mogły być przedmiotem analizy organów. Z akt wynika, że Spółka z takiej możliwości skorzystała.

18 Dalej Sąd stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor odnotował, iż metodą tradycyjną (przez pocztę, dodatkowo - w trybie zastępczym) doręczono Spółce zarządzenia zabezpieczenia z 11 września 2018 r. oraz z 18 września 2018 r. Jest to jednak tylko częściowa prawda. Z akt wynika bowiem, że taką metodą tradycyjną doręczono też zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym (k. 68, 70 akt egzekucyjnych).

19 Jak podkreślił Sąd, skuteczne zawiadomienie jest nieodłączną częścią czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.). Tymczasem, choć w aktach sprawy nie udokumentowano spełnienia jakiejkolwiek przesłanki doręczania pism drogą elektroniczną, wskazanej w art. 39¹ § 1 k.p.a., organ nie zakwestionował, że w sprawie spełniona została taka przesłanka, i że doręczenia powinny być dokonywane za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Spółka trafnie odnotowała, że w tym zakresie (zarzuconego, wadliwego doręczenia zawiadomienia) Naczelnik w ogóle się nie wypowiedział. Sąd stwierdził, że – istotnie - Naczelnik skwitował tę kwestię tylko jednym (dosłownie) zdaniem (str. 3 postanowienia Naczelnika), które sprowadzić można do uwagi, że kwestie poruszone w skardze Spółki były już wcześniej rozpatrywane w postanowieniu z 14 stycznia 2019 r. w sprawie odmowy umorzenia postępowań zabezpieczających. Takim samym milczeniem kwestię tę skwitował Dyrektor w swoim postanowieniu.

20 Organ odwoławczy wyjaśnił co prawda, że zarządzenie zabezpieczenia nie jest pismem, o którym mowa w art. 39¹ § 1 Kpa, lecz jest "...sformalizowanym dokumentem wystawionym przez wierzyciela...", i że skoro wierzyciel wystawił zarządzenie zabezpieczenia w formie dokumentu papierowego, to również organ egzekucyjny musiał go doręczyć tradycyjnie, ale przecież, abstrahując w tym miejscu od oceny tego stwierdzenia, dotyczy ono właśnie zarządzenia zabezpieczenia, a nie zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym. Spółka kwestionowała tymczasem skuteczność doręczeń wszelkich pism. Sąd powtórzył, że w wprawdzie ramach skargi z art. 54 u.p.e.a. nie podlega badaniu doręczenie decyzji oraz zarządzenia zabezpieczenia, to podlega już doręczenie zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym. Gdyby natomiast wskazane wyżej stwierdzenie Dyrektora odnieść do zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, to Dyrektor nie zauważył, że w niniejszej sprawie wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot (Naczelnik Urzędu Skarbowego W.). Jeśli więc wobec Skarżącej przesłanki do doręczania pism elektronicznie wystąpiły zanim sporządzono i doręczono zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym, to takie zajęcie powinno być sporządzone i doręczone właśnie elektronicznie.

21 Z tego względu za trafny Sąd pierwszej instancji uznał zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. Dodatkowo przemilczenie kwestii skuteczności/wadliwości tradycyjnego doręczenia zawiadomienia narusza art. 107 § 3 k.p.a., a przez to uniemożliwia Sądowi ocenę przyczyn i skutków odstąpienia od doręczenia elektronicznego, w tym ocenę, czy zaszły przesłanki do takiego odstąpienia (art. 39¹ § 1d k.p.a.).

22 Zdaniem Sądu w dalszym postępowaniu konieczne będzie udokumentowanie w aktach spełnienia choćby jednej przesłanki pozwalającej na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a w razie wykazania takiej przesłanki - odniesienie się do zarzutu doręczenia Spółce zawiadomienia (nie zarządzenia zabezpieczenia!) metodą tradycyjną, zamiast elektroniczną. Sąd wskazał, że oświadczenie strony (żądanie lub zgoda z art. 39¹ k.p.a.) musi dotyczyć konkretnego postępowania administracyjnego - w niniejszej sprawie chodzi o konkretne postępowanie zabezpieczające. Nie jest takie oświadczenie skuteczne, jeśli było udzielone do innego postępowania, np. w przedmiocie decyzji o zabezpieczeniu. Następnie, po wykazaniu spełnienia takiej przesłanki, konieczne będzie dokonanie przez organ oceny znaczenia tego ewentualnie wadliwego doręczenia dla prawidłowości dokonania zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, a w efekcie – legalności dokonanej czynności zabezpieczającej.

23 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od wymienionego na wstępie wyroku organ wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

24 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek przyjęcia, że przemilczona została w nim kwestia skuteczności/wadliwości tradycyjnego doręczenia, co z kolei uniemożliwiło ocenę przyczyn i skutków odstąpienia od doręczenia elektronicznego, w tym ocenę czy zaszły przesłanki takiego odstąpienia;

25 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez nieuzasadnione przyjęcie, że organ naruszył zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej;

26 - art. 145 § 1 pkt 1lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 54 u.p.e.a., w zw. z art. 89 u.p.e.a. i w zw. z art. 166b u.p.e.a. przez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek przyjęcia, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne/zabezpieczające dopuszczalna jest ocena prawidłowości doręczenia zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym;

27 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 39(1) k.p.a., w zw. z art. 89 u.p.e.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niezasadne przyjęcie, że w niniejszej sprawie doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności pieniężnej innej niż określona w art. 72-85 u.p.e.a. mogło nastąpić drogą elektroniczną.

28 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

29 Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

30 Przedmiotem sprawy poddanej kontroli kasacyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, zainicjowanej przez organ nadzoru skargą kasacyjną wywiedzioną od wyroku WSA w Warszawie, jest rozstrzygnięcie czy Sąd pierwszej instancji zasadnie uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, utrzymujące w mocy orzeczenie pierwszoinstancyjne oddalające skargę na czynność zabezpieczającą zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Sedno sporu dotyczy oceny prawidłowości dokonanej przez organ egzekucyjny (będący jednocześnie wierzycielem) czynności zabezpieczającej, a w istocie zgodności z prawem doręczenia zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym. Nie jest natomiast sporne, że zawiadomienie to doręczono m.in. zobowiązanej spółce metodą tradycyjną (dokument papierowy), a nie elektroniczną (podobnie jak wcześniej zarządzenie zabezpieczenia).

31 W ocenie Sądu pierwszej instancji, jeżeli wobec Skarżącej przesłanki do doręczania pism elektronicznie wystąpiły zanim sporządzono i doręczono zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym, to takie zajęcie powinno być sporządzone i doręczone elektronicznie. Sąd zarazem uznał, że w objętym skargą postanowieniu organ "przemilczał kwestię skuteczności/wadliwości" tradycyjnego doręczenia zawiadomienia, co uniemożliwiło ocenę przyczyn i skutków odstąpienia od doręczenia elektronicznego, w tym ocenę, czy zaszły przesłanki do takiego odstąpienia.

32 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ m.in. wyjaśnił, że zarządzenie zabezpieczenia nie może być traktowane jako "pismo" w rozumieniu art. 39(1) k.p.a. (s. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Z kolei w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (s. 7) organ wyraził pogląd, że instytucja doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, określona w art. 39(1) k.p.a., nie znajduje zastosowania w przypadku doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w treści art. 72-85 u.p.e.a.

33 Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska prezentowanego przez organ.

34 Odnosząc się do zasygnalizowanych wyżej spornych kwestii, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności pragnie zauważyć na konsekwencje wypływające z regulacji art. 18 u.p.e.a. Przepis odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w kwestiach, które nie zostały uregulowane w u.p.e.a. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym oznacza, że przepisy tego kodeksu mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro jednak w ustawie egzekucyjnej brak przepisów regulujących sposób doręczania sporządzanych w tym postępowaniu pism, unormowania k.p.a. dotyczące doręczeń stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego każdy ze sposobów doręczenia przewidziany w Kodeksie postępowania administracyjnego może być wykorzystany do doręczenia zobowiązanemu pism sporządzanych przez organ w postępowaniu egzekucyjnym. W analizowanej sprawie, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, istniała nadto tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego.

35 W art. 39 k.p.a. ustanowiona została reguła, zgodnie z którą doręczanie pism następuje przez operatora pocztowego, którym zgodnie z art. 3 pkt 12 prawa pocztowego jest przedsiębiorca uprawniony do wykonywania działalności pocztowej na podstawie wpisu do rejestru operatorów pocztowych. Doręczanie pism może też być dokonywane przez pracowników organu albo inne upoważnione osoby lub organy. Z kolei w art. 39(1) k.p.a. uregulowane zostały zasady i tryb doręczania za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W myśl tego przepisu doręczenie pism za pomocą środka komunikacji elektronicznej może nastąpić skutecznie, gdy strona lub inny uczestnik postępowania:

36 "1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej;

37 2) wystąpi do organu administracji publicznej o takie doręczenie i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny;

38 3) wyrazi zgodę na doręczanie pism w postępowaniu za pomocą tych środków i wskaże organowi administracji publicznej adres elektroniczny".

39 Skład orzekający podziela pogląd prezentowany w judykaturze oraz piśmiennictwie, że posłużenie się przez ustawodawcę kategorycznym sformułowaniem "następuje" prowadzi do wniosku, iż spełnienie warunku z art. 39(1) § 1 pkt 1 k.p.a. obliguje do uruchomienia doręczenia elektronicznego, zaś doręczenie w trybie tradycyjnym nie może wówczas mieć miejsca. Zatem złożenie podania do elektronicznej skrzynki podawczej automatycznie powoduje, że wszelkie doręczenia będą dokonywane w formie elektronicznej. Ustawodawca nie wymaga w tym zakresie żadnych dodatkowych oświadczeń strony, w szczególności jej wyraźnej zgody. Jest ona objęta domniemaniem wynikającym z samego faktu złożenia podania w ten sposób. Domniemana zgoda na doręczenie elektroniczne może być bowiem w każdym czasie cofnięta. Jednocześnie, na gruncie regulacji zawartej w § 1d omawianego przepisu, zgodnie z którą, jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania zrezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, organ administracji publicznej doręcza pismo w sposób określony dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego, wskazuje się tak w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie, że cofnięcie (odwołanie) wyrażonej uprzednio zgody lub odmowa zgody na doręczanie musi być wyraźne, bowiem braku zgody nie można domniemywać. Stronie takiej będzie można doręczać pismo w formie "tradycyjnej" dopiero wtedy, gdy zrezygnuje ona z doręczania jej pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jak to zastrzega przy tym Piotr Marek Przybysz w Komentarzu aktualizowanym do k.p.a., podmioty wskazane w art. 39 (2) nie mogą zrezygnować z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Jeżeli jednak organ pomimo zgody strony na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej równolegle doręczy pismo w formie papierowej, to takie postępowanie organu stanowi naruszenie prawa. Dodatkowo pamiętać trzeba, iż stosowanie do przepisu art. 63 § 4 k.p.a. zdanie drugie, w przypadku wniesienia podania w formie dokumentu elektronicznego organ jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania przez doręczenie urzędowego poświadczenia odbioru na wskazany przez wnoszącego adres elektroniczny. Jednocześnie w myśl art. 63 § 5 k.p.a., urzędowe poświadczenie odbioru podania wniesionego w formie dokumentu elektronicznego zawiera: (1) informację o tym, że pisma w sprawie będą doręczane za pomocą środków komunikacji elektronicznej; (2) pouczenie o prawie do rezygnacji z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, o którym mowa w art. 391 § 1d (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 października 2019 r., sygn.. akt II SA/Wa 939/19, a także Chróścielewski Wojciech [red.], Kmieciak Zbigniew [red.], Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; publ. WK 2019; https://sip.lex.pl, Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego; publ. LEX/el. 2019; https://sip.lex.pl; Przybysz Piotr Marek, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany; publ. LEX/el. 2019; https://sip.lex.pl; por. także wyroki NSA: z dnia 7 czerwca 2017 r. o sygn. akt II GSK 1444/17; z dnia 21 czerwca 2017 r. o sygn. akt II OSK 2629/15; postanowienie NSA z dnia 21 marca 2014 r. o sygn. akt I OSK 477/14).

40 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wysyłane zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym stanowi pismo w rozumieniu art. 39 oraz art. 39(1) k.p.a. W świetle powyższych uwag, rację zatem należy przyznać Sądowi pierwszej instancji, że jeśli wobec Skarżącej przesłanki do doręczania pism elektronicznie wystąpiły zanim sporządzono i doręczono zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym, to takie zajęcie powinno być sporządzone i doręczone właśnie elektronicznie. W konsekwencji słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył, że w dalszym postępowaniu konieczne będzie udokumentowanie w aktach spełnienia choćby jednej przesłanki pozwalającej na doręczanie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, a w razie wykazania takiej przesłanki - odniesienie się do zarzutu doręczenia Spółce zawiadomienia (nie zarządzenia zabezpieczenia) metodą tradycyjną, zamiast elektroniczną. W uzasadnieniu objętego skargą postanowienia takich rozważań organu zabrakło. Organ odniósł się natomiast do kwestii doręczenia zarządzenia zabezpieczenia, która to czynność procesowa nie była przedmiotem kontroli w ramach tego postępowania sądowo-administracyjnego. W rezultacie za zasadną również uznać należy konstatację Sądu pierwszej instancji o naruszeniu art. 8 § 1 k.p.a.(wyrażona została w nim zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publiczne), a nadto o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a., przez przemilczenie kwestii skuteczności doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, przez co uniemożliwiona została ocena przyczyn i skutków odstąpienia od doręczenia elektronicznego, w tym ocenę, czy zaszły przesłanki do takiego odstąpienia (art. 39¹ § 1d k.p.a.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pogłębione rozważania organu zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie mogą konwalidować wskazanych wad zaskarżonego postanowienia (podobnie zresztą jak okoliczność, że zarządzenie zabezpieczenia zostało stronie wcześniej doręczone w formie papierowej).

41 Nie dostrzegając zatem, by Sąd pierwszej instancji naruszył wskazane w podstawach kasacyjnych przepisy, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. – skargę kasacyjną oddalił, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o art. 182 § 2 p.p.s.a.