Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 2345/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 2345/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Małgorzata Bejgerowska, protokolant Bartłomiej Ryś, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 121/17 w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 30 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 zł (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. o sygn. I SA/Sz 121/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę H. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie (dalej: Dyrektor IS) z dnia 30 listopada 2016 r., nr [...], wydane w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

3 2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

4 2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Szczecinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika - radcę prawnego), która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała również wniosek o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Szczecinie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 97 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej: u.p.e.a.) i art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a) w nawiązaniu do art. 18 u.p.e.a., nieuwzględnienie zarzutu odnoszącego się do okoliczności, że zajęte ruchomości nie stanowią własności zobowiązanego; 2) art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 k.p.a. oraz art. 67 § 2 pkt 1 oraz art. 67 § 4 u.p.e.a. przez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ rekwizycyjny zaniechał określenia wierzyciela, ograniczając się jedynie do wskazania tytułu wykonawczego wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej w T., co stanowi brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej; 3) art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a., art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz. U. poz. 1494 ze zm.) przez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ dokonał błędnej wykładni ww. przepisów przez uznanie, że pomimo wejścia w życie wskazanego rozporządzenia, wierzycielem w stosunku do wszczętych przed tą datą postępowań egzekucyjnych jest organ, który inicjował postępowanie egzekucyjne, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna prowadzić do wniosku, że z dniem wejścia w życie wskazanego rozporządzenia wierzycielem zgodnie z art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a. jest Dyrektor Izby Celnej w S., co w konsekwencji powinno znaleźć odzwierciedlenie w czynnościach egzekucyjnych podejmowanych w ramach takich postępowań egzekucyjnych; 4) art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a., art. 6 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na skutek bezpodstawnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, że organ nie obciążył zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela w sytuacji, gdy według zasady legalizmu oraz zasady działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej organ egzekucyjny winien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby było jednoznaczne z inicjatywy jakiego wierzyciela czynność ta zostaje dokonana; 5) art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a i art. 144 k.p.a oraz art. 53 § 1 pkt 5 u.p.e.a. przez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na dokonanie zajęcia ww. ruchomości, w sytuacji gdy protokół z zaskarżonej czynności egzekucyjnej nie spełnia wymogów określonych w przepisach - załącznik nie został podpisany przez wszystkie osoby uczestniczące w czynności.

5 2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

6 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

7 3.1. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok WSA w Szczecinie odpowiada prawu. Rozstrzygane w sprawie kwestie były przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny w tożsamym stanie faktycznym i prawnym, w sprawach zakończonych wyrokami z dnia 5 kwietnia 2019 r., II FSK 1423/17, II FSK 1424/17, II FSK 1426/17, II FSK 1347/17 oraz z dnia 17 kwietnia 2019 r., II FSK 913/17, II FSK 1512/17, II FSK 1624/17, II FSK 2863/17, II FSK 3074/17 i II FSK 3518/17 oraz z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 2020/17, II FSK 2346/17 i II FSK 2347/17. W rozpatrywanej sprawie zostały powielone przez skarżącą zarzuty kasacyjne powołane w ww. sprawach.

8 3.2. Skarżąca wskazała na naruszenie przepisów: art. 3 § 1 p.p.s.a. (regulującego ogólną zasadę kontroli administracji publicznej), art. 133 § 1 p.p.s.a. (stanowiącego o momencie wydania wyroku i podstawie wyrokowania) i art. 151 p.p.s.a. (będącego podstawą wyroku). Wyjaśnić zatem należy, że art. 3 § 1 p.p.s.a. ma charakter ustrojowy, ogólny, o charakterze tylko kompetencyjnym i nie zawiera samodzielnej treści normatywnej. O jego naruszeniu można mówić jedynie w sytuacji wykroczenia poza kompetencje sądu, zastosowania środka nieprzewidzianego w ustawie, względnie w sytuacji, gdy Sąd uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której w przepisie mowa. Przepis nie określa wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana. Tak więc okoliczność, że skarżąca nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej nie oznacza naruszenia tego uregulowania (zob. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2019 r., I GSK 3208/18).

9 Z kolei zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność, że dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena dowodu dla rozstrzygnięcia nie jest zbieżna z oceną skarżącej, nie może być podnoszona w ramach zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Zarzut naruszenia przez Sąd tego przepisu byłby uzasadniony wtedy, gdyby skład orzekający nie wziął pod uwagę dokumentu znajdującego się w aktach sprawy (np. w rozpoznawanej sprawie protokołu zajęcia ruchomości), który miał istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, co w sprawie nie miało miejsca (por. wyrok NSA z dnia 18 września 2018 r., II OSK 2376/16).

10 Przepis art. 151 p.p.s.a. jest natomiast przepisem wynikowym i jego naruszenie mogłoby nastąpić w sytuacji, gdyby Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, pomimo stwierdzenia określonych uchybień. W sprawie taka sytuacja nie zachodzi, ponieważ WSA w Szczecinie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji w prawidłowy sposób wywiązał się z obowiązku kontroli zgodności z prawem (legalności) kwestionowanego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie. Sąd zastosował przy tym adekwatny do wyniku tej kontroli środek. Skoro bowiem stwierdził, że kwestionowane orzeczenie nie narusza prawa, w tym przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to zasadnie orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.

11 Skarżąca naruszenie powyższych przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powiązała z zarzutami naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym i upatruje je w: 1) bezpodstawnym nieuwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji zarzutu dotyczącego badania przez poborcę skarbowego tytułu własności zajętej ruchomości; 2) bezpodstawnym uznaniu przez Sąd pierwszej instancji, że w protokole zajęcia nie doszło do błędnego określenia wierzyciela; 3) obciążeniu zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela w przypadku nieprawidłowo sporządzonego protokołu zajęcia ruchomości; 4) wadliwości protokołu zajęcia ruchomości poprzez brak wszystkich podpisów.

12 3.3. Odnosząc się kolejno do zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że kwestia uprawnień właścicielskich nie stanowi podstawy do złożenia skargi na czynność egzekucyjną i wobec tego nie podlega rozpatrzeniu w trybie art. 54 u.p.e.a. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji - do ochrony interesów osób trzecich w przypadku kierowania egzekucji wobec rzeczy lub prawa majątkowego nienależącego do zobowiązanego służy art. 38 u.p.e.a. Niemożliwe było zatem uwzględnienie podnoszonych w tej kwestii racji skarżącej w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną, ponieważ odbyłoby się to z przekroczeniem zakresu tego środka prawnego.

13 W powyższym zakresie należy podzielić stanowisko WSA w Szczecinie, że poborca skarbowy jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany włada. Zgodnie z art. 97 § 2 u.p.e.a., zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. W piśmiennictwie przyjmuje się, że poborca nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje (L. Guzek, Egzekucja administracyjna zobowiązania podatkowego, Monitor Podatkowy 2000/11, s. 25). Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w piśmiennictwie, że taka konstrukcja pozwala na zajęcie zarówno ruchomości, które znajdują się we władaniu zobowiązanego, jak i tych będących we władaniu innych osób. Natomiast osoba roszcząca sobie prawa do zajętej rzeczy może bronić swych praw, zgłaszając wniosek o wyłączenie danej rzeczy spod egzekucji. Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może bowiem wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.

14 Należy podkreślić, że nawet uzyskanie przez poborcę skarbowego informacji o prawach osób trzecich nie zwalnia go z dokonania zajęcia. Poborcy skarbowemu nie służy prawo do rozstrzygania o słuszności zarzutów roszczenia prawa osób trzecich do zajętej ruchomości. O prawach tych rozstrzyga organ egzekucyjny, który rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia spod egzekucji w terminie 14 dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze 14 dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (art. 38 § 2 u.p.e.a.). Po wniesieniu żądania organ egzekucyjny ma obowiązek zaniechania dalszych czynności egzekucyjnych wobec kwestionowanej rzeczy do czasu wydania postanowienia w sprawie (art. 38 § 3 u.p.e.a.).

15 Przytoczone regulacje wskazują, że to osoba trzecia jako uprawniona powinna wystąpić w odpowiednim terminie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia zajętej ruchomości spod egzekucji, a w razie odmowy uwzględnienia żądania osobie tej służy powództwo cywilne do sądu powszechnego (W. Grześkiewicz, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, red. D.R. Kijowski, LEX/el. 2015). Słusznie zatem stwierdził Sąd pierwszej instancji, że prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie ruchomości przysługuje jedynie osobie trzeciej, a nie zobowiązanemu. W sytuacji, gdy zobowiązana skarżąca miała świadomość, że zajęte ruchomości nie stanowiły jej własności, lecz własność osoby trzeciej, powinna była o fakcie zajęcia powiadomić taką osobę, której prawa majątkowe zostały naruszone, żeby mogła ona ewentualnie wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem o wyłączenie ruchomości spod egzekucji. W rozpatrywanej sprawie, co nie jest kwestionowane, taki wniosek nie został złożony. W związku z powyższym zarzut naruszenia przepisów art. 3 § 1, art. 151 w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 97 § 2 u.p.e.a. i art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.

16 3.4. Niezasadne były również dwa kolejne zarzuty skargi kasacyjnej, którymi starano się podważyć prawidłowość dokonanej przez WSA w Szczecinie kontroli rozstrzygnięć organów egzekucyjnych w zakresie oznaczenia wierzyciela w protokole zajęcia. Nieuprawnione jest twierdzenie skarżącej, że organ egzekucyjny nieprawidłowo oznaczył wierzyciela w protokole zajęcia ruchomości z dnia 30 maja 2016 r. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych, z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji, informacji o opłacie paliwowej albo informacji o dopłatach, z wydanych przez dyrektora izby celnej decyzji lub postanowień, z wydanych przez dyrektora urzędu kontroli skarbowej decyzji w zakresie podatku akcyzowego oraz podatku od wydobycia niektórych kopalin - uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej jest właściwy dyrektor izby celnej. Jak słusznie zauważyła spółka, począwszy do dnia 1 października 2015 r., mocą rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. (Dz. U. poz. 1494 ze zm.) zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania, Dyrektor Izby Celnej w S. został wyznaczony organem właściwym do wykonywania zadań wierzyciela na terytorium całego kraju w zakresie obowiązków określonych w rozporządzeniu (§ 1c). Na mocy § 3 cytowanego powyżej rozporządzenia w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej, wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w S., przy czym wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy.

17 W rozpoznanej sprawie tytuły wykonawcze wystawił Dyrektor Izby Celnej w T. w dniu 29 lipca 2015 r., czyli uczynił to przed wejściem w życie rozporządzenia zmieniającego z dnia 15 września 2015 r. Zastosowanie znajduje zatem § 3 tego rozporządzenia, co oznacza, że zgodnie z obowiązującymi w dacie sporządzania protokołu zajęcia ruchomości (30 maja 2016 r.) przepisami prawa, wierzycielem był Dyrektor Izby Celnej w S.. Dokonujący zajęcia ruchomości organ zobowiązany był uwzględnić zmianę przepisów dotyczących właściwości wierzyciela i zastosować obowiązujące przepisy prawa. W związku z tym niezasadne jest twierdzenie, że stosując obowiązujące przepisy dopuszczono się naruszenia art. 67 § 2 pkt 1 oraz § 4 u.p.e.a., wpisując w protokole zajęcia jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S.

18 3.5. Za całkowicie bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 3 § 1, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., którego skarżąca upatruje w obciążaniu zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela. Skarżąca wiedziała kto jest jej wierzycielem, ponieważ organ ten został wskazany w protokole zajęcia, o czym była już mowa. Okoliczność, że skarżąca kontestowała prawidłowość określenia wierzyciela, nie może być utożsamiana z obciążeniem jej, jak to ujęła, "ciężarem identyfikacji wierzyciela". O takim ciężarze można by mówić, w warunkach niniejszej sprawy, jeśli zostałby określony tylko organ egzekucyjny, przy braku oznaczenia wierzyciela, a przecież taka sytuacja nie wystąpiła. Wbrew twierdzeniom skarżącej, informacje zawarte w protokole zajęcia ruchomości pozwalają na identyfikację zarówno wierzyciela jak i dochodzonego przez niego obowiązku.

19 Pomimo, że wystawcą tytułów wykonawczych (z dnia 29 lipca 2015 r.) obejmującego obowiązek był Dyrektor Izby Celnej w T. (a nie Dyrektor Izby Celnej w S.), to w związku z tym, że zgodnie z powołanymi przepisami rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. wierzycielem egzekwowanych należności stał się Dyrektor Izby Celnej w S., prawidłowo został wskazany w protokole zajęcia ruchomości z dnia 30 maja 2016 r. jako wierzyciel.

20 3.6. Bezpodstawny okazał się również ostatni zarzut dotyczący wadliwości protokołu zajęcia ruchomości przez brak podpisów wszystkich osób uczestniczących w czynności zajęcia. Akta sprawy jednoznacznie wskazują na to, że na końcu protokołu znajdują się zarówno podpis poborcy skarbowego, jak i dwa podpisy świadków z imiennymi pieczątkami tych osób (k. 11-13 akt administracyjnych). Jak słusznie zauważył WSA w Szczecinie, załącznik nr 1 do protokołu stanowi integralną część protokołu zajęcia i odbioru ruchomości, precyzującą opis zajętych ruchomości i ich wartość szacunkową. Nie stanowi on odrębnego dokumentu, protokół zaś - jak wspomniano - został podpisany przez wszystkie osoby uczestniczące w czynności. Wbrew twierdzeniom skarżącej, protokół spełnia zatem wymogi z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. oraz art. 53 § 1 pkt 5 u.p.e.a.

21 3.7. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Szczecinie, który na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę skarżącej. Z uwagi na to, że wszystkie postawione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.