Art. 104
Tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 334 [PDF] z uwzględnieniem zmian: Dz. U. z 2024 r. poz. 1907 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 526 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 820 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1178 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1609 [PDF], Dz. U. z 2025 r. poz. 1172 [PDF], Dz. U. z 2026 r. poz. 370 [PDF]. Stan prawny na
Zapowiedziane zmiany wprowadzają: ustawa z dnia (Dz. U. z 2026 r. poz. 26), która w zakresie zmian tego aktu wejdzie w życie z dniem ; akt ogłoszony w Dz. U. z 2026 r. poz. 1123.
Art. 104.
§ 1. Sędzia w stanie spoczynku jest obowiązany dochować godności sędziego. #
§ 2. Za uchybienie godności sędziego po przejściu w stan spoczynku oraz uchybienie godności urzędu sędziego w okresie pełnienia służby sędzia w stanie spoczynku odpowiada dyscyplinarnie. #
§ 3. Do odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów w stanie spoczynku stosuje się odpowiednio przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, z tym że zamiast kar przewidzianych dla sędziów sąd dyscyplinarny orzeka kary: #
1) upomnienia; #
2) nagany; #
2a) obniżenia uposażenia o 5 %–50 % na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat; #
3) zawieszenia podwyższenia uposażenia, o którym mowa w art. 100 § 3, na okres od roku do trzech lat; #
4) pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia. #
§ 3a. Jeżeli orzeczona została kara pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia, wyrok wywołuje skutek w postaci obniżenia do 50 % uposażenia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego. W razie prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego orzeczeniem kary innej niż kara pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia dokonuje się wyrównania uposażenia do pełnej wysokości. #
§ 4. Skazanie sędziego w stanie spoczynku prawomocnym wyrokiem sądu na pozbawienie praw publicznych za przestępstwo popełnione po przejściu w stan spoczynku, jak również przed przejściem w stan spoczynku, lub prawomocne orzeczenie kary wydalenia ze służby, za przewinienie popełnione, w tym przed przejściem w stan spoczynku, powoduje utratę uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia sędziego oraz uposażenia rodzinnego członków jego rodziny. #
§ 5. W razie orzeczenia kary wymienionej w § 3 pkt 4, lub w przypadkach przewidzianych w § 4, sędzia pozbawiony prawa do stanu spoczynku i uposażenia albo członek jego rodziny pozbawiony prawa do uposażenia rodzinnego nabywa prawo do emerytury lub renty, jeżeli spełnia warunki określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. #
Art. 104 Prawa o ustroju sądów powszechnych Art. 104. § 1. Sędzia w stanie spoczynku jest obowiązany dochować godności sędziego. § 2. Za uchybienie godności sędziego po przejściu w stan spoczynku oraz uchybienie godności urzędu sędziego w okresie pełnienia służby sędzia w stanie spoczynku odpowiada dyscyplinarnie. § 3. Do odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów w stanie spoczynku stosuje się odpowiednio przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, z tym że zamiast kar przewidzianych dla sędziów sąd dyscyplinarny orzeka kary: 1) upomnienia; 2) nagany; 2a) obniżenia uposażenia o 5 %–50 % na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat; 3) zawieszenia podwyższenia uposażenia, o którym mowa w art. 100 § 3, na okres od roku do trzech lat; 4) pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia. § 3a. Jeżeli orzeczona została kara pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia, wyrok wywołuje skutek w postaci obniżenia do 50 % uposażenia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego. W razie prawomocnego zakończenia postępowania dyscyplinarnego orzeczeniem kary innej niż kara pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia dokonuje się wyrównania uposażenia do pełnej wysokości. § 4. Skazanie sędziego w stanie spoczynku prawomocnym wyrokiem sądu na pozbawienie praw publicznych za przestępstwo popełnione po przejściu w stan spoczynku, jak również przed przejściem w stan spoczynku, lub prawomocne orzeczenie kary wydalenia ze służby, za przewinienie popełnione, w tym przed przejściem w stan spoczynku, powoduje utratę uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia sędziego oraz uposażenia rodzinnego członków jego rodziny. § 5. W razie orzeczenia kary wymienionej w § 3 pkt 4, lub w przypadkach przewidzianych w § 4, sędzia pozbawiony prawa do stanu spoczynku i uposażenia albo członek jego rodziny pozbawiony prawa do uposażenia rodzinnego nabywa prawo do emerytury lub renty, jeżeli spełnia warunki określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym.
art. 104 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 i 1907, z 2025 r. poz. 526, 820, 1172, 1178 i 1609 oraz z 2026 r. poz. 370)
art. 104 u.s.p.
Orzecznictwo
- Sąd Najwyższy, postanowienie z , III SW 169/11
- Sąd Najwyższy, postanowienie z , III PO 5/10
- Sąd Najwyższy, wyrok z , III PO 11/15
- Sąd Najwyższy, wyrok z , III PO 4/12
- Sąd Najwyższy, wyrok z , III PO 1/12
- Sąd Najwyższy, wyrok z , III KRS 6/05
…z 2001 r. Nr 98, poz. 1070), przepisy o odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów. Wśród kar orzekanych przez sąd dyscyplinarny wymieniono (art. 104 § 3 pkt 4) pozbawienie prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia. Ograniczony jest jednakże czas, w jakim można wszcząć postępowanie…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , III PO 2/15
…o prokuraturze – stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 2-5, przepisy art. 69-71, art. 73 i 74, art. 76, art. 85 § 4, art. 99-102 i art. 104 usp. Stosownie do treści przepisu art. 69 § 1 usp, w jego brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., ustawowo określony wiek, z…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , II ZOW 1/26
- Sąd Najwyższy, wyrok z , SNO 25/04
…co następuje: W pierwszej części niniejszych rozważań należało ustosunkować się do zarzutu rażącego naruszenia art. 104 § 3 w zw. z art. 104 § 1 u.s.p., skoro kwestionuje on istnienie podstawy odpowiedzialności i jest zatem zarzutem najdalej idącym. Jest oczywiste, że w wypadku…
- Sąd Najwyższy, wyrok z , SNO 75/08
…Wąska, Lublin 2005, s. 462 – 463]. Ustawa – Prawo o u.s.p. przewiduje również kategorię przewinień dyscyplinarnych mniejszej wagi (art. 104 § 5 u.s.p.). Wyróżnia je zmniejszona społeczna szkodliwość do tego stopnia, że czyn ten nie przybiera „normalnej”, tj. zwykłej postaci przewinienia…
Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.
Wszystkie orzeczenia przy art. 104 (36)
Historia zmian
Bez zmian od 3 kwietnia 2026 r.