Art. 61¹

Pokaż w całym akcie

Art. 61¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
Art. 61¹.
§ 1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację.
§ 2. Jednakże mimo zupełnego rozkładu pożycia orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
§ 3. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków.

art. 61¹ ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2026 r. poz. 236)

art. 61¹ k.r.o.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 26 października 2006 r., III UZP 3/06

   …w sytuacjach określonych w art. 56 § 2 i 3 k.r.o., natomiast separacja prawna nie może być orzeczona w przypadkach określonych w art. 61¹ § 2 k.r.o. Wszystko to sprawia, że niezdefiniowana w prawie ubezpieczeń społecznych przesłanka niepozostawania wdowy we wspólności małżeńskiej do dnia…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 27 lipca 2017 r., II UK 308/16

   …powstanie między nimi rozdzielności majątkowej (art. 54 § 1 k.r.o.). Wreszcie podstawą orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia (art. 61¹ § 1 k.r.o.). W konsekwencji, orzeczenie o separacji potwierdza istniejące uprzednio zerwanie faktycznych więzi małżeńskich, a z chwilą tego orzeczenia…

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrok z 15 marca 2022 r., II SA/Po 936/21
4. Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 19 sierpnia 2024 r., III Ca 1644/22

   …w stosunkach majątkowych między nimi. Konsekwencji tych nie znosi separacja faktyczna, lecz wyłącznie separacja orzeczona stosownie do art. 61¹ k.r.o., jak o tym stanowi art. 61⁴ § 1 k.r.o. (tak np. w postanowieniu SN z dnia 15 września 2021 r., I CSK 21/21, niepubl.). Choćby zatem…

5. Sąd Apelacyjny w Szczecinie, wyrok z 9 lutego 2023 r., III AUa 11/22

   …Prowadzi to do wniosku, że we wspólności małżeńskiej pozostaje wdowa, która - mimo rozkładu pożycia w rozumieniu art. 56 § 1 albo art. 61¹ k.r.o. - czerpie środki utrzymania z zasobów męża, a zerwanie tej wspólności na skutek zgonu męża konstruuje warunek prawa do świadczenia należnego…

6. Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 17 lutego 2021 r., VIII U 966/20

   …małżonkiem separowanym, nabywałaby prawo do renty rodzinnej, pozostawałaby w całkowitym oderwaniu od znaczenia separacji, przewidzianej w art. 61¹ § 1 k.r.o. Co więcej, prowadziłoby to do akceptacji sytuacji, w której - dla przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, wykładanych z uwzględnieniem…

7. Sąd Okręgowy w Gliwicach, wyrok z 13 marca 2019 r., IX U 1515/18

   …postanowieniem sądu w tym przedmiocie w 2009 r. Zauważyć należy, że przesłanką orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia (art. 61¹ § 1 k.r.o.). S. H. zamieszkiwała z rodzicami, zaś A. H. w wynajętym mieszkaniu. Fakt zamieszkiwania przez niego w tym mieszkaniu potwierdzony został…

8. Sąd Okręgowy w Lublinie, wyrok z 31 lipca 2018 r., VIII U 1935/17

   …W celu orzeczenia separacji należy zatem wykazać istnienie przesłanki zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego. Co więcej, zgodnie z art. 61¹ § 2 k.r.o. sąd nie może orzec separacji mimo zupełnego rozkładu pożycia w sytuacji, gdy byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Z tych…

9. Sąd Okręgowy w Łodzi, zarządzenie z 22 marca 2018 r., VIII U 1133/17

   …małżonkiem separowanym, nabywałaby prawo do renty rodzinnej, pozostawałaby w całkowitym oderwaniu od znaczenia separacji, przewidzianej w art. 61¹ § 1 k.r.o. Co więcej, prowadziłoby to do akceptacji sytuacji, w której - dla przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, wykładanych z uwzględnieniem…

10. Sąd Apelacyjny w Krakowie, postanowienie z 9 lutego 2018 r., I ACa 1043/17

    …mocy art. 370 k.p.c., jako niedopuszczalne. Zgodnie bowiem z art. 58 § 3 k.r.o. w sprawie o rozwód, czy też w sprawie o separację w zw. z art. 61¹§ 1 k.r.o., na mocy którego przy orzekaniu separacji stosuje się przepisy art. 58 k.r.o., na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku dokonać…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 61¹ (25)

Historia zmian

Bez zmian od 19 lutego 2026 r.