Art. 72

Pokaż w całym akcie

Art. 72 Kodeksu karnego wykonawczego
Art. 72.
§ 1. Zakładem karnym kieruje dyrektor, a wyodrębnionym oddziałem może kierować podlegający dyrektorowi kierownik.
§ 2. Funkcjonariusze i pracownicy zakładu karnego, w którym skazany przebywa, a także osoby kierujące jego pracą lub innymi zajęciami są, w zakresie wykonywanych przez nich czynności służbowych, przełożonymi skazanego.
§ 3. Zakłady karne mogą być tworzone jako samodzielne zakłady lub jako wyodrębnione oddziały zakładów karnych i aresztów śledczych. Zakłady karne mogą być przekształcane w areszty śledcze. Kilka zakładów może posiadać wspólną administrację bądź wydzielone służby.
§ 4. Minister Sprawiedliwości, w drodze zarządzenia, tworzy i znosi zakłady karne oraz przekształca je w areszty śledcze, mając na względzie istniejące potrzeby w tym zakresie.
§ 4a. Dyrektor Generalny Służby Więziennej, w drodze zarządzenia, określa przeznaczenie zakładów karnych oraz wyodrębnionych oddziałów zakładów karnych w zakładach karnych i aresztach śledczych, uwzględniając w szczególności potrzebę zapewnienia oraz racjonalnego wykorzystania miejsc zakwaterowania dla wszystkich grup skazanych.
§ 5. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z Ministrem Obrony Narodowej, w drodze zarządzenia, tworzy i znosi zakłady karne dla odbywających karę aresztu wojskowego, mając na względzie istniejące potrzeby w tym zakresie oraz konieczność zapewnienia warunków szkolenia wojskowego osób w nich przebywających.

art. 72 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2026 r. poz. 1307)

art. 72 k.k.w.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 16 grudnia 2011 r., V KK 140/11

   …Przepis art. 144 § 2 k.k.w. stanowi, że kary dyscyplinarne wymierza się z urzędu lub na pisemny wniosek przełożonego skazanego. W myśl art. 72 § 2 k.k.w. przełożonymi skazanego są funkcjonariusze zakładu karnego (także pracownicy i inne osoby kierujące pracą skazanego i innymi zajęciami) w…

2. Sąd Okręgowy w Toruniu, postanowienie z 15 marca 2019 r., III Kow 279/19

   …takie z pewnością kwalifikuje się do przekroczeń dyscyplinarnych polegających na nieregulaminowym zachowaniu wobec przełożonego. Zgodnie z art. 72 § 2 kkw przełożonymi skazanego są bowiem – oprócz Dyrektora Zakładu Karnego – także inni funkcjonariusze Służby Więziennej i pracownicy zakładu…

3. Sąd Okręgowy w Łodzi, uzasadnienie z 4 marca 2024 r., III Ca 2723/22

   …kolejności właśnie dyrektor jednostki penitencjarnej, będący dla powoda jako osadzonego, w zakresie wykonywanych czynności – przełożonym (art. 72 § 2 k.k.w.). Nie sposób również wywodzić, że przetransportowanie powoda stanowiło bezprawne naruszenie jego dóbr osobistych. Kompetencja Dyrektora…

4. Sąd Okręgowy w Toruniu, wyrok z 30 kwietnia 2021 r., IX Ka 96/21

   …wolności w postaci nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 (trzydziestu) godzin w stosunku miesięcznym, b) na podstawie art.72 § 1 pkt 4 kk w zw. z art.34 § 3 kk zobowiązuje oskarżonego do wykonywania pracy zarobkowej w okresie wykonywania kary, c) przyjmuje, że opłata w…

5. Sąd Rejonowy w Łęczycy, wyrok z 17 sierpnia 2017 r., II K 351/16

   …zakładu karnego, a także osoba kierująca pracą lub innymi zajęciami skazanego – w zakresie wykonywania przez nich czynności służbowych (art. 72 § 2 k.k.w.). P. A. (1) był oddziałowym na oddziale, w którym oskarżonym odbywał karę pozbawienia wolności, a jego kompetencjach leżało wypisywanie…

6. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej, wyrok z 14 kwietnia 2015 r., II Ca 87/15

   …więziennej i skazanymi obowiązuje hierarchia, która polega na tym, że funkcjonariusze i pracownicy zakładu karnego są przełożonymi skazanego (art. 72 §2 kkw), a dyrektor zakładu karnego (aresztu śledczego) jest bezpośrednim przełożonym funkcjonariuszy służby więziennej i pracowników tych…

7. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrok z 26 lutego 2015 r., I ACa 1015/14

   …może być mowy o arbitralności podejmowanych w tym zakresie decyzji. Zważywszy, że działalność władcza dyrektora zakładu karnego wynika z art. 72 § 1 k.k.w., zgodnie z którym dyrektor kieruje zakładem karnym, kwestionowane przez apelującego ograniczenia nie są działaniami podjętymi bez podstawy…

8. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrok z 20 lipca 2011 r., I ACa 640/11

   …prawnych zezwalających na tworzenie w Aresztach Śledczych oddziałów dla skazanych odbywających karę pozbawienia wolności. Tej kwestii dotyczy art. 72 § 3 kkw. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. Nr 78, póz. 483) stanowi w art. 178 ust. 1, iż sędziowie w sprawowaniu…

9. Sąd Apelacyjny w Katowicach, postanowienie z 23 lutego 2022 r., II AKzw 10/22

   …o art. 80 § 1 kk 2 letni okres próby biegnący od faktycznego opuszczenia jednostki penitencjarnej, a także na mocy art. 159 § 1 kkw w zw. z art. 72 § 1 kw oddając skazanego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego w miejscu stałego pobytu oraz zobowiązując go w tym czasie do przestrzegania…

10. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, postanowienie z 12 lipca 2017 r., II AKzw 1010/17

    …opinii biegłych lekarzy psychiatrów - postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016r. (sygn. akt IV Kow(...)), na podstawie art. 163§2 k.k.w. w zw. z art. 72§1 pkt 6a w zw. z art. 74§1 k.k. nałożył na skazanego R. K. obowiązek poddania się specjalistycznej terapii skierowanej do sprawców przestępstw…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 72 (13)

Historia zmian

Bez zmian od 1 stycznia 2026 r.