Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2022 r., I SA/Wr 400/17

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 lutego 2022 r., I SA/Wr 400/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 8 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od października 2015 r. do marca 2016 r. postanawia: I. podjąć z urzędu zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne; II. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne.

Uzasadnienie

2 W dniu 23 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) A spółka z o.o. z/s we W. (dalej: spółka, skarżąca) wniosła skargę na opisaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W..

3 Na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. ujawniono złożone osobiście w tym samym dniu pismo prokurenta spółki (k. 72 akt sądowych), w którym podano, że w dniu [...] sierpnia 2017 r. jedyny członek zarządu spółki, złożył rezygnację z funkcji prezesa zarządu spółki. W związku z tym faktem prokurent wniósł o odroczenie rozprawy i wyznaczenie kuratora dla spółki.

4 Po potwierdzeniu informacji podanej przez prokurenta (na podstawie odpisu KRS, k. 82 akt sądowych), tut. Sąd postanowieniem z 19 lutego 2018 r. wydanym na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sadami administracyjnymi, zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne, wskazując w uzasadnieniu na obligatoryjność zawieszenia postępowania oraz brak uprawnienia tut. Sądu do wyznaczenia dla skarżącej kuratora.

5 Na skutek powzięcia informacji, że wobec spółki wszczęta została procedura rozwiązania bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego (Monitor Sądowy i Gospodarczy nr [...], pozycja [...] – k. 98 akt sądowych), pismami z 29 stycznia 2019 r., 1 marca 2019 r., 14 sierpnia 2019 r., 10 czerwca 2020 r. i 21 sierpnia 2020 r. tut. Sąd zwracał się do Sądu Rejonowego [...] (dalej: Sąd Rejestrowy) o podanie informacji, na jaki etapie znajduje się postępowanie o rozwiązanie spółki oraz o nadesłanie odpisu orzeczenia.

6 W piśmie z 13 marca 2019 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że postanowieniem z [...] lutego 2018 r. o sygn. akt [...] wszczęto postępowanie o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postepowania likwidacyjnego (k. 107 akt sądowych). Następnie, pismem z 6 września 2019 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że zwrócił się do Ministerstwa Sprawiedliwości Departament Informatyzacji i Rejestrów Sądowych Centralna Informacja o Zastawach Rejestrowych, Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych o informację dotyczącą spółki (k. 112 akt sądowych). Kolejnym pismem z 15 czerwca 2020 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że prawomocnym postanowieniem z [...] listopada 2019 r. o sygn. akt [...] umorzono postępowanie w związku z ustanowieniem w dniu [...] lipca 2018 r. kuratora w osobie R. P. celem pełnienia funkcji pełnomocnika ogólnego spółki w rozumieniu art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej w tych postępowaniach (k. 120 akt sądowych). Odpis ww. postanowienia Sąd Rejestrowy przesłał za pismem z 31 sierpnia 2020 r.

7 Wobec niepowołania zarządu spółki, pomimo działań Sądu Rejestrowego i braku uprawnień kuratora do działania kuratora w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tut. Sąd na podstawie art. 31 § 1 p.p.s.a., pismem z 22 października 2021 r. wezwał spółkę do uzupełnienia braków w organie reprezentującym skarżącą, w terminie 2 miesięcy od otrzymania wezwania pod rygorem umorzenia postępowania.

8 Wezwanie zostało doręczone w dniu 2 listopada 2021 r.

9 Z jawnego Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że spółka nie uzupełniła braków w organie.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

11 Zgodnie z art. 28 § 1 i art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które z kolei mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu.

12 Do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej jako strony konieczne jest zatem, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

13 Zgodnie z art. 31 p.p.s.a, jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego (§ 1). Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie (§ 3).

14 W sprawie, po skutecznym wniesieniu skargi do tut. Sądu, jedyny członek zarządu spółki, będący jednocześnie jedynym wspólnikiem spółki, zrezygnował z pełnionej funkcji. Skutkiem tej rezygnacji skarżąca utraciła organ uprawniony do reprezentacji. W tym stanie rzeczy Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z akt sprawy nadto wynika, że Sąd Rejestrowy postanowieniem z [...] lutego 2018 r. wszczął z urzędu względem spółki postępowanie o rozwiązanie bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, które umorzył postanowieniem z [...] listopada 2019 r. Natomiast postanowieniem z [...] lipca 2018 r. ustanowił dla spółki kuratora, lecz wyłącznie na podstawie art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej, a zatem w zakresie nieobejmującym postępowania sądowoadministracyjnego.

15 W tym stanie rzeczy Sąd wezwał spółkę do uzupełnienia braków w organie spółki, wyznaczając w tym celu termin 2 miesięcy. Wezwanie to doręczono w dniu 2 listopada 2021 r. Z danych zawartych w jawnym Rejestrze Przedsiębiorców KRS, co tut. Sąd ustalił z urzędu wynika, że spółka nadal nie ma organu uprawnionego do jej reprezentacji.

16 Sąd dostrzega, że spółka posiada prokurenta samoistnego w osobie W. P., który złożył skargę w imieniu spółki. Prokura samoistna nie może jednak zastąpić organu spółki, ten bowiem warunkuje zdolność procesową strony.

17 Trzeba podkreślić, że Sąd Rejestrowy z pism tut. Sądu powziął wiedzę, że wobec spółki toczy się postępowanie sądowoadministracyjne.

18 Zgodnie z art. 42 k.c. jeżeli osoba prawna nie może być reprezentowana lub prowadzić swoich spraw ze względu na brak organu albo brak w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania, sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator podlega nadzorowi sądu, który go ustanowił. Jak już to Sąd wskazał, organ podatkowy występując do Sądu Rejestrowego wniósł o ustanowienie kuratora wyłącznie w zakresie art. 138d § 2 Ordynacji podatkowej i taki też zakres reprezentacji został ustalony postanowieniem Sądu Rejestrowego z [...] lipca 2018 r. Prawo organu podatkowego do wystąpienia w trybie art. 138d Ordynacji podatkowej upoważnia go do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c., co wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2014 r. III CZP 101/14. Z prawa tego organ podatkowy nie skorzystał.

19 Sąd Rejestrowy nie wszczął postępowania przymuszającego w trybie art. 24 ust. 1a ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2019 r., poz. 1500 ze zm.; dalej ustawa o KRS) w celu wykazania, że organ uprawniony do reprezentacji został powołany lub wybrany albo że braki w jego składzie zostały usunięte. Podjął natomiast bardziej radykalny środek – wszczął postępowanie o rozwiązanie spółki bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, które jednak umorzył. Tut. Sądowi nie jest znane uzasadnienie postanowienia o umorzeniu postępowania w tej sprawie. Z przepisów ustawy o KRS – art. 25d ust. 3 ustawy o KRS wynika jednak, że sąd rejestrowy umarza postępowanie o rozwiązanie podmiotu wpisanego do Rejestru bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego w przypadku ustalenia, że podmiot ten posiada zbywalny majątek lub faktycznie prowadzi działalność, albo w przypadku gdy poweźmie wiadomość, iż zachodzą inne istotne okoliczności przemawiające przeciwko rozwiązaniu tego podmiotu bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego, w tym w szczególności uzasadnione interesem wierzyciela.

20 Sąd Rejestrowy nie uznał też za wskazane wszcząć z urzędu postępowania z art. 603 k.p.c. w celu ustanowienia dla skarżącej kuratora, nie dopatrując się przesłanek pozwalających na wszczęcie tego postępowania, tj. ważnego interesu społecznego lub bezpieczeństwa obrotu a brak jest możliwości powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Takiej przesłanki nie dostrzega także tut. Sąd. Okoliczności sprawy wskazują, że sprawa przed tut. Sądem toczy się ze skargi podatnika w jego interesie, a nie w ważnym interesie społecznym lub ze względu na bezpieczeństwo obrotu, a jedyny wspólnik spółki ma możliwość powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Okoliczność przeciwna nie wynika z akt sprawy. Nic nie wskazuje, że istnieje przeszkoda do podjęcia działań przez jedynego wspólnika spółki.

21 Tut. Sąd nie miał zatem podstaw, by wystąpić o ustanowienie kuratora dla spółki.

22 Mając na uwadze dotychczasowy przebieg sprawy, Sąd na podstawie art. 31 § 1 p.p.s.a zdecydował o wyznaczeniu skarżącej 2-miesiecznego terminu do uzupełnienia braków w składzie organu uprawnionego do reprezentacji spółki.

23 Stosownie do art. 31 § 1 i § 3 p.p.s.a. jeżeli braki (...) w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sad wyznaczy odpowiedni termin. (...) , a jeżeli nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postepowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

24 Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

25 Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny zwrot normatywny "stało się bezprzedmiotowe" użyty w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a oznacza, że chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postepowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy, postepowanie przed sadem administracyjnym staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjną. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (wyrok NSA z 22 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 378/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

26 W sytuacji, w której pomimo wyżej opisanych postępowań przeprowadzonych przez Sąd Rejestrowy, upływu niemal 4 lat od czasu zawieszenia postępowania w sprawie i dodatkowo wyznaczenia spółce 2-miesiecznego terminu do uzupełnienia braków w organie spółki, nie podjęto działań mających na celu przywrócenie osobie prawnej należytej reprezentacji. Nieuzupełnione zaś braki w składzie organu uprawnionego do działania w imieniu skarżącej, stanowią przeszkodę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Wobec nieusunięcia tych braków prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego stało się bezprzedmiotowe, zatem postanowienie o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. mieści się w granicach art. 31 § 3 in fine p.p.s.a.. Sąd ma bowiem obowiązek wydać je w sytuacji, w której strona pomimo wezwania nie uzupełniła braków w składzie organu (tak np. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10; postanowienie WSA w Poznaniu z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Po 1209/16; postanowienie WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 5/17 – dostępne w CBOSA).

27 Zniesienie postępowania w zakresie, w jakim postępowanie było dotknięte brakami (art. 31 § 3 p.p.s.a.) nie jest konieczne, bowiem w chwili powzięcia informacji o braku organu spółki uprawnionego do reprezentacji w sprawie – postępowanie się nie toczyło.

28 Z tych względów, Sąd w punkcie I postanowienia na podstawie art. 128 § 1 p.p.s.a. podjął z urzędu zawieszone postępowanie i w punkcie II postanowienia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 oraz art. 31 § 3 p.p.s.a. – umorzył postępowanie sądowadministracyjne jako bezprzedmiotowe.