Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r., V SA/Wa 1876/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2010 r., V SA/Wa 1876/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi G. P. "..." na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... września 2009 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne; - oddala skargę -

Uzasadnienie

2 Wnioskiem z ... marca 2009 r. skierowanym do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych P. G. K. (zwana dalej: skarżącą) wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosków o refundację składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą, za okres od lutego do grudnia 2008 r. W jego uzasadnieniu wyjaśniła, iż po wielokrotnych próbach rejestracji przez Internet, dopiero ... czerwca 2008 r. zawiadomiono o rejestracji z dniem ... czerwca 2008 r. w SODiR.

3 Orzekając w sprawie Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanowieniem z dnia ... czerwca 2009 r. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc: od lutego do sierpnia 2008 r. oraz za październik, listopad i grudzień 2008 r.

4 W jego uzasadnieniu wyjaśnił, iż skarżąca nie przekazała do PFRON w terminie określonym w § 3 ust. 1 i ust. 4 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 13.12.2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne.

5 Prezes PFRON podniósł również, iż zgodnie z § 2 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14.11.2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych w przypadku osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą formularz zgłoszeniowy oraz wnioski o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne wraz z załącznikami za okres od stycznia 2008 r. do października 2008 r. przekazane do Funduszu do dnia 31 grudnia 2008 r. uznaje się za złożone skutecznie.

6 Zdaniem organu możliwość skorzystania przez stronę z uprawnienia do ubiegania się o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne zależy od spełnienia przez stronę łącznie dwóch przesłanek określonych w § 4 ust. 1 powołanego powyżej rozporządzenia, tj. przekazania do PFRON formularza zgłoszeniowego PFRON wraz z załącznikami oraz złożenia wniosku o wypłatę refundacji po upływie 30 dni od przekazania formularza zgłoszeniowego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

7 Prezes PFRON zwrócił nadto uwagę, iż to ubiegający się o refundację składek samodzielnie decyduje o terminie złożenia do Funduszu formularza zgłoszeniowego, w związku z czym nie można mówić o przywróceniu terminu do dokonania czynności, która stanowi jego uprawnienie, a nie obowiązek. Podane natomiast przez stronę wyjaśnienia nie spełniają przesłanek wymienionych w art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego, umożliwiających przywrócenie wnioskowanego terminu.

8 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz o orzeczenie co do istoty sprawy, tj. o przywrócenie terminu, zgodnie z wnioskiem strony z ... marca 2009 r.

9 Postanowieniem z ... września 2009r. nr ... Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy postanowienie Prezesa PFRON z ... czerwca 2009 r. W jego uzasadnieniu opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz wyjaśnił, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 13.12.2007r. termin do złożenia wniosków o symbolu Wn-U za miesiące od lutego do grudnia 2008 r. upływał z ostatnim dniem miesiąca, którego refundacja dotyczyła. Podniósł również, iż na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 14.11.2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych termin do złożenia wniosków Wn-U za okres od stycznia do października 2008 r. został wydłużony do dnia 31 grudnia 2008 r. Organ odwoławczy ustalił, że PFRON zgodnie z rozporządzeniem z 14.11.2008 r. po wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych uznał wnioski za styczeń i wrzesień 2008 r., za złożone skutecznie. W odniesieniu do pozostałych miesięcy 2008 r. strona uchybiła terminom zawartym w w/w rozporządzeniach.

10 Analizując zgromadzony materiał dowody Minister Pracy i Polityki Społecznej stwierdził, iż strona wysyłając wnioski w dniu ... października 2008 r. za styczeń i wrzesień 2008 r. miała możliwość przesłać pozostałe wnioski o refundację składek za pośrednictwem drogi elektronicznej zarówno w tym dniu, jak i w dowolnym innym dniu do 31 grudnia 2008 r. W ocenie organu odwoławczego przytaczane przez stronę argumenty m.in. o trudnościach w obsłudze systemu elektronicznego SODiR świadczą o rażącym niedbalstwie i nie uprawdapadabniają zaistnienia obiektywnie trwałej przeszkody ani braku winy, o której mowa w art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

11 W skardze na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z ... września 2009 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanawiania w całości oraz poprzedzającego je postanowienia z ... czerwca 2009 r. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, iż w toku postępowania rażąco naruszono art. 40 § 2 k.p.a. poprzez kierowanie całej korespondencji na adres skarżącej pomimo ustanowienia w sprawie pełnomocnika, który był odpowiedzialny za kontakty z PFRON-em.

12 Skarżąca wyjaśniła również, iż po otrzymaniu z Funduszu koniecznego hasła do logowania się do systemu SODiR, bezskutecznie próbowała z nich skorzystać i się zalogować, jednak podjęte próby okazały się bezskuteczne. Dopiero po rozmowie telefonicznej z pracownikiem SODiR dowiedziała się o konieczności zalogowania się do systemu w terminie 14 dni oraz o tym, że nie ma możliwości przejścia na system wniosków "papierowych" o refundację, w sytuacji uprzedniego wybrania systemu elektronicznej wymiany danych z PFRON-em.

13 W ocenie skarżącej skomplikowanie i nieprzyjazność dla użytkownika systemu rejestracji i składania wniosków narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich świadomość i kulturę prawną, o której mowa w art. 8 k.p.a. Zarzucono również naruszenie art. 12 k.p.a. oraz art. 35 § 1 k.p.a., stanowiących zasadę szybkości postępowania poprzez ponowne wygenerowanie hasła do logowania, które wysłano 30 września 2008 r. tj. po 41 dniach od jego wygenerowania.

14 Jak dalej skarżąca wyjaśniła okoliczności, w jakich doszło do uchybienia terminowi, przemawiające za potrzebą przychylenia się do wniosku, zostały w nim przedstawione wobec czego odmowa przywrócenia terminu rażąco narusza art. 58 § 1 k.p.a.

15 W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu z ... września 2009 r.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

17 Zgodnie z dyspozycją art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo

18 o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowienia) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

19 Rozważając w tym kontekście argumenty przedstawione w skardze, stwierdzić należy, że są one bezzasadne.

20 Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z ... września 2009 r. utrzymujące w mocy postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z ... czerwca 2009 r. o odmowie przywróceniu P. ...G. K. terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne (Wn-U) za miesiące od lutego do sierpnia 2008 r. oraz za miesiąc październik i listopada 2008 r., ale także wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne (Wn-U-G) za miesiąc grudzień 2008 r.

21 Z uwagi na treść zaskarżonego postanowienia oraz zarzuty skargi wskazać należy, iż stosownie do art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o Rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 123 poz. 776 ze zm.) Fundusz refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). W myśl art. 25c ust. 1 ustawy o rehabilitacji osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa Funduszowi wniosek o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za dany miesiąc.

22 Na podstawie delegacji zawartej w art. 25 d ust. 4 ustawy o rehabilitacji Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z 13 grudnia 2007 r., w którym określił m.in. termin składania wniosku, o którym mowa w art. 25c ust. 1. W myśl § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 240 poz. 1754 z późn. zm.) osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa wniosek o symbolu Wn-U-G w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych.

23 Z akt sprawy wynika, iż w dniu ... czerwca 2008 r. skarżąca dokonała rejestracji w systemie PFRON. W dniu... października 2008 r. wysłała za pośrednictwem systemu elektronicznego dwa wnioski o symbolu Wn-U za styczeń i wrzesień 2008 r. Jednym pismem z ... marca 2009 r. wystąpiła do PFRON z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące od lutego do grudnia 2008 r., zaś kolejnym pismem z ... marca 2009r. skarżąca zmieniła swój wniosek o przywrócenie terminu wyłączając miesiące wrzesień i grudzień 2008 r. Wniosek o refundację składek za luty 2008 r. skarżąca przesłała w dniu ... marca 2009 r. natomiast wnioski za okres od marca do sierpnia i od października do listopada 2008 r. zostały przekazane do Funduszu w dniu ... marca 2009 r., jednakże wniosek za grudzień został przekazany do PFRON w dniu ... maja 2009 r.

24 W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, iż w toku postępowania administracyjnego skarżąca, co prawda załączyła do akt sprawy pełnomocnictwo z ... stycznia 2008 r. (k-1 akt adm.) jednakże z jego treści wynika tylko upoważnienie Kancelarii Podatkowej do reprezentowania siebie samej przed Funduszem, a nie skarżącej przed Funduszem. Doradca podatkowy w osobie M. W. nie był skutecznie umocowany do reprezentowania skarżącej w niniejszej w sprawie w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, a zatem pominięcie go w tym postępowaniu nie stanowi uchybienia, które mogłoby mieć wpływu na wynik postępowania.

25 Z akt sprawy wynika, iż rejestracja skarżącej w PFRON nastąpiła ... czerwca 2008 r. zaś wnioski za okres od marca do sierpnia oraz za październik i listopad zastały przekazane do Funduszu w dniu ... marca 2009 r., a wniosek za luty 2008 r. w dniu ... marca 2009 r. Nie ulega tym samym wątpliwości, co nie było również kwestionowane przez skarżącą, iż w przedmiotowej sprawie uchybiono terminom w/w rozporządzenia oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Strona nie skorzystała również z możliwości złożenia w/w wniosków w terminie do 31 grudnia 2008 r., wskazanym przez rozporządzenie MPIPS z 14 listopada 2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych.

26 Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia Ministra Pracy i Polityki Społecznej o odmowie przywrócenia terminu z dnia ... września 2009 r. wskazać na wstępie należy, iż w myśl art. 66 ustawy o rehabilitacji w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny i Kodeks pracy. Instytucja przywrócenia terminu uregulowana w art. 58 k.p.a. stwarza możliwość skutecznego dokonania czynności w sytuacji, gdy upłynął już termin do jej podjęcia. Ma ona na celu usunięcie ujemnych dla strony następstw procesowych, powstałych wskutek uchybienia terminu.

27 Ocena legalności postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do dokonania czynności opiera się zatem przede wszystkim na zbadaniu czy prawidłowo organ administracyjny uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu, określone w art. 58 §1 k.p.a., a także czy strona dochowała terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż zastosowanie instytucji przywrócenia terminu możliwe jest wyłącznie w sytuacji, gdy zostanie bezspornie stwierdzone, iż termin został uchybiony. Tak też było w niniejszej sprawie, co wykazano powyżej.

28 W myśl art. 58 §1 i §2 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. Brak zatem którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza przywrócenie terminu.

29 W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje występowanie trzech z ww. przesłanek, tj. złożenie wniosku o przywrócenie terminu, w przewidzianym przez prawo terminie, jak również to, że wraz z nim Skarżąca dopełniła czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Sporna pozostaje natomiast kwestia uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi.

30 Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się - zgodnie z orzecznictwem i literaturą przedmiotu - z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (v. wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1559/05, LEX nr 227785). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można więc mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Uchybienie terminu może być przykładowo poczytane jako zawinione przez nią, "jeśli strona nie chciała dopełnić czynności w terminie albo chciała czynności dopełnić, lecz nie dopełniła z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć" (v. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz wyd. 7, Wydawnictwo C.H. Beck., W-wa 2005, str. 334).

31 Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego lub jego pełnomocnika zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Jak podkreśla się w orzecznictwie, braku winy w zainteresowanego w uchybieniu terminu nie potwierdza jednak np. zwolnienie lekarskie od pracy, bowiem nie wyklucza ono możliwości dokonania czynności procesowej przez stronę i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez domownika. Braku winy nie stanowi również nieznajomość prawa oraz wybranie innej drogi obrony interesu prawnego (v. wyrok NSA z 4 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1243/97, wyrok NSA z 29 listopada 1997 r., sygn. akt III SA 101/96).

32 Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W doktrynie wskazuje się, iż uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to zatem czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (v. Wróbel A. Komentarz do art. 58 kodeksu postępowania administracyjnego [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.).

33 Dokonując oceny braku winy organ administracji publicznej przyjmuje obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy, gwarantując tym samym pewność stosunków procesowych.

34 W ocenie Sądu, w świetle zaprezentowanego powyżej stanowiska doktryny i orzecznictwa odnośnie przesłanek zasadności wniosku o przywrócenie terminu oraz mając na względzie uzasadnienie przedmiotowego w sprawie wniosku, podzielić należy stanowisko organów orzekających odnośnie braku podstaw do przywrócenia terminu do dokonania czynności – złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za opisane powyżej miesiące w 2008 r.

35 Prawidłowo bowiem Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Minister Pracy i Polityki Społecznej uznali, iż skarżąca nie spełniła przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a., umożliwiających przywrócenie wnioskowanego terminu. Trudności strony w obsłudze systemu elektronicznego SODiR, a także "oporność" systemu nie stanowią podstaw uzasadniających zastosowanie w sprawie art. 58 § 2 k.p.a. Strona wysyłając wnioski w dniu ... października 2008 r. za styczeń i wrzesień 2008 r. miała możliwość przesłać pozostałe wnioski o refundację składek za pośrednictwem drogi elektronicznej zarówno w tym dniu jak i w dowolnym innym dniu do 31 grudnia 2008 r.

36 Słusznie zatem organy administracji oceniły, że zaniedbanie skarżącej polegające na nie złożeniu w terminie wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne nie mieściło się w pojęciu należytej staranności i nie stanowi "uzasadnionej przyczyny" uchybienia terminu.

37 Tym samym, w ocenie Sądu, nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów procesowych wskazanych przez skarżącą w skardze wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.