Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2015 r., V SA/Wa 1597/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2015 r., V SA/Wa 1597/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. spec. - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. P. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi M.P. (dalej: Skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Organ, ZUS) nr [...] z [...] stycznia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję tego samego Organu nr [...] z [...] marca 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych - w łącznej kwocie 25.951,74 zł.

3 Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco:

4 Wnioskiem z 12 listopada 2013 r. Skarżąca zwróciła się do Organu o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Wniosek zawierał obszerne uzasadnienie, w którym Skarżąca wskazała m. in. na trudną sytuacją materialną i finansową rodziny oraz na problemy zdrowotne.

5 Decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia zadłużenia. W motywach rozstrzygnięcia powołał się na brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz na okoliczność, braku wykazania ponad wszelką wątpliwość, iż opłacenie składek pozbawi Skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych.

6 Na skutek rozpoznania złożonego przez Skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją nr [...] z [...] marca 2014 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, uznając jego słuszność pod względem faktycznym i prawnym. Organ II instancji podzielił ocenę zawartą w decyzji I instancji, że nie można stwierdzić, iż należności są całkowicie nieściągalne. Organ podkreślił m. in., że Skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego. Wprawdzie ZUS prowadzi ze świadczenia skuteczną egzekucję, jednak w dalszym ciągu pozostaje w dyspozycji Skarżącej kwota wolna od potrąceń. Jednocześnie ZUS podkreślił znaczenie interesu publicznego w sprawach o umorzenie należności i zwrócił uwagę na możliwość regulowania istniejących zobowiązań w ramach przewidzianej prawem ulgi, tj. w systemie ratalnym.

7 Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121, dalej: "u.s.u.s.") oraz § 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności oraz, że nieumorzenie składek, a tym samym opłacenie ich przez Skarżącą nie pozbawi jej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie a dostarczonego przez Skarżącą materiału dowodowego oraz powiązania poszczególnych dowodów, co skutkowało brakiem wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego.

8 W odpowiedzi na skargę Organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

9 W wyniku rozpoznania sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie i wyrokiem z 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1148/14 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z [...] marca 2014 r. nr [...]. W ocenie Sądu, Organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a wadliwość uzasadnienia skarżonej decyzji powoduje, iż nie może się ona ostać w porządku prawnym. Sąd podkreślił, iż ZUS ponownie rozpatrując wniosek winien uwzględnić wskazane w wyroku zalecenia.

10 Mając na uwadze wskazany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ZUS ponownie rozpoznał wniosek Skarżącej z 3 lutego 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] marca 2014 r. nr [...]. Organ w uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy i powołując się na obowiązujące regulacje prawne wskazał na brak podstaw do umorzenia zadłużenia składek.

11 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS z [...] stycznia 2015 r. nr [...]. Zarzuciła naruszenie:

12 1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 1 pkt. 1 rozporządzenia poprzez uznanie, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności oraz, że nieumorzenie składek, a tym samym opłacenie ich przez Skarżącą, nie pozbawi jej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

13 2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie dostarczonego przez Skarżącą materiału dowodowego oraz powiązania poszczególnych dowodów, co skutkowało brakiem wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego.

14 3. naruszenie art.153 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") na skutek nie zastosowania się przez Organ do wiążących wskazań co do dalszego postępowania oraz oceny prawnej Sądu wyrażonej w wyroku z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn.akt V SA/Wa 1148/14.

15 W odpowiedzi na skargę Organ, podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

17 Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna z przyczyn, które Sąd obowiązany był uwzględnić z urzędu.

18 Należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, iż istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 p.p.s.a.

19 Wskazane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem kontroli administracji publicznej jest eliminowanie z obrotu prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa.

20 Należy także podkreślić, iż zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga bowiem w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dodać również należy, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

21 W rozpoznawanej sprawie wyrokiem z 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt. V SA/Wa 1148/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję ZUS z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]. Oznacza to, iż w obrocie prawnym pozostała jedynie decyzja Organu I instancji z [...] stycznia 2014 r. nr [...], od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który to wniosek Organ II instancji winien był rozpatrzeć. Tymczasem – po wydaniu przez Sąd wskazanego wyroku– Organ wydał decyzję z [...] stycznia 2015 r., na mocy której utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], wyeliminowaną już przecież z obrotu prawnego przez wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

22 Taki sposób procedowania nie jest dopuszczalny i skutkuje koniecznością uznania przez Sąd obecnie zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2015 r. za obarczoną wadą, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Kontrolowana decyzja w sposób rażący naruszyła przepisy postępowania, w szczególności art. 104 k.p.a. i art. 138 § 1 k.p.a. Decyzja ma przecież rozstrzygać sprawę co do jej istoty, zaś organ odwoławczy proceduje i rozstrzyga co do zaskarżonej decyzji. Rażąco narusza te przepisy decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję już z niego wyeliminowaną prawomocnym wyrokiem Sądu.

23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobligowany był zatem do stwierdzenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nieważności zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

24 Mając na względzie wskazane okoliczności, należało orzec jak w sentencji.

25 W tym stanie rzeczy odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skardze należało uznać za przedwczesne.