Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2011 r., VII SA/Wa 372/11

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2011 r., VII SA/Wa 372/11

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, , Sędzia WSA Bożena Więch – Baranowska, Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Banaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2011 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odrzucić skargę

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] stwierdził, że P.M. we wskazanych w tej decyzji okresach podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia zawartych z [...] Sp. z o.o. Sp. k.

3 [...] Sp. z o.o. Sp. k. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2010r.

4 Decyzją z dnia [...] września 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] lipca 2010r., a następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2010r. nr [...] - po rozpoznaniu wniosku [...] Sp. z o.o. Sp. k. z siedzibą w [...] o ponowne rozpoznanie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2010r. nr [...].

5 Skargę na powyższą decyzję złożyła [...] Sp. z o.o. Sp. k. zarzucając naruszenie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w zw. z art. 16, 180 i art. 269 k.p.a. poprzez przyjęcie, że prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest dopuszczalne wyłącznie na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. i tylko w odniesieniu do decyzji ostatecznej, względem której nie zostało złożone odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

6 Skarżąca powołując się na orzecznictwo wskazała, że z art. 83a ust. 2 u.su.s. nie można wyinterpretować ograniczeń w zakresie inicjowania postępowania nieważnościowego, przyznanych stronie z mocy art. 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 180 k.p.a. W postępowaniu sądowym wywołanym wniesieniem odwołania, nie podlegają bowiem ocenie wady postępowania administracyjnego, a więc przedmiotem oceny sądu nie są naruszenia k.p.a. Postępowanie sądowe w ww. sprawach z obejmuje ustalenie wad wynikających z naruszenia przepisów prawa materialnego. Oznacza to, że w stosunku do decyzji obarczonej jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. koniecznym jest wszczęcie odrębnego postępowania nieważnościowego w celu wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

7 Skarżąca wskazała nadto, że zna orzeczenia WSA i NSA, wskazujące na brak właściwości sądów administracyjnych, ze względu na wyinterpretowaną przez sądy administracyjne z art. 83 ust. 2 w zw. art. 83a ust. 2 u.s.u.s., zasadę zapobiegania kolizji właściwości sądów powszechnych i administracyjnych w przypadku złożenia

8 odwołania. Jednakże ta kolizja nie zaistnieje do momentu wydania prawomocnego wyroku przez sąd powszechny i wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. nie spowoduje takiej kolizji, ponieważ z momentem wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ZUS o objęciu uczestnika postępowania ubezpieczeniem społecznym z tytułu umowy zlecenia, postępowanie cywilne powinno z urzędu zostać zawieszone na mocy przepisu art. 177 § 1 pkt 3. Nadto w wyroku z dnia 4 kwietnia 2008r. sygn. akt II GSK 475/07 NSA, w podobnym stanie faktycznym, mimo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, uznał właściwość sądów administracyjnych i dokonał kontroli legalności stosowania art. 83a ust.2 ustawy w zw. z k.p.a.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

11 Artykuł 3 § 2 i 3 p.p.s.a. określa kognicję sądów administracyjnych, wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Zgodnie z tym przepisem kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

12 1) decyzje administracyjne;

13 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie

14 albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co

15 do istoty;

16 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które

17 służy zażalenie;

18 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej

19 dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

20 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

21 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych

22 organów administracji rządowej;

23 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone

24 w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

25 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

26 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych

27 w pkt 1 -4a

28 oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.

29 Wskazać przy tym trzeba, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) ustawodawca poddał kognicji sądów administracyjnych. Od tej zasady istnieją bowiem wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach ustawowych.

30 Z art. 180 § 1 k.p.a. wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach.

31 Takimi szczególnymi przepisami są regulacje ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), która w art. 83 ust. 2 ustanawia zasadę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również do decyzji wydawanych (jak w niniejszej sprawie) na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

32 Takie stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011r. (sygn. I UZP 3/10 Lex nr 738185), wskazując, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Uchwale tej Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej.

33 Tak więc w odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady właściwy będzie sąd powszechny, także w zakresie, w którym organ rentowy orzeka na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok SN z dnia 16 września 2009r. sygn. akt I UK 109/09 LEX nr 550987, postanowienia NSA: z dnia 9 września 2010r. sygn. I OSK 1425/10, z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 420/08, z 5 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1852/07, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2010r. sygn. akt VII SA/Wa 1645/10).

34 Zauważyć bowiem należy, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały enumeratywnie ustalone w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego.

35 W związku z powyższym, skoro w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie zostały wymienione decyzje wydawane w oparciu o art. 83a ust. 2 ustawy, to podlegają one, na podstawie art. 83 ust. 2 u.s.u.s., kontroli sądu powszechnego.

36 Bez znaczenia jest przy tym, że w art. 83a u.s.u.s., jako tryb właściwy do uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji wskazano tryb z kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie k.p.a.

37 Zdaniem Sądu, podstawowe znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, stwierdzić zatem trzeba, że ma podstawy do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. podlegania ubezpieczeniu społecznemu i wymiaru składek, w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym.

38 W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.