Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2009 r., I SA/Wa 677/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2009 r., I SA/Wa 677/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2009 r. sprawy ze skargi Z. H., A. F., T. W., A. K., M. K., A. H., J. H. i J. H. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. H., A. F., T. W., A. K., M. K., A. H., J. H. i J. H.

3 o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2008 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania

4 w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w W. działką nr [...] położoną w W. przy ul. [...].

5 Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

6 i prawnym sprawy.

7 Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] (obecnie ul. [...]) oznaczona jako działka nr [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu – 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości [...] – w tym grunt przedmiotowej nieruchomości – przeszły na własność gminy W., a od 1950 r. – na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) – na własność Skarbu Państwa.

8 Na przedmiotowym gruncie zlokalizowana była Fabryka [...], której przedsiębiorstwo zostało znacjonalizowane na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP Nr 3, poz. 17).

9 Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1- 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy

10 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...] w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] m2 oraz nabycie prawa własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie.

11 Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. nr [...] stwierdził, że zarządzenie Ministra [...]

12 z dnia [...] kwietnia 1950 r. oraz orzeczenie Ministra [...] z dnia

13 [...] sierpnia 1950 r. dotyczące przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Fabryka [...] zostały wydane z naruszeniem prawa.

14 W dniu 20 czerwca 2002 r. Z. H. i A. F. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...].

15 Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. wskazując, że wnioskodawcy nie posiadają praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości, a zatem i interesu prawnego do wszczęcia takiego postępowania. Organ wyjaśnił, że stwierdzenie przez Ministra Gospodarki, decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r., że orzeczenia dotyczące przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Fabryka [...] zostały wydane z naruszeniem prawa, oznacza, że prawa rzeczowe do nieruchomości nie zostały przywrócone. Minister wskazał też, że nie został złożony wniosek w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności

16 i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.).

17 Z. H., w imieniu własnym i pozostałych spadkobierców, wniósł wniosek o poznane rozpoznanie sprawy.

18 Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2008 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...] z powodu braku interesu prawnego po stronie wnioskodawców. Organ podzielił stanowisko wyrażone w pierwszej decyzji, iż decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. dotyczyła wyłącznie przedsiębiorstwa i jego mienia ruchomego, a nie nieruchomości gruntowej, na której przedsiębiorstwo było zlokalizowane oraz posadowionych na niej budynków i budowli. Organ podkreślił, że nieruchomość, na której położone było znacjonalizowane przedsiębiorstwo została przejęta dekretem z dnia 26 października 1945 r. W toku postępowania uwłaszczeniowego nie toczyło się postępowanie zmierzające do podważenia tytułu własności Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości. Z akt sprawy wynika też, że byli właściciele albo ich następcy prawni nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w art. 7 ust. 1 ww. dekretu z dnia 26 października 1945 r. ani też w terminie określonym w § 3 pkt 1 uchwały Nr 11 Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m. st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18).

19 Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli Z. H., A. F., T. W., A. K., M. K., A. H., J. H. i J. H. W skardze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, a to: art. art. 6-10, 76-78, 80, 81 i 86 k.p.a. W skardze zawarto także wniosek o zmianę zaskarżonej decyzji i wznowienie postępowania zgodnie z art. 145 k.p.a. W uzasadnieniu skargi przedstawiono chronologicznie wydarzenia związane z utratą i próbą odzyskania przedmiotowej nieruchomości.

20 W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie

21 i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

23 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. W ramach tak dokonywanej kontroli działalności administracji publicznej Sąd nie może orzekać o wznowieniu postępowania administracyjnego, gdyż jest to kompetencja organu administracyjnego.

24 Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

25 W sprawach administracyjnych rozpoznawanych na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i kończonych wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji (jak w tej sprawie) "interes prawny" ma strona tzn. podmiot, którego jak stanowi art. 28 k.p.a. interesu prawnego lub obowiązku dotyczy konkretne postępowanie administracyjne. O tym zaś, czy określonemu podmiotowi przysługuje uprawnienie strony rozstrzygają przepisy prawa materialnego.

26 W rozpoznawanej sprawie zakwestionowano legalność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w W. działką nr [...] położona w W. przy ul. [...], która została wydana, jeśli idzie o prawo materialne, na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 446 z zm.). Według art. 2 ust. 1 tej ustawy grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Konsekwencją przekształcenia z mocy ustawy prawa zarządu w użytkowanie wieczyste było jednocześnie nabycie przez dotychczasowego zarządcę własności budynków

27 i urządzeń znajdujących się na gruncie na warunkach określonych w ustępie 2 art. 2. Nabycie prawa użytkowania wieczystego i własności budynków oraz urządzeń znajdujących się na gruncie stwierdzone jest decyzją Wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy (art. 2 i ust. 3). Są to więc decyzje deklaratoryjne potwierdzające jedynie stan, jaki zaistniał z mocy prawa. Stroną zatem postępowania uwłaszczeniowego może być w zasadzie tylko państwowa osoba prawna legitymująca się w dniu wejścia w życie ustawy z 29 września 1990 r. prawem zarządu do gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa lub gminy. Może być również stroną takiego postępowania podmiot, który wykazuje, że to jemu, a nie osobie prawnej, która domagała się uwłaszczenia, przysługuje prawo do gruntu, bądź osoba, która podważa uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa lub gminy do gruntu obciążonego prawem zarządu, a także osoba legitymująca się prawem rzeczowym do nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu. Przymiot strony w postępowaniu uwłaszczeniowym przysługuje zatem "osobom trzecim" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami

28 i wywłaszczaniu nieruchomości. Uwłaszczenie, bowiem praw tych osób nie może naruszyć. Wyłącznie też takim osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu

29 o stwierdzenie decyzji uwłaszczeniowej.

30 W ocenie Sądu, prawidłowo Minister Infrastruktury wywiódł, że stwierdzenie przez Ministra Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r., że orzeczenia dotyczące przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Fabryka [...] zostały wydane z naruszeniem prawa, oznacza, że prawa rzeczowe do nieruchomości nie zostały przywrócone. Stwierdzenie, że zarządzenie Ministra [...] z dnia [...] stycznia 1949 r., zarządzenie Ministra [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. i orzeczenie Nr [...] Ministra [...] z dnia [...] sierpnia 1950 r. zostały wydane z naruszeniem prawa oznacza zaś, że przedmiotowe orzeczenia nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego i zachowały moc obowiązującą. Podkreślić tu należy, że stwierdzenie nieważności decyzji usuwa decyzję z obrotu prawnego i nie tylko przywraca stan poprzedni, lecz znosi jej skutki. Stwierdzenie, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa oznacza natomiast, że decyzja, chociaż wadliwa, pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne. Niewyeliminowanie powyższych orzeczeń z obrotu prawnego, a jedynie stwierdzenie, że wydane zostały z naruszeniem prawa, oznacza, że byli właściciele nie uzyskali praw do nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. Nieruchomość ta pozostała przedmiotem własności Skarbu Państwa. Uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] w W. działką nr [...] położoną w W. przy ul. [...] nie dokonano zatem z naruszeniem prawa.

31 Wskazać należy także, że były właściciel nieruchomości dekretowej lub jego następca prawny staje się osobą trzecią w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i stroną postępowania uwłaszczeniowego, którego przedmiotem jest nieruchomość dekretowa, jednakże wyłącznie w sytuacji, gdy nie został rozpoznany wniosek złożony przez byłego właściciela tej nieruchomości albo jego następcę prawnego na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., a także w sytuacji, gdy stwierdzono nieważność orzeczenia o odmowie przyznania prawa do nieruchomości [...]. Uwłaszczenie praw tych osób nie może naruszyć. Konsekwencją nierozpoznania wniosku oraz stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczącego prawa do nieruchomości [...] jest również i to, że były właściciel lub jego następca prawny może domagać się wzruszenia decyzji o uwłaszczeniu w trybie nadzorczym, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

32 Z akt rozpoznawanej sprawy, w tym z akt własnościowych nieruchomości, nie wynika, aby dawny właściciel lub jego następcy prawni złożyli wniosek w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. W aktach tych znajdują się jedynie wnioski spadkobierców dawnego właściciela z dnia 12 i 15 lipca 1985 r. o przyznanie odszkodowania w związku z przejęciem przedmiotowej nieruchomości oraz pismo z dnia 4 grudnia 1989 r. Oznacza to, że wnioskodawcy, nie mając praw rzeczowych do uwłaszczonej nieruchomości, nie mogli skutecznie żądać wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1994 r. nr [...]. Stosownie bowiem do art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

33 Wskazać należy, że wnioskodawcy mylnie identyfikują swój interes prawny ze staraniami o odzyskanie nieruchomości podejmowanymi przez nich i przez ich poprzedników prawnych w różnych postępowaniach począwszy od okresu powojennego.

34 Skoro zatem zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.