Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2022 r., I SA/Wa 665/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2022 r., I SA/Wa 665/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Wojewoda [...], po rozpatrzeniu zażalenia G. S., postanowieniem z [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...].

3 Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

4 Prezydent [...] postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

5 Na ww. postanowienie zażalenie wniosła G. S..

6 Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lutego 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość, położona w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem". Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność gminy [...], a od 1950 r. na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) na własność Skarbu Państwa.

7 Prezydent [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], do czasu dostarczenia do akt przedmiotowej sprawy postanowienia sądu powszechnego ustalającego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem o ustalenie odszkodowania na dzień [...] listopada 1945 r. Ponadto na podstawie art. 100 § 1 kpa organ I instancji zobowiązał strony przedmiotowego postępowania do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie właściciela nieruchomości, objętej wnioskiem o ustalenie odszkodowania na dzień [...] listopada 1945 r. w terminie do 6 miesięcy od dnia, w którym niniejsze postanowienie stało się ostateczne.

8 Pismem z [...] kwietnia 2019 r. organ I instancji poinformował G. S. o aktualnym stanie postępowania w przedmiotowej sprawie, a także wskazał, że dowodem potwierdzającym prawo własności na dzień [...] listopada 1945 r. wskazał, że dowodem potwierdzającym prawo własności na dzień [...] listopada 1945 r. może być wykaz z działu II księgi wieczystej, zaświadczenie hipoteczne lub wyrok właściwego sądu ustalający prawo własności.

9 Pismem z [...] marca 2020 r. G. S. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o podjęcie postępowania w przedmiotowej sprawie.

10 Wojewoda [...] zawiadomieniem z [...] lipca 2020 r. przekazał przedmiotowy wniosek organowi I instancji do rozpatrzenia zgodnie z właściwością.

11 Prezydent [...] postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość uzasadniając to m.in. brakiem dokumentów świadczących o tym, do kogo należała przedmiotowa nieruchomość na dzień [...] listopada 1945 r.

12 Dalej Wojewoda wskazał, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2002 r. sygn. akt V SA 150/02 organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia wniesionego w trybie art. 101 § 3 kpa ma wyłącznie kompetencje do dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania. Kontrola ta, zgodnie z art. 97 § 2 kpa ogranicza się zatem jedynie do stwierdzenia, czy organ I instancji prawidłowo ustalił, że ustały przyczyny stanowiące podstawę zawieszenia z urzędu konkretnego postępowania administracyjnego.

13 Zatem na gruncie rozpoznawanej sprawy, w której zostało zaskarżone postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania Wojewoda [...] posiada kompetencje do kontroli zgodności z art. 97 § 2 kpa rozstrzygnięcia Prezydenta [...] w ocenie zasadności wniosku z [...] marca 2020 r. o podjęcie postępowania zawieszonego postanowieniem Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2018 r., tj. czy organ prawidłowo ocenił, że ww. wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie uzasadniał spełnienia warunków do jego podjęcia ustalonych w postanowieniu o zawieszeniu.

14 Mając na uwadze powyższe Wojewoda stwierdził, że do dnia złożenia wniosku o podjęcie postępowania w przedmiotowej sprawie, strony nie przedłożyły wymaganych dokumentów, których brak był przyczyną zawieszenia postępowania, tj. wykazu z działu II księgi wieczystej, zaświadczenia hipotecznego lub wyroku właściwego sądu ustalającego prawo własności.

15 W zażaleniu na postanowienie Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. strona podniosła, że tytułem własności na dzień [...] listopada 1945 r. jest postanowienie spadkowe Sądu Powiatowego w [...] z [...] lutego 1952 r. sygn. Akt [...].

16 Jednak Wojewoda uznał, że ww. postanowienie spadkowe nie potwierdza prawa własności na dzień [...] listopada 1945 r. Prawo własności na dzień [...] listopada 1945 r. może potwierdzić wykaz z działu II księgi wieczystej, zaświadczenie hipoteczne lub wyrok właściwego sądu ustalającego prawo własności.

17 Mając powyższe na uwadze, Wojewoda [...] stwierdził, że odmowa podjęcia postępowania przez Prezydenta [...] w zakwestionowanym postanowieniu była zgodna z art. 97 § 2 kpa.

18 Od postanowienia Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. G. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu wydania decyzji o odszkodowaniu, zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 r., na mocy której nastąpiło wywłaszczenie, bez wypłacenia należnego odszkodowania, czy też nieruchomości zamiennej. Domaga się w skardze także słusznego odszkodowania za stratę i krzywdę wyrządzoną wywłaszczeniem na cele publiczne na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W skardze zarzuciła organowi rażące naruszenia prawa w rozpoznawanej sprawie, gdzie bez uzasadnionej zwłoki doszło do niekończącej się przewlekłości postępowania administracyjnego, opartego na fałszywych przesłankach, doprowadzających do bezprawnego zawieszenia postępowania.

19 Skarżąca wskazała, że czas ubiegania się przez nią o słuszne odszkodowanie, biegnie od śmierci jej ojca S. F., notarialnego współwłaściciela nieruchomości zabudowanej domem trzypiętrowym, usytuowanym przy zbiegu dwóch ulic: [...] i [...] w [...].

20 Podała, że powyższa nieruchomość została przejęta na cele publiczne, na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i pozbawiono wówczas jej ojca S. F. faktycznego władania nieruchomością, a stało się to [...] kwietnia 1958 r. Ponadto zgodnie z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość mogą dochodzić właściciele, którym wyrządzono krzywdę i szkodę poprzez pozbawienie ich środków do życia i zamieszkania, nie wypłacono należnego odszkodowania, nie dano budynku zastępczego, ani nie zapłacono za udział. Czas biegnie nieprzerwanie, a do chwili obecnej spadkobiercy nie uzyskali decyzji uprawniającej do należnego odszkodowania.

21 Zaznaczyła, że Prezydent [...] odmówił podjęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Odmowę tę utrzymał w mocy Wojewoda [...], a w wydanym postanowieniu nie ma żadnej informacji, kto był właścicielem ww. nieruchomości na dzień [...] listopad 1945 r.

22 Zdaniem skarżącej organ nie miał podstaw prawnych do zawieszenia postępowania, z odwołaniem się do daty [...] listopad 1945 r.. Uważa, że ta data nie ma mocy prawnej, gdyż Sąd Powiatowy w [...] wyraźnie wskazał spadkobiercę na ten czas, którym był F. S.. Sprzedał on swoją spadkową własność w 1952 r. i nie ma jego osoba żadnego związku prawnego z ustawą z dnia 12 marca 1958 r.

23 Nadto O. K. zapomniał, że B. S. był synem A. i S. zmarłej w [...] [...] września 1973 r. Cóż więc wspólnego mają synowie H. i C. z domu S., którzy zostali zamordowani w czasie II Wojny Światowej, co dokumentuje Żydowski Instytut Historyczny w [...].

24 Skarżąca dodała, że Państwo Polskie w 1948 r. wypłaciło Państwu Izrael wysokie odszkodowanie za pozostawione nieruchomości.

25 W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

27 Skarga nie jest uzasadniona.

28 W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie Sąd nie kontrolował zasadności zawieszenia postępowania odszkodowawczego, które nastąpiło na podstawie postanowienia Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2018 r., w szczególności w zakresie przyczyn zawieszenia tegoż postępowania. To postanowienie podlegało odrębnemu zaskarżeniu zażaleniem, a później skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

29 G. S. pomija to, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była zgodność z prawem postanowienia Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. i poprzedzającego go postanowienia Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. dotyczących odmowy podjęcia zawieszonego postępowania odszkodowawczego w sprawie dotyczącej nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].

30 Jeżeli chodzi o to zagadnienie Sąd zauważa, że podstawę prawną postanowienia organu I instancji o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania stanowił art. 97 § 2 kpa. Przepis ten stanowi, że gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, o których mowa w § 1 pkt 1-4, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony.

31 W niniejszej sprawie istotne było zatem to, czy ustąpiła przyczyna zawieszenia postępowania, tj. czy wykazany został przez strony postępowania odszkodowawczego stan własnościowy nieruchomości hipotecznej nr [...], istniejący w dacie [...] listopada 1945 r. (dacie wejścia w życie dekretu). Okoliczność ta winna być ustalona na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego ustalającego, w trybie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, prawo własności do nieruchomości hipotecznej nr [...], położonej w [...] przy ul. [...].

32 W sprawie nie udało się pozyskać, wg stanu nieruchomości hipotecznej nr [...] z daty wejścia w życie dekretu, umowy cywilnoprawnej zawartej w formie aktu notarialnego dokumentującej stan własnościowy nieruchomości stanowiącej podstawę wpisu prawa własności w księdze hipotecznej, świadectwa hipotecznego nieruchomości, czy zaświadczenia obecnego sądu wieczystoksięgowego.

33 Skoro zatem brak dowodu na to, kto był właścicielem spornej nieruchomości wg stanu na [...] listopada 1945 r., to ustalenie tej okoliczności winno nastąpić w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym. Prezydent [...] jako organ administracji publicznej nie był bowiem władny na drodze postępowania administracyjnego do ustalenia stanu własnościowego przedmiotowej nieruchomości, gdy nie miał dokumentu urzędowego, w rozumieniu art. 76 § 1 i 2 kpa, stanowiącego dowód własności nieruchomości (np. zawartej przed [...] listopada 1945 r. umowy notarialnej przenoszącej własność nieruchomości, prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego w sprawie, gdzie stan własności nieruchomości na datę [...] listopada 1945 r. stanowiłby przesłankę rozstrzygnięcia, zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego o stanie prawnym nieruchomości na tę datę), który to dokument organ ten mógłby następnie ocenić w sferze podmiotowej i przedmiotowej, co do jego znaczenia prawnego i skutków z niego wynikających.

34 Skoro zatem nie ustąpiły przyczyny zawieszenia niniejszego postępowania odszkodowawczego, to nie było podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania. Prezydent [...] jest związany wydanym postanowieniem o zawieszeniu postępowania odszkodowawczego od chwili jego doręczenia (art. 110 w zw. z art. 126 kpa). Zatem, przy braku ustania przyczyny zawieszenia postępowania, tylko wycofanie z obrotu prawnego postanowienia o zawieszeniu postępowania obligowałoby organ do jego podjęcia na podstawie art. 97 § 2 kpa, a takie zdarzenie nie miało miejsca.

35 Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie administracyjnej przedmiotem oceny mogło być tylko ustalenie, czy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 1878/06; wyrok NSA z 11 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1704/10; wyrok NSA z 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 3194/14; wyrok NSA z 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2656/15). Wobec tego w sytuacji nieprzedłożenia przez żadną ze stron postępowania prawomocnego postanowienia sądu powszechnego stwierdzającego prawo własności do nieruchomości hipotecznej nr [...] wg stanu na [...] listopada 1945 r. prawidłowo Prezydent [...] odmówił podjęcia postępowania odszkodowawczego i to postanowienie zasadnie zaakceptował Wojewoda [...] w zaskarżonym postanowieniu.

36 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) orzekł, jak w sentencji.