Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2010 r., I SA/Wa 654/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2010 r., I SA/Wa 654/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Maria Tarnowska WSA Agnieszka Miernik Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2010 r. sprawy ze skarg A.W. i E.F. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie

2 Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołań H.D., E.F. i A.W., decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] potwierdzającą H.D. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i R. małżonków S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości C., powiat P., dawne województwo [...].

3 Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

4 Wojewoda [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 2 i art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] potwierdził H.D. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i R. małżonków S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości C., powiat P., dawne województwo [...].

5 Od powyższej decyzji H.D., E.F. i A.W. wniosły odwołanie.

6 Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ podał, że pismem skierowanym do Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1990 r. H.D. zwróciła się o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP. Z załączonej poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1990 r., sygn. akt [...] wynika, iż spadek po R.S. zmarłym w dniu [...] lipca 1985 r. w K., ostatnio na stale zamieszkałym w N., na podstawie ustawy nabyły córki – H.D. i Z.S. po ½ części każda z nich.

7 Organ podał, że z załączonych zeznań świadka M.K. (z podpisem notarialnie poświadczonym) z dnia [...] marca 2007 r., złożonych pod rygorem odpowiedzialności wynikającej z art. 233 Kodeksu karnego wynika, że wyżej wymieniony nie jest osobą bliską w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - wobec właścicieli nieruchomości pozostawionej – R. i S. małżonków S. Z ww. oświadczenia wynika nadto, iż R. i S. małżonkowie S. byli właścicielami nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, w miejscowości C.

8 Z załączonych zeznań świadka I.P. (z podpisem notarialnie poświadczonym) z dnia [...] kwietnia 2007 r., złożonych pod rygorem odpowiedzialności wynikającej z art. 233 K.k. wynika, iż wyżej wymieniona nie jest osobą bliską w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - wobec właścicieli nieruchomości pozostawionej- R. i S. małżonków S. Z ww. oświadczenia wynika nadto, iż R. i S. małżonkowie S. byli właścicielami nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, w miejscowości C.

9 Z załączonego oryginału aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1926 r., Nr Rep. [...] wynika, iż Z.S. odstąpił swej córce S.S. (z męża S.) 1/3 części nieruchomości gruntowej w C., objętej wykazem hipotecznym L.[...].

10 Z załączonej poświadczonej za zgodność z oryginałem, kopii Orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w [...] z dnia [...] marca 1947 r. wynika, iż R. i S. małżonkowie S. pozostawili w miejscowości C. majątek nieruchomy - dom mieszkalny wraz z zabudowaniami gospodarczymi oraz [...] morg gruntów.

11 Z załączonego oświadczenia (dokonanego w trybie art. 86 Kpa) -z dnia [...] marca 2009 r. H.D. złożonego pod rygorem odpowiedzialności wynikającej z art. 233 K.k. wynika, iż właściciele nieruchomości pozostawionej – R. i S. małżonkowie S. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwali poza obecnym obszarem RP w miejscowości C., dawne województwo [....] oraz że opuścili je w związku z wojna rozpoczętą w 1939 r.

12 Minister wskazał, że wnioskodawczyni H.D. na podstawie przedstawionych dokumentów spełnia wszystkie przesłanki wynikające z art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP. Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] marca 1947 r., powołanych wyżej oświadczeń: I.P., M.K., jak również H.D. bezsprzecznie wynika, iż R. i S. małżonkowie S. będąc obywatelami polskimi pozostawili majątek nieruchomy poza obecnymi granicami RP (w miejscowości C.), w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwali na byłym terytorium RP oraz że opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

13 Organ odwoławczy zauważył, że tylko spadkobierca legitymujący się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku jest uprawniony do złożenia wniosku w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP). Mając na względzie powyższe oraz brzmienie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister uznał, że do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP konieczne jest złożenie wniosku o wydanie decyzji w tym przedmiocie do właściwego wojewody. W sytuacji, gdy o rekompensatę ubiegają się następcy prawni właściciela nieruchomości pozostawionej niezbędne jest legitymowanie się prawomocnym postanowieniem spadkowym. Ponadto następcy prawni właściciela nieruchomości pozostawionej winni - każdy we własnym zakresie - złożyć wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. do 31 grudnia 2008 r.

14 Organ stwierdził, że w niniejszej sprawię wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty (tj. z dnia [...] grudnia 1990 r.) złożyła jedynie H.D., dlatego jedynie na rzecz wyżej wymienionej osoby w stanie faktycznym niniejszej sprawy mogła zostać wydana decyzja w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

15 Minister zauważył, że Z.S. nie złożyła wspomnianego wniosku, wobec czego następcy prawni wyżej wymienionej – E.F. i A.W. nie są stronami niniejszego postępowania, a w konsekwencji nie mogła na ich rzecz zostać wydana decyzja potwierdzająca prawo do rekompensaty. Nie złożenie przez Z.S., jak też jej następców prawnych E.F. i A.W. we wskazanym przez normy prawa materialnego terminie (tj. do dnia 31 grudnia 2008 r.) wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty rodzi skutek w takiej postaci, iż prawo podmiotowe (do rekompensaty) wygasło, a wyżej wymienione nie legitymują się interesem prawnym, o którym mowa w art. 28 Kpa, koniecznym do uznania tych osób za strony postępowania.

16 Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] E.F. i A.W. wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skargach podniosły, że wydane w sprawie decyzje naruszają interes skarżących, jako obywateli i potencjalnej strony w sprawie. Zdaniem skarżących prowadzone przez kilka lat postępowanie administracyjne przeprowadzone przez Wydział Rozwoju Regionalnego [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] obarczone jest zaniedbaniem urzędniczym. Skarżące podały, że starania ich dziadka, R.S., o rekompensatę za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej sięgają 1967 r. Od tego czasu tak on, jak i jego córki, tj. Z.R. (matka skarżących) i jej siostra H.D. jeszcze dwukrotnie wnioskowały o takie zadośćuczynienie. Kiedy H.D. w grudniu 1990 r. wniosła ponownie o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty po swoim ojcu była pewna, że działa zarówno w imieniu swoim, jak i w imieniu córek swej zmarłej tragicznie siostry Z.S. Skarżące wskazały, że w związku z powyższym nie podejmowały żadnych samodzielnych starań w tym przedmiocie. Żywiły bowiem przekonanie, że gdyby ciotka H.D. nieprawidłowo prowadziła sprawę tak, iż interes skarżących byłby nie uwzględniony, to zapewne Urząd zwróciłby im na to uwagę. Skarżące podniosły, że w gromadzeniu dokumentacji do sprawy o rekompensatę po dziadku czynnie pomagały H.D. przez blisko trzy lata. Było to konieczne, ponieważ ciotka jest od dawna ciężko chora i przykuta do łóżka, więc obowiązek wszelkich kontaktów bezpośrednich z urzędnikami Wydziału Rozwoju Regionalnego [...] Urzędu Wojewódzkiego spoczywał na skarżących. Dlatego w latach 2005-2008 A.W. bywała wielokrotnie w Urzędzie i rozmawiała o sprawie m. in. z A.S., M.S., A.F., czy J.D. W roku 2007 i 2008 wypełniała w Urzędzie w obecności urzędników Wydziału (np. A.S.) dokumenty, które później zanosiła do ciotki celem ich podpisania. W posiadaniu Urzędu była od lat systematycznie powiększana dokumentacja sprawy zawierająca m. in. informację o wszystkich spadkobiercach po dziadku R.S. i jego córce, a matce skarżących Z.S.

17 To zatem że prawo do rekompensaty może przysługiwać nie tylko H.D., ale i skarżącym dla urzędników znających i stosujących na co dzień przepisy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, a zwłaszcza jej zapis o tym, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje wyłącznie na wniosek każdej z osób ubiegających się o potwierdzenie tego prawa. nie była sprawą, ani skomplikowaną. ani wymagającą interpretacji prawnej.

18 Zdaniem skarżących, powinno to stać się jeszcze bardziej oczywiste wówczas, kiedy H.D. przedłożyła w maju 2007 r., na ręce A.S. z Wydziału Rozwoju Regionalnego oryginał postanowienia spadkowego po zmarłym dziadku skarżących R.S. Powinno to stać się zupełnie oczywiste, kiedy Urząd wystąpił z zapytaniem do kilku adresatów (m.in. W. i O.), o to, czy H.D., Z.S. lub jej córki nie starały się i nie otrzymały rekompensaty już wcześniej. Po otrzymaniu negatywnych odpowiedzi nikt z Urzędu rozmawiając ze skarżącymi o sprawie wielokrotnie, nie powiedział, że skarżące powinny złożyć samodzielnie wnioski o rekompensatę. Nikt też nie wyprowadzał przez te lata schorowanej, ponad osiemdziesięcioletniej H.D., nie znającej przecież prawa, z błędnego przekonania, że może reprezentować tylko siebie, a nie jeszcze dwie siostrzenice po swojej zmarłej siostrze Z.S.

19 Skarżące wskazały, że w roku 2008 u H.D. w mieszkaniu był dwukrotnie urzędnik z Wydziału Rozwoju Regionalnego J.D. I ten fakt zapewne jest odnotowany w dokumentacji. Potrzebował on uzyskać podpisy pod dokumentami, złożone osobiście w jego obecności przez H.D. Każdorazowo urzędnik posiadał kompletną dokumentację sprawy. Każdorazowo na pytanie zebranych osób informował o postępie w rozpatrywaniu sprawy, o możliwym terminie wydania dla skarżących decyzji, czy o konieczności dokonania przez rzeczoznawcę wyceny majątku pozostawionego przez R.S. Nawet wtedy urzędnik nie zwrócił uwagi H.D., że skarżące aby były stronami powinny złożyć swoje odrębne wnioski. Dopiero kiedy Urząd w 2009 r. zwrócił się do H.D. o podanie numeru konta bankowego do przelewu rekompensaty i gdy ciotka podała dwa numery kont (swoje i moje) prosząc, aby połowę przelano jej, a drugą połowę na konto A.W., to otrzymała pisemną informację z Urzędu, że siostra nie jest stroną w sprawie.

20 Zdaniem skarżących, niezrozumiałe jest, że nikt z urzędników, w trakcie dziesiątków spotkań i rozmów ze skarżącymi nie wyraził zwykłej, ludzkiej wątpliwości, że wszystkie sprawy załatwia trójka uprawnionych, a z wnioskiem o przyznanie prawa występuje tylko jedna osoba. W przypadku skarżących ewidentne zaniedbanie skutkowało taką, a nie inną decyzją Wojewody [...] i negatywnym rozpatrzeniem przez Ministra Skarbu Państwa odwołania H.D. i skarżących

21 W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o ich oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

22 W piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. A.W. podtrzymała argumentację skargi oraz wskazała, że jeśli urzędnicy posiadali postanowienie spadkowe po R.S. i jego córce Z.S., dotyczące skarżących oraz jeśli posiadali udokumentowaną wiedzę, że skarżące nie występowały nigdy o przedmiotową rekompensatę, to mieli dosyć czasu i sposobności aby wykazać się kompetencją i dobrą wolą, tak aby skarżące poznały swe uprawnienia i zachowały termin do złożenia stosownego wniosku.

23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

24 Skargi są uzasadnione.

25 Należy zgodzić się ze skarżącymi A.W. i E.F., że w niniejszej sprawie organy obu instancji nie wyjaśniły, czy H.D. składając wniosek z dnia [...] grudnia 1990 r. działała tylko w imieniu własnym jako spadkobierca po R. i S. małżonkach S. (właścicielach pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mienia), czy też równocześnie jako pełnomocnik pozostałych ich spadkobierców w osobach wnuczek – A. W. i E.F.

26 Uszło organom obu instancji to, że w powyższym wniosku H.D. wyraźnie stwierdziła "wierzę, wraz z pozostałymi spadkobiercami do tego mienia, że wreszcie nasze roszczenia odszkodowawcze (...) będą zaspokojone, co przyjmiemy z dużą wdzięcznością". Do akt H.D. załączyła m. in. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku sporządzony między innymi przez A.W. i E.R. (obecne nazwisko F.). W aktach sprawy znajdują się też pisma z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz z dnia [...] marca 2009 r., z których wynika, że dowody do sprawy dołączała oraz korespondencję z organem prowadziła A.W. Z postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], wynika że organ uznał za spełnione przez "wnioskodawców" wymogi z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty...(Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Nie można pominąć i tego, że w piśmie z dnia [...] lipca 2009 r. H.D. poinformowała organ, że "wspólnie z zainteresowanymi stronami, opowiadamy się za świadczeniem pieniężnym wypłaconym ze środków Funduszu Rekompensacyjnego", natomiast w piśmie z dnia [...] września 2009 r. H.D. poinformowała, że "jako upoważniona wnioskodawczyni (...) podaje ponownie numer swojego konta bankowego" .

27 Zdaniem Sądu, opisana wyżej sytuacja faktyczna winna skłonić organ do uzyskania wyraźnego stanowiska H.D., co do tego, czy w sprawie o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez R. i S. małż. S. w miejscowości C. H.D. działa w imieniu własnym, czy też jako pełnomocnik pozostałych spadkobierców.

28 Nie można pominąć bowiem tego, że obowiązkiem organu było podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, także w aspekcie podmiotowym, z uwzględnieniem słusznego interesu stron (art. 7 Kpa). Działanie organu winno pogłębiać świadomość prawną obywatela i budzić jego zaufanie do organu (art. 8 Kpa). Środkiem do realizacji tego obowiązku jest udzielanie stronie należytej informacji faktycznej i prawnej, wyjaśnień i wskazówek, aby obywatel nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 Kpa), co miało istotne znaczenie w kontekście zakreślonego przez ustawodawcę końcowego terminu na składanie wniosków (art. 5 ust. 1 ustawy) oraz tego, że wszystkie spadkobierczynie po R. i S. małżonkach S. podpadają pod właściwość miejscową tego samego organu (właściciele pozostawionego mienia ostatnio zamieszkiwali w K.).

29 Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy administracji publicznej działały z pominięciem naczelnych reguł postępowania określonych w art. 7– 9 Kpa, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

30 W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] zwróci się na piśmie do H.D.. W piśmie tym pouczy H.D., o treści przepisów z art. 32 i 33 Kpa i wezwie H.D. do wypowiedzenia się w zakreślonym terminie, czy w niniejszej sprawie złożyła pismo z dnia [...] maja 2007 r. (potraktowane przez organ jako nowy wniosek o realizację prawa do rekompensaty) we własnymi imieniu, czy także działając jako pełnomocnik A.W. i E.F. (dawne nazwisko S.). Po udzieleniu przez H.D. odpowiedzi na wezwanie organ podejmie dalsze czynności procesowe w zależności od okoliczności sprawy. Jeżeli okaże się, że o potwierdzenie prawa do rekompensaty ubiegają się także A.W. i E.F. wówczas organ wyjaśni podnoszoną przez A.W. w piśmie z dnia [...] stycznia 2010 r. okoliczność złożenia przez jej matkę Z.S. i ciotkę H.D. wniosku o uzyskanie prawa do rekompensaty zawartego w piśmie z dnia [...] lipca 1984 r. skierowanym do Zarządu Gospodarki Terenami w K. oraz ocenia jaki ma ona znaczenie dla sprawy.

31 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.