Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2009 r., I SA/Wa 31/09
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2009 r., I SA/Wa 31/09
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2009 r. sprawy ze skargi Parafii [...] w R. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
2 Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Parafii [...] w R., o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury nr [...] z dnia [...] maja 2008 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 1993 r. dotyczącej uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" w R., w części odnoszącej się do działki nr [...] położonej w R. – utrzymał w mocy powołaną wyżej decyzję z dnia [...] maja 2008 r.
3 Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.
4 Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] września 1993 r. nr [...] stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" w R. prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu Skarbu Państwa położonego w R., oznaczonego jako działki nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2, objętego księgą wieczystą KW Nr [...].
5 Powyższa decyzja wydana została na podstawie art. 2 ust. l -3 ustawy z dnia
6 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), art. 232-243 kc oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97),
7 Pismem z dnia 4 września 2007 r., Parafia [...] w R., wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...], z dnia [...] września 1993 r. w części odnoszącej się do działki [...].
8 Minister Infrastruktury decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2008 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 1993 r. w części odnoszącej się do działki [...].
9 Organ w uzasadnieniu decyzji podniósł, iż zgodnie z art. 2 ust. 1-3 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. ustawodawca uwłaszczył z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowe i komunalne osoby prawne posiadające w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy. Uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich.
10 Aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1976 r. Rep A [...], przy powołaniu się na art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Parafia [...] w R. sprzedała Przedsiębiorstwu Państwowemu "[...]" w R. działkę nr [...].
11 Organ podniósł, mając na uwadze obowiązujący wówczas art. 128 kc., że działka nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, stanowiła własność Skarbu Państwa oraz istniało prawo zarządu jednostki uwłaszczonej wynikające bezpośrednio z aktu notarialnego.
12 Minister Infrastruktury w świetle powyższego stwierdził, że dla terenu będącego przedmiotem niniejszego postępowania zaistniały przesłanki uwłaszczenia, o których mowa wart. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r.
13 Organ podniósł, że o zwrot wywłaszczonej nieruchomości Parafia [...] w R. wystąpiła dopiero wnioskiem z dnia 3 września 2007 r., a więc już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej.
14 Zdaniem Ministra Infrastruktury skoro wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony po dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, to tym samym w dniu uwłaszczenia, a także w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, nie toczyło się postępowanie o jej zwrot.
15 Minister Infrastruktury wskazał, że przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości nie mają mocy wstecznej, a postępowanie o zwrot nieruchomości wszczyna się na wniosek zainteresowanych, a nie z urzędu. Tym samym nie naruszono praw osób trzecich, skoro roszczenia nie były zgłoszone.
16 Biorąc powyższe pod uwagę Minister Infrastruktury stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż decyzja uwłaszczeniowa w części, odnoszącej się do działki 3958/2, jest obarczona wadą z art. 156 § l pkt 2 Kpa.
17 Parafia [...] w R. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.
18 Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Infrastruktury decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008 r., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2008 r.
19 Minister Infrastruktury wskazał, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowy grunt stanowił własność Skarbu Państwa oraz istniało prawo zarządu jednostki uwłaszczonej. Prawo zarządu jednostki uwłaszczonej w odniesieniu do przedmiotowej działki wynikało z aktu notarialnego z dnia 30 grudnia 1976 r. Rep A Nr [...], (art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74).
20 Minister Infrastruktury wskazał, ze stan taki istniał także w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, a wobec tego spełnione były przesłanki uwłaszczenia. W dniu wydania decyzji nie były też zgłoszone roszczenia osób trzecich.
21 Minister Infrastruktury podkreślił, że Parafia [...] w R. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła dopiero pismem z dnia 3 września 2007 r., a więc znacznie później, niż wydano decyzję uwłaszczeniową.
22 Organ wskazał, ze skoro w dniu 5 grudnia 1990 r., ani w dniu wydania wymienionej. decyzji uwłaszczeniowej nie toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości i nie były zgłoszone roszczenia osób trzecich, nie było przeszkód do stwierdzenia uwłaszczenia działką nr [...] Przedsiębiorstwa Państwowego "[...]" i wydania stosownej decyzji uwłaszczeniowej.
23 Organ podkreślił, że ani w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, ani w postępowaniu uwłaszczeniowym, nie mogą być badane przesłanki dotyczące zwrotu nieruchomości, należą one bowiem do postępowania o zwrot nieruchomości.
24 Minister Infrastruktury podniósł, że brak jest podstaw do uznania, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, a w świetle akt sprawy nie stwierdzono też, aby mogły zaistnieć inne przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa dotyczącym sprawy stwierdzenia nieważności decyzji.
25 Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2008 r. nr [...] oraz decyzję z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Parafia [...] w R.
26 Skarżący zarzucał:
27 - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa,
28 - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 78 § 1 kpa. poprzez nie przeprowadzenie wnioskowanych przez stronę odwołującą dowodów zawartych w piśmie z dnia 4 września 2007 r., tj. nie dokonanie oględzin i nie przeprowadzenie rozprawy w terenie oraz nie dopuszczenie dowodów z zeznań świadków J. S. oraz M.B.,
29 - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 159 § 1 kpa. poprzez nie rozpatrzenie i nie wydanie stosowanego orzeczenia wobec wniosku strony odwołującej zawartego w piśmie z dnia 4 września 2007 r. o wstrzymanie wykonania decyzji uwłaszczeniowej.
30 Skarżący wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2008 r. nr [...].
31 Skarżący w uzasadnieniu skargi podnosił, ze dla stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej nie jest wymagane toczenie się postępowania o zwrot nieruchomości w chwili wydania przez wojewodę decyzji uwłaszczeniowej, a jedynie czy w chwili wydania decyzji uwłaszczeniowej zachodziły przesłanki do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego następcom prawnym.
32 Skarżący podniósł, ze w dniu wydawania decyzji uwłaszczeniowej przez Wojewodę [...] skarżącej przysługiwało prawo żądania zwrotu przedmiotowej nieruchomości, a na Wojewodzie [...] ciążył obowiązek zawiadomienia skarżącej o toczącym się postępowaniu w sprawie wydania decyzji uwłaszczeniowej, ze względu na istnienie przesłanek do zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
33 Skarżąca wskazała, że nic nie stało na przeszkodzie by organ uwłaszczający ustalił, czy osobom trzecim przysługiwały roszczenia o zwrot uwłaszczonej nieruchomości, gdyż organ winien dbać także o to by nie naruszono praw osób trzecich.
34 Zdaniem skarżącej organ uwłaszczający, jeżeli stwierdzi istnienie roszczenia o zwrot nieruchomości winien wydać decyzję odmawiającą przekształcenia prawa zarządu w prawo wieczystego użytkowania, zaś osoba uprawniona do zwrotu winna złożyć odrębny wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości.
35 Skarżący podkreślił, że dla naruszenia praw osób trzecich istotny jest nie sam fakt ujawnienia roszczenia o zwrot nieruchomości (złożenie wniosku o zwrot nieruchomości), lecz istnienie roszczenia o zwrot w dniu 5 grudnia 1990 r.
36 Minister Infrastruktury w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
37 Wskazał, ze skarga nie jest trafna, gdyż w sprawie zaistniały przesłanki uwłaszczenia w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, a wniosek o zwrot nieruchomości złożony został dopiero w 2007 r., a więc po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej.
38 Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:
39 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.
40 Celem instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (orzeczenia administracyjnego) jest eliminacja z obrotu prawnego decyzji administracyjnej (orzeczenia administracyjnego) obarczonej ciężkimi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a.
41 Skarżący zarzucał zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 156 § 1 pkt 2 kpa, naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 78 § 1 kpa. i art. 159 § 1 kpa.
42 Zarzuty skargi odnoszą się w szczególności do tych rozważań organu, w których organ stwierdza, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 1993 r. nr [...] stwierdzająca nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" w R. prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu Skarbu Państwa położonego w R., oznaczonego jako działka nr [...], nie narusza praw osób trzecich, mając na uwadze, że Parafia [...] w R. wystąpiła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dopiero pismem z dnia 3 września 2007 r., a więc znacznie później, niż wydano decyzję uwłaszczeniową.
43 Zdaniem skarżącej dla naruszenia praw osób trzecich istotny jest nie sam fakt ujawnienia roszczenia o zwrot nieruchomości (złożenie wniosku o zwrot nieruchomości), lecz istnienie roszczenia o zwrot w dniu 5 grudnia 1990 r.
44 Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi.
45 Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 stycznia 2000 r. III ZP 14/99 grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy będące w dniu
46 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, nie stają się przedmiotem praw określonych w art. 2 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia
47 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), a uprawniony złożył wniosek o zwrot nieruchomości.
48 Oznacza to, że w razie złożenia przez byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości wniosku o jej zwrot po dniu 5 grudnia 1990 r. państwowa osoba prawna nabywa z mocy prawa użytkowanie wieczyste gruntów państwowych będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w jej zarządzie.
49 Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 1993 r. stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "[...]" w R. prawa użytkowania wieczystego niezabudowanej działki gruntu nr [...], Skarbu Państwa.
50 Wniosek o zwrot przedmiotowej działki gruntu skarżący złożył w dniu 3 września 2007 r., a więc znacznie później, niż wydano decyzję uwłaszczeniową.
51 Orzecznictwo sądowe wskazuje, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, musi zostać złożony najpóźniej przed wydaniem decyzji w przedmiocie uwłaszczenia. W przypadku, gdyby taki wniosek został zgłoszony to organ prowadzący postępowanie w przedmiocie uwłaszczenia powinien je zawiesić w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., do czasu zakończenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
52 Jednakże w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zaistniała.
53 Badając w postępowaniu nadzorczym zgodność decyzji uwłaszczeniowej z prawem Minister Infrastruktury nie mógł stwierdzić, że doszło do naruszenia i to rażącego klauzuli "nie narusza praw osób trzecich", gdyż postępowanie uwłaszczeniowe zostało zakończone przed zgłoszeniem wniosku o zwrot.
54 Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że sprawy o zwrot nieruchomości nie są prowadzone z urzędu, lecz na wniosek byłego właściciela, a więc w razie braku takiego wniosku nie można organowi prowadzącemu postępowanie uwłaszczeniowe zarzucić naruszenia prawa. Innymi słowy mówiąc, skoro roszczenia o zwrot nieruchomości nie zostały zgłoszone do czasu zakończenia postępowania uwłaszczeniowego, to uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich.
55 Należy również mieć na uwadze, że organ orzekający w sprawie uwłaszczenia nie miał obowiązku ustalenia w tym postępowaniu, czy znajdujący się w zarządzie wnioskodawcy uwłaszczenia grunt, który uprzednio został wywłaszczony, spełnia przesłanki do zwrotu na rzecz byłego właściciela. Sprawy dotyczące ewentualnej zbędności terenu są bowiem rozpatrywane w postępowaniu o zwrot nieruchomości, a nie w postępowaniu uwłaszczeniowym.
56 Zarzuty skargi odnoszące się do nie zbadania przez organ przesłanek zwrotu nieruchomości są niezasadne
57 Skarga w świetle powołanej uchwały jest nieuzasadniona. Sąd uznał, iż przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa.
58 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.