Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2023 r., I SA/Wa 2760/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2023 r., I SA/Wa 2760/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj (spr.), asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 września 2022 r. nr KOC/3322/Ac/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 12 maja 2022 r. nr KOC/1141/Ac/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z. B. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy własne postanowienie z [...] maja 2022 r. [...] o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji SKO w W. z [...] listopada 2021r. [...] o uchyleniu decyzji z [...] listopada 2021 r. [...] i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Postępowanie dotyczyło ustalenia opłaty adiacenckiej od W. L. i J. B.

3 [...] lutego 2022 r. do SKO w W. wpłynął wniosek Z. B., H. B., A. B. i E. B. o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] listopada 2021 r. Zarzucono, że zapadła ona z rażącym naruszeniem prawa ponieważ w postępowaniu nie brali udziału następcy prawni J. B.. Poza tym nie było podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 kpa (a więc uchylającej) ponieważ zasadnym było wydanie decyzji orzekającej co do istoty sprawy.

4 SKO w W. postanowieniem z [...] maja 2022 r. [...] odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności ponieważ, zdaniem organu, osoby składające wniosek o stwierdzenie nieważności nie były stronami postępowania zakończonego wydaniem decyzji z [...] listopada 2021 r. Poza tym niebranie udziału w postępowaniu nie stanowi przesłanki nieważnościowej.

5 Z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy wystąpili Z. B., H. B., A. B. i E. B. kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia.

6 SKO w W. ponownie rozpoznając sprawę nie znalazło podstaw do zmiany swego wcześniejszego rozstrzygnięcia. Wskazało, że decyzja uchylająca nie wykreowała nowych praw i obowiązków względem następców prawnych J. B. ponieważ nie orzekała merytorycznie. Uchylenie decyzji pozwalało na prawidłowe ustalenie kręgu stron postępowania. Obowiązek ten wynikał z zaleceń WSA w Warszawie zawartych w wyroku z 12 maja 2021 r. sygn. akt I SA/WA 2285/20, który stwierdził nieważność decyzji SKO w W. z [...] lipca 2020 r [...] – decyzja o ustaleniu opłaty adiacenckiej została bowiem skierowana do osoby zmarłej – J. B..

7 SKO wskazało nadto, że poza koniecznością prawidłowego ustalenia stron postępowania konieczne stało się zaktualizowanie operatu szacunkowego, pouczenie w trybie art. 10 kpa, których to czynności nie może przeprowadzić organ II instancji. Gdyby tak uczynił pozbawiłby strony możliwości rozpoznania sprawy przez dwa organy.

8 Poza tym SKO dokonało oceny zasadności spełnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności i uznało ich brak. Uznało, że przesłanka niebrania udziału w postępowania stanowi podstawę do wznowienia takiego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

9 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli H. B., A. B. i E. B., dalej "Skarżący".

10 Zaskarżonej decyzji zarzucili:

11 1) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i brak jego rozpatrzenia, dowodną ocenę materiału dowodowego, nie odniesienie się do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy;

12 2) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144, 61a § 1, 30 § 4 kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, co było wynikiem błędnego przyjęcia, że wystąpiła przesłanek opisana w art. 61 a § 1 kpa tj. wnoszący podanie spadkobiercy J. B. nie posiadali przymiotu strony podczas gdy zgodnie z art. 30 § 4 kpa w sprawach dotyczących praw dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jego następcy prawni;

13 3) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa, 138 § 2, 30 § 4, 10, 28, 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia z [...] maja 2022 r., co było wynikiem błędnego przyjęcia, że SKO wydając decyzję z [...] listopada 2021 r. nie dopuściło się naruszenia art. 138 § 2, art. 30 § 4, art. 10, art. 28 i 138 § 1 pkt 2 kpa;

14 4) naruszenie art. 138 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem uchylenia postanowienia SKO z [...] maja z równoczesnym przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

15 Skarżący wnieśli o uchylenie obu postanowień i zwrot kosztów postępowania oraz rozpoznanie w postępowaniu uproszczonymi.

16 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

18 Skarga jest zasadna.

19 Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej lub postanowienia. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia.

20 Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803).

21 Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 3 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy własne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego.

22 Podstawą prawną do wydania rozstrzygnięcia przez SKO stanowił art. 61 a § 1 kpa.

23 Rozstrzygnięcie wydane w trybie art. 61 a kpa ma charakter formalny i oznacza, że organ po wstępnej analizie dochodzi do wniosku, że brak jest możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego z uwagi na brak przedmiotu rozstrzygnięcia lub brak wniosku uprawnionego podmiotu. Organ na tym etapie postępowania nie rozstrzyga sprawy merytorycznie.

24 Odmowa wszczęcia postępowania może nastąpić z przyczyn podmiotowych (podanie pochodzi od podmiotu nie będącego stroną) lub przedmiotowych tj. wtedy gdy z "innych uzasadnionych przyczyn" postępowanie nie może być wszczęte.

25 W ocenie Sądu SKO dopuściło się naruszenia art. 61 a§ 1 i 138 § 1 pkt w zw. z art. 28 kpa, bowiem wadliwie uznało, że w sprawie strona nie wykazała aby przysługiwał jej interes prawny w żądaniu a nadto wbrew zasadom postępowania administracyjnego rozpoznało sprawę merytorycznie mimo wcześniejszego braku jego wszczęcia.

26 Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący są następcami prawnymi J. B. – co wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia. Roszczenie o zapłatę opłaty adiacenckiej jest roszczeniem majątkowym przechodzącym na spadkobierców osoby zmarłej w toku postępowania administracyjnego – co z kolei wynika z art. 30 § 4 kpa.

27 Organ co prawda prawidłowo ustalił, że skarżący są następcami prawnymi zmarłej strony jednakże z ustaleń tych wyprowadził wadliwe wnioski o braku podstaw do wszczęcia postępowania nieważnościowego. Powyższe uchybienie stanowi o naruszeniu przez organ przede wszystkim art. 80 kpa.

28 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO wyda postanowienie o wszczęciu postępowania a następnie rozpozna sprawę merytorycznie.

29 Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ppsa, 135 i 119 pkt 3 ppsa Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 202 § 2 ppsa i § 14 pkt 1 c ustawy z 30 stycznia 2018 r o opłatach za czynności radców prawnych ( t.j. Dz.U.2018.265).