Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2013 r., I SA/Wa 1783/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2013 r., I SA/Wa 1783/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. R. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2 oraz art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 6 art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej odmówił M. R. potwierdzenia prawa do rekompensaty, w udziale wynoszącym [...] części, z tytułu pozostawienia przez H. Z. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości C. przy ul. [...], powiat C., województwo [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony został w ustawowym terminie. Zakres wniosku obejmuje potwierdzenie prawa do rekompensaty, do [...] części nieruchomości pozostawionej przez H. Z. w miejscowości C., w zakresie przypadającego M. R. udziału spadkowego po H. Z. Za udowodnione, w oparciu o dostarczone dowody, organ uznał posiadanie prawa własności H. Z. w udziale do [...] nieruchomości położonej w C., a także posiadanie przez wymienioną obywatelstwa polskiego. Udokumentowano następstwo prawne po współwłaścicielce nieruchomości, tj. H. Z. Organ ustalił, że M. R. należy do kręgu spadkobierców. Jako podstawę odmowy potwierdzenia prawa

3 do rekompensaty organ podał niespełnienie przez właścicielkę mienia pozostawionego przesłanki zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Zdaniem organu fakt zamieszkiwania H. Z. poza obecnymi granicami RP w dniu

4 1 września 1939 r. nie został udowodniony, albowiem materiał dowodowy

5 z dokumentów meldunkowych bezspornie potwierdza, że wymieniona zamieszkiwała przed rozpoczęciem wojny, w czasie okupacji i po zakończeniu wojny na obecnym terytorium RP.

6 W odwołaniu od tej decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła organowi naruszenie przepisów art. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy

7 w związku z art. 25 k.c. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia,

8 że przesłanka zamieszkania na byłym terytorium RP jest tożsama z przesłanką zameldowania. Strona zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania art. 7,

9 art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego

10 i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, poprzez przyjęcie, że jedynie dokumenty meldunkowe mogą stanowić wiarygodny dowód na ustalenie miejsca zamieszkania właścicielki nieruchomości.

11 Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

12 W uzasadnieniu stwierdził, że stronie nie przysługuje prawo do rekompensaty. Organ podał, że M. R. należy do kręgu spadkobierców H. Z. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...].12.1978 r., sygn. akt [...] spadek po H. Z. zmarłej w 1978 r., nabyli: córka M. J. R. oraz syn M. J. Z. w [...] części każdy. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...].10.1985 r., sygn. akt

13 [...], spadek po M. Z. zmarłym w dniu [...].08.1985 r., nabyli syn M. Z. oraz córka E. Z. w [...] części każdy. Minister wskazał, że organ I instancji w wydanym rozstrzygnięciu rozstrzygnął o prawie do rekompensaty do [...] części nieruchomości zgodnie z pismem strony z dnia 8 grudnia 2011 r. w którym oświadczyła, iż występuje o prawo do rekompensaty za [...] udziału w nieruchomości. Organ stwierdził, że tytuł własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP przez H. Z. nie jest kwestionowany i fakt bycia właścicielem nieruchomości poza obecnymi granicami RP jest bezsporny. Wnioskodawczyni przedłożyła w tym zakresie orzeczenie z dnia [...] maja 1946 r., nr [...], wystawione na podstawie zeznań świadków przez Państwowy Urząd Repatriacyjny w S., w którym wykazano, że H. Z.

14 ur. [...].06.1891 r. zamieszkała w K., przy ul. [...], pozostawiła

15 w C. [...]. Ponadto dołączono kopię aktu notarialnego - umowy darowizny (rep. [...] z dnia [...].04.1920 r.), z którego wynika, że rodzice K. i A. małż. S. darowali córkom H. S. (Z.) oraz J. S. (w pozostałych dokumentach figuruje jako J. K.), na ich wspólną własność, nieruchomość położoną w C. obejmującą: [...]. Organ wskazał, że Wojewoda zasadnie przyjął za wiarygodne dokumenty urzędowe dokładnie wskazujące miejsca zamieszkania właścicielki nieruchomości na przestrzeni lat, w K. Minister wskazał, że z oświadczeń K. K. oraz A. K. wynika, że H. Z. mogła się repatriować we wrześniu 1945 r., natomiast nie stwierdzają one miejsca zamieszkania i centrum życiowego właścicielki nieruchomości.

16 Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż spełnienie przesłanki zamieszkiwania

17 w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, wymienionej w art. 2 ust. 1 ustawy

18 z dnia 8 lipca 2005 r., jest warunkiem sine qua non, bez spełnienia którego nie jest możliwe potwierdzenie prawa do rekompensaty. Organ nie stwierdził naruszenia przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. mogących mieć wpływ na wydane przez organ I instancji rozstrzygnięcie.

19 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] M. R., reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 25 k.c. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że przesłanka zamieszkania na byłym terytorium RP jest tożsama z przesłanką zameldowania. Strona zarzuciła również naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w wyniku przyjęcia,

20 że dowodem służącym ustaleniu miejsca zamieszkania matki wnioskodawczyni mogą być jedynie dokumenty meldunkowe, w sytuacji gdy zebrany w postępowaniu materiał dowodowy (w szczególności zeznania świadków) wskazywały na niezgodność treści tych dokumentów ze stanem rzeczywistym.

21 W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że bezsporny jest fakt posiadania tytułu własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP przez H. Z. Jednakże

22 z materiału dowodowego wynika, że na dzień 1 września 1939 r. H. Z. wraz z rodziną zamieszkiwała na obecnym terytorium RP. Z oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy wynika, że H. Z. mogła repatriować się we wrześniu 1945 r., jednak nie zmienia to faktu niezamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Organ podkreślił, że brak spełnienia tej przesłanki uniemożliwia potwierdzenie prawa do rekompensaty.

23 Pełnomocnik skarżącej na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. wniósł

24 o uwzględnienie przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt SK 11/12.

25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

26 Skarga podlega uwzględnieniu.

27 Podstawą odmowy potwierdzenia stronie prawa do rekompensaty było

28 w niniejszej sprawie zastosowanie przez organy art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca

29 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zarówno w zaskarżonej decyzji, jak

30 i w decyzji organu I instancji wyraźnie stwierdzono bowiem, iż prawo do rekompensaty nie przysługuje wobec niespełnienia przesłanki zamieszkiwania przez H. Z. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

31 Powołany wyżej przepis, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia

32 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12. w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku

33 z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał orzekł, że ww. przepis we wskazanym zakresie utraci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku

34 w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, wyrok Trybunału Konstytucyjnego wszedł w życie w dniu jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1195).

35 Wskazania wymaga, że niezależnie od tego, iż Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (w zakresie wskazanym w sentencji wyroku), norma wyrażona w tym przepisie, warunkująca przyznanie rekompensaty od zamieszkiwania na terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., jest pozbawiona domniemania konstytucyjności.

36 W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko,

37 że w sytuacji, gdy TK stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej i jednocześnie, działając na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, odroczył utratę jej mocy obowiązującej, sąd administracyjny ma możliwość wyboru takiego środka i kierunku działania, który uwzględniając przedmiot niekonstytucyjnej regulacji, charakter

38 jej niezgodności z konkretnym wzorcem konstytucyjnym (zasadami, wartościami), motywy, z powodu których Trybunał skorzystał z klauzuli odroczenia, a także okoliczności konkretnej sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu, najpełniej umożliwi osiągnięcie rezultatu najbliższego wykładni i stosowaniu prawa zgodnie z Konstytucją (R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, str. 67 i nast.). Utratę mocy obowiązującej przepisu należy bowiem odróżnić od sfery stosowania przepisu, który został uznany za niezgodny z Konstytucją. W związku z obaleniem domniemania zgodności z Konstytucją RP art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty

39 we wskazanym wyżej zakresie, konieczne jest ustalenie, czy zastosowanie tego przepisu w przedmiotowej sprawie da się pogodzić z ochroną wartości konstytucyjnie chronionych (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1497/11; orzeczenia.nsa.gov.pl).

40 W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją RP, we wskazanym wyżej zakresie, stwierdził Trybunał Konstytucyjny doprowadziłoby do wydania orzeczenia naruszającego konstytucyjną zasadę prawa do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Z tego względu, w przedmiotowej sprawie należało odmówić zastosowania niekonstytucyjnej normy, w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

41 Powyższe uzasadnia, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, konieczność ponownego rozpoznania wniosku M. R. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, organy administracji publicznej powinny przyjąć, że norma wynikająca z art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie wymaga, aby właściciel nieruchomości zamieszkiwał w dniu

42 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

43 Z tego względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł, jak w punkcie 3 wyroku, na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.