Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2022 r., I SA/Wa 164/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2022 r., I SA/Wa 164/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 października 2021 r. nr KOC/5265/Op/21 w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 lipca 2021 r. nr RZ/1678/2021.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z [...] października 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania D. P. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z [...] lipca 2021 r., nr [...] stwierdzającej wygaśnięcie w całości z dniem [...] września 2020 r. decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z [...] maja 2020 r., nr [...], dotyczącej przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej w wysokości 694 zł miesięcznie, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 27 lipca 2021 r.

3 W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] maja 2020 r., nr [...] przyznał rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w tej rodzinie, w wysokości 694 zł miesięcznie, począwszy od [...] listopada 2019 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, jednak nie dłużej, jak do 28 września 2029 r.

4 Następnie Prezydent m.st. Warszawy decyzją z [...] lipca 2021 r. stwierdził wygaśnięcie w całości decyzji z [...] maja 2020 r. dotyczącej przyznania rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J..

5 Od tej decyzji D. P. złożyła odwołanie wskazując, że nadal sprawuje faktyczną opiekę nad N. J..

6 Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 162 § 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony.

7 Kolegium podało, że instytucja stwierdzenia wygaśnięcia decyzji musi być interpretowana z uwzględnieniem zasady trwałości decyzji ostatecznych. Stosownie do art. 16 § 1 kpa decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Ustawodawca nie wymienił stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w treści art. 16 § 1 kpa, niemniej jednak nie sposób wykładać treści art. 162 § 1 kpa z pominięciem tego, że możliwość wyeliminowania decyzji ostatecznej z obrotu prawnego została zastrzeżona tylko do przypadków, wyraźnie wskazanych w ustawie.

8 Kolegium podniosło, że orzeczenie stwierdzające wygaśnięcie decyzji jest o tyle szczególne, że jest rozstrzygnięciem deklaratoryjnym, stwierdzającym jedynie, że określony skutek (wygaśnięcie) już nastąpił od dnia, w którym decyzja stała się bezprzedmiotowa.

9 Organ wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 pkt 1 kpa, przesłanką stwierdzenia wygaśnięcia decyzji może być tylko ustalenie, że stała się ona bezprzedmiotowa, a takie stwierdzenie leży w interesie społecznym lub w interesie strony. Stwierdzenie wygaśnięcia decyzji służy zatem do deklaratoryjnego orzeczenia o jej bezprzedmiotowości i w konsekwencji utracie mocy.

10 Natomiast pojęcie bezprzedmiotowości decyzji powinno być interpretowane w sposób zbliżony do pojęcia bezprzedmiotowości postępowania (art. 105 § 1 kpa). Należy je zatem wiązać z brakiem podmiotu lub przedmiotu stosunku prawnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.

11 Zdaniem organu w niniejszej sprawie, z uwagi na uprawomocnienie się 6 września 2020 r. postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt V Nsm 1064/19, umorzono postępowanie z wniosku D. P. o ustanowienie rodziny zastępczej dla N. J., wobec cofnięcia wniosku. Z uprawomocnieniem się postanowienia w sprawie umorzenia postępowania upadło postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z 24 listopada 2019 r., sygn. akt V Nsm 1064/19 w przedmiocie powierzenia D. P. pieczy nad małoletnią N. J. na czas toczącego się postępowania, w sprawie o ustanowienie rodziny zastępczej nad małoletnią.

12 Powyższe wskazuje, że wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości przyznania świadczenia D. P. na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej, wobec umorzenia postępowania w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej i upadku postanowienia o zabezpieczeniu postępowania w postaci powierzenia pieczy nad małoletnią N. J..

13 Jednocześnie Kolegium wskazało, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji z [...] maja 2020 r. leży w interesie społecznym, gdyż świadczenie przyznane D. P. ma charakter odpłatny i jest finansowane ze środków publicznych.

14 Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] października 2021 r. wniosła D. P.. Wskazała, że dziecko było i jest cały czas pod jej opieką. Podała, że wystąpiła do sądu powszechnego o przyśpieszenie rozpoznania jej sprawy. Zaznaczyła, że z uwagi na niską emeryturę (1600 zł) nie jest w stanie zwrócić pobranej kwoty.

15 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

17 Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano.

18 Prezydent m. st. Warszawy w decyzji z [...] lipca 2021 r., utrzymanej w mocy przez Kolegium zaskarżoną decyzją, wskazując na przepisy art. 162 § 1 pkt 1 kpa, art. 80 ust. 1 i art. 87 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821) stwierdził: w pkt 1 wygaśnięcie decyzji Prezydenta z [...] maja 2020 r. o przyznaniu rodzinie zastępczej świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania N. J. w rodzinie zastępczej, w pkt 2, że w związku z wygaszeniem tej decyzji świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka nie przysługuje od 7 września 2020 r. Natomiast w pouczeniu decyzji Prezydent powołał i przytoczył treść przepisu art. 92 ust. 1, ust.7 i ust. 8 ustawy, który dotyczy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

19 Wskazać jednakże należy, że przepis art. 162 § 1 pkt 1 kpa nie może mieć w tej sprawie zastosowania, bowiem ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej zawiera unormowania szczególne dotyczące zmiany lub uchylenia decyzji. W tej sytuacji pierwszeństwo w zastosowaniu mają przepisy szczególne. Normuje to art. 88 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zmienić lub uchylić decyzję, o przyznaniu lub odmowie przyznania wskazanych powyżej świadczeń. Przywołany przepis powinien być w sposób właściwy zinterpretowany. Zgodnie z jego brzmieniem organ administracji publicznej w przypadku zaistnienia przesłanki w nim występującej może podjąć stosowne działania zmierzające do zmiany lub uchylenia wcześniej wydanej decyzji. Taka treść przepisu nakazuje podejmować decyzję tylko na przyszłość. W dyspozycji tego przepisu niewątpliwie mieści się zaprzestanie pełnienia funkcji rodziny zastępczej.

20 Z kolei wskazanie w decyzji, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka nie przysługuje od 7 września 2020 r. może sugerować, że jest to świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi. Tak to też zrozumiała skarżąca podając w skardze, że nie ma środków na zwrot wskazanej kwoty. Jednakże zważyć należy, że kwestię nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrotu reguluje przepis art. 92 ustawy.

21 Natomiast odnosząc się do przepisu art. 162 § 1 pkt 1 kpa, pomijając już kwestię braku zastosowania go w niniejszej sprawie, to jednakże nie sposób zgodzić się z organem, że stwierdzenie wygaśnięcia decyzji pozostaje w interesie społecznym. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca ponownie wystąpiła o ustanowienie jej rodziną zastępczą. Jak podała w odwołaniu i w skardze małoletnia jest cały czas pod jej opieką i na jej utrzymaniu. Podniosła, że emerytura jej wynosi 1600 zł. Nie sposób więc w takim stanie fatycznym uznać, że wygaszenie decyzji jest zgodne z interesem społecznym. Organ naruszył więc powyższy przepis poprzez jego zastosowanie. Ponadto zostały też naruszone przepisy art. 6, 7, 8, 107 § 3 kpa, a organ odwoławczy naruszył także art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Naruszenia tych przepisów miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, z przyczyn powyżej omówionych.

22 Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

23 Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.