Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2009 r., I SA/Wa 1257/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2009 r., I SA/Wa 1257/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Ilona Obara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz [...] Spółdzielni [...] w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] Spółdzielni [...] w W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r., nr [...], w którym odmówiono poprzednim właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...].

3 W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że zakwestionowaną decyzją z dnia [...] maja 2008 r. dokonano oceny legalności orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z [...] marca

4 1950 r. o odmowie przyznania poprzednim właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], położonej przy ul. [...].

5 Odmowa przyznania prawa do gruntu na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu mogła opierać się wyłącznie na ustaleniach planu zagospodarowania przestrzennego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia. Tymczasem w uzasadnieniu orzeczenia, powołując się na uchwalę Naczelnej Rady Odbudowy W. z dnia [...] kwietnia 1949 r., która nie była planem stwierdzono, że teren nieruchomości został przeznaczony pod użyteczność publiczną i przydzielony inwestorowi publicznemu. Uchwała ta nie została opublikowana, a zatem nie weszła do obrotu prawnego i nie mogła stanowić podstawy do wydania orzeczenia. Część przedmiotowego gruntu oddano decyzją z 1968 r. w użytkowanie wieczyste inwestorowi – spółdzielni [...]. W dacie podjęcia orzeczenia obowiązywał dla przedmiotowego terenu plan zagospodarowania W. z 1931 r., zgodnie, z którym przewidziano tam zwarty sposób zabudowy do [...] kondygnacji i powierzchni zabudowy do [...]%. W tym stanie orzeczenie bezspornie rażąco naruszało prawo – art. 7 ust. 2 dekretu z dnia

6 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, co skutkowało stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

7 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek wniosku [...] Spółdzielni [...] w W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że zakwestionowana decyzja nie narusza prawa, a zatem brak było podstaw do jej uchylenia.

8 Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż przedmiotem postępowania wszczętego na wniosek T. G. i B. R. jest ocena zgodności

9 z prawem orzeczenia administracyjnego z [...] marca 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. Orzeczenie to rażąco naruszało prawo z tego powodu,

10 że przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku dawnego właściciela było stwierdzenie,

11 iż zgodnie z uchwałą Naczelnej Rady Odbudowy [...] teren nieruchomości przy

12 ul. [...] przeznaczono pod użyteczność publiczną i przydzielono inwestorowi publicznemu. Uchwała Naczelnej Rady Odbudowy [...] nie była planem zagospodarowania i dlatego nie mogła stanowić podstawy wydania orzeczenia. Nadto, uchwała w ogóle nie funkcjonowała w obrocie prawnym, ponieważ nie została opublikowana. W dacie wydania orzeczenia obowiązywał dla tego terenu plan zagospodarowania W. z 1931 r., który przewidywał sposób zabudowy zwarty do [...] kondygnacji i powierzchnię zabudowy do [...]%. Takie ustalenia planu nie wykluczały możliwości przyznania prawa do gruntu dawnemu jego właścicielowi. Rozstrzygnięcie podjęte orzeczeniem z [...] marca 1950 r. rażąco narusza art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, co skutkuje koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Część gruntu oddano w użytkowanie wieczyste poprzedniczce prawnej [...] Spółdzielni [...] – [...] Spółdzielni [...] decyzją z [...] kwietnia 1968 r., w której wykonaniu zawarto umowę z [...] października 1968 r. Jednak poprzedzenie umowy decyzją administracyjną stwarza stan prawny, w którym możliwe jest stwierdzenie nieważności wydanego wcześniej dla tego terenu orzeczenia administracyjnego, nie zaś tyko stwierdzenie z tego powodu wydania go z naruszeniem prawa. O nieodwracalności skutków prawnych można było mówić wtedy, gdyby ustanowienie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu nastąpiło wyłącznie umową cywilnoprawną.

13 W toku postępowania nadzorczego organ ustalił, że stroną tego postępowania jest wyłącznie T. G. M. R., będący spadkobiercą S. G., M. C., a następnie M. R., nie jest stroną postępowania w tej sprawie, ponieważ taki stan wynika z orzeczenia Sądu Okręgowego w W. z [...] maja 2007 r., który stanowi, że spadek należny tej osobie nie obejmuje praw i rozporządzeń do nieruchomości położonych w Polsce.

14 Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.

15 z dnia [...] czerwca 2009 r. wniosła [...] Spółdzielnia [...] w W. zarzucając organowi:

16 1/ rażącą obrazę przepisów postępowania, to jest:

17 - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności pominięcie dokumentacji geodezyjnej nieruchomości;

18 - art. 80 k.p.a. poprzez wybiórczość i dowolność oceny zgromadzonego

19 w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem analizy aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych nieruchomości oraz wypisów z rejestru gruntów dla działek objętych wnioskiem dekretowym;

20 - art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. i art. 138 § 1 k.p.a. poprzez nieuprawnione utrzymanie w mocy decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r.;

21 - art. 156 § 2 k.p.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż okoliczność, że część nieruchomości objętej wnioskiem dekretowym znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni [...] w W. nie oznacza, że orzeczenie Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne;

22 2/ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuprawnionym

23 przyjęciu, iż nieruchomość [...] hip. [...] odpowiada obecnie częściom działek o numerach [...] i [...] oraz nieuzasadnionym twierdzeniu, iż przedmiotowa nieruchomości hipoteczna zlokalizowana jest obecnie przy ul. [...] pod numerem porządkowym [...].

24 Podnosząc powyższe zarzuty [...] Spółdzielnia [...] w W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2008 r. oraz orzeczenie zwrotu kosztów postępowania.

25 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

27 Ocena zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 ustawy

28 z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

29 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") potwierdza, że w toku postępowania administracyjnego organ naruszył przepisy postępowania w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

30 Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

31 Mając powyższe na uwadze Sąd wskazuje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 11 lipca 2006 r. (I SA/Wa 930/06) stwierdził między innymi, iż postępowanie nadzorcze, po śmierci B. R., mogło się toczyć

32 z udziałem jej spadkobiercy, którym – jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego L. z dnia [...] stycznia 2006 r. (sygn. akt [...]), jest M. R. W wymienionym wyroku stwierdzono także, że w postępowaniu nadzorczym oraz w wydanych w jego wyniku decyzjach M. R. został pominięty, co stanowi naruszenie jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonej w art. 10 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Niezapewnienie stronie czynnego udziału

33 w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i powoduje konieczność uchylenia przez sąd administracyjny decyzji dotkniętej taką wadą.

34 W toku postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. ustaliło, że stroną tego postępowania jest wyłącznie T. G. M. R., będący spadkobiercą S. G., M. C., a następnie M. R., nie jest stroną postępowania w tej sprawie ponieważ taki stan wynika

35 z orzeczenia Sądu Okręgowego w W. z [...] maja 2007 r., który stanowi,

36 że spadek należny tej osobie nie obejmuje praw i rozporządzeń do nieruchomości położonych w Polsce.

37 Przedstawione stanowisko organu jest błędne i narusza także dyspozycję

38 art. 153 p.p.s.a.

39 Uzasadniając powyższe należy na wstępie wyjaśnić, że obowiązek uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania może być wyłączony jedynie w przypadku zaistnienia istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawa. Taka okoliczność nie zaistniała po wydaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2006 r. W szczególności możliwość pominięcia stanowiska zawartego w tym wyroku nie wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] maja 2007 r. (sygn. akt [...]). Organ błędnie uznał, że stroną postępowania nadzorczego mogą być wyłącznie spadkobiercy, których prawa do spadku obejmują prawa do nieruchomości położonych w Polsce. Jeżeli zatem z wymienionego postanowienia nie wynika nabycie praw do spadku

40 w zakresie praw do nieruchomości położonych w Polsce, to w konsekwencji organ uznał, że M. R. nie jest stroną postępowania nadzorczego.

41 Wyjaśnić zatem należy, iż postępowanie nadzorcze w przedmiocie nieważności decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania prawa własności czasowej powinno być prowadzone z udziałem byłych właścicieli nieruchomości albo ich spadkobierców oraz osób, które są aktualnymi właścicielami nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2006 r., I SA 1589/03, niepubl.). Ustalenie kręgu uprawnionych spadkobierców powinno nastąpić na podstawie dokumentów potwierdzających prawa do spadku, przy czym potwierdzenie to nie może wynikać z dokumentu wskazującego na nabycie praw rzeczowych do nieruchomości. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania prawa własności czasowej nie dotyczy bowiem praw rzeczowych do nieruchomości (prawo własności, ograniczone prawo rzeczowe), a zatem następstwo prawne, dające podstawę do wstąpienia do takiego postępowania, nie może wynikać z dokumentu potwierdzającego nabycie praw rzeczowych do nieruchomości wchodzących w skład spadku (por. postanowienie Sądu Najwyższego

42 z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 804/00, niepubl.).

43 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., ustalając strony postępowania nadzorczego, przyjęło na wstępie błędne założenie, iż wymagane jest przedstawienie dokumentu potwierdzającego nabycie praw do spadku w zakresie praw rzeczowych do nieruchomości położonych w Polsce. Tymczasem legitymowanie się dokumentem potwierdzającym wyłącznie nabycie praw do tej części spadku nie może stanowić podstawy do ustalenia następstwa prawnego istotnego dla przedmiotowego postępowania nadzorczego.

44 Opisane naruszenie przepisów postępowania wynikające z błędnego stanowiska organu, które zostało szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji, stanowiło podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ten akt decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2008 r.

45 Wobec powyższego przedwczesne jest dokonanie oceny zgodności z prawem

46 zaskarżonej decyzji co do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca

47 1950 r. oraz zarzutów skarżącej zmierzających do zakwestionowania stanowiska przyjętego przez organ nadzorczy.

48 Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uwzględni powyższego stanowisko oraz wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2006 r. co do konieczności przeprowadzenia postępowania nadzorczego z udziałem M. R., a także ustali, w prawidłowy sposób, strony postępowania nadzorczego mając na uwadze, że postępowanie to dotyczy także aktualnych właścicieli nieruchomości objętych decyzją z dnia [...] marca 1950 r.

49 Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) w zw.

50 z art. 135 p.p.s.a. i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.