Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2017 r., I SA/Wa 1064/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2017 r., I SA/Wa 1064/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Magdalena Durzyńska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. O. i R. O. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Postanowieniem [...] z dnia [...] maja 2017r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. Nr 1257, dalej jako kpa) utrzymał w mocy postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] września 1995 r., w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa w dniu [...] maja 1990 r. własności nieruchomości położonej we wsi [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej [...], obręb ewidencyjny [...], stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] ha.

3 W uzasadnieniu organ wskazał, że sporną decyzją z dnia [...] września 1995 r. wojewoda potwierdził mającą miejsce z określoną datą komunalizację ww nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. O stwierdzenie jej nieważności wystąpili W. O. i R. O. wskazując na wynikający ze złożonego wniosku o jej zasiedzenie interes prawny.

4 Minister wyjaśnił, że wniosek skarżących nie zawiera żadnych nowych, istotnych dla sprawy argumentów ani nie przedstawia żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za posiadaniem przez nich legitymacji (interesu prawnego) warunkującej przeprowadzenie w sprawie postępowania nieważnościowego. Powołał się na art. 61a § 1 i 2 kpa, art. 28 kpa oraz orzecznictwo sądowo-administracyjne. Wskazał mianowicie, że w postępowaniu komunalizacyjnym stroną jest Skarb Państwa i właściwa gmina oraz że stroną może być dodatkowo tylko ten podmiot (osoba) który wykaże, iż ma tytuł prawny do objętej postępowaniem komunalizacyjnym nieruchomości, wykluczający jej komunalizację.

5 W tym zakresie podał, że skarżący nie przedstawili jakichkolwiek dokumentów, potwierdzających ich prawo własności do przedmiotowej nieruchomości.

6 Jednocześnie minister pouczył, że jego rozstrzygnięcie nie stoi na przeszkodzie wystąpieniu z odrębnym wnioskiem, w przypadku uzyskania przez skarżących dokumentów potwierdzających ich tytuł prawny do ww nieruchomości.

7 W skardze skierowanej do tut. Sądu W. i R. O. (dalej jako skarżący) zarzucili ministrowi naruszenie art. 28 kpa poprzez odmowę uznania ich wniosku jako wniosku osób mających interes prawy w tej sprawie i naruszenie art. 7 kpa poprzez brak uwzględnienia wszystkich dowodów w sprawie. W tym zakresie powołali się na złożony przez nich wniosek do Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2014 roku o zasiedzenie objętej komunalizacją nieruchomości. Wg skarżących ich interes prawny wynika niezbicie z tego, że przed datą wydania decyzji podziałowej byli już osobami, które będąc następcami prawnymi rodziny [...], zasiedziały działkę nr [...] we wsi [...].

8 Skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia z dnia [...] maja 2017 roku w całości, ponowne rozpatrzenie wniosku o uchylenie decyzji i o zwrot kosztów sądowych.

9 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

10 Sąd zważył co następuje:

11 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

12 Zarówno postępowanie prowadzone w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, wymaga od organu administracji ustalenia, czy z wnioskiem inicjującym postępowanie wystąpiła strona postępowania, tj. określony podmiot posiadający interes prawny. Złożenie wniosku, w tym wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, obliguje organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (m.in. również podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się merytorycznie do rozpoznania. Konieczność taka wynika z treści art. 157 § 2 w związku z art. 61a § 1 kpa. Jest to tzw. wstępny etap rozpoznawania wniosku. Jeżeli z oczywistych względów na tym etapie postępowania wynika, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony, organ winien odmówić wszczęcia postępowania. Natomiast w przypadku, gdy ustalenie przymiotu strony wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ administracji winien wszcząć postępowanie w sprawie i dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustali, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego, winien umorzyć postępowanie z uwagi na brak przymiotu strony. W tym drugim przypadku decyzja zapada na podstawie art. 105 § 1 kpa.

13 W niniejszej sprawie zachodzi pierwsza z opisanych sytuacji.

14 Zaskarżone postanowienie zostało wydane w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, jakim jest postępowanie nieważnościowe. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 157 w związku z art. 61a kpa. Stosownie do art. 157 § 2 kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie zaś z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

15 Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem tej kwestionowanej decyzji, a także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2241/10, LEX nr 1138119; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 373/07). Zdarza się niekiedy, że stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa do bycia stroną w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. Interes prawny, o którym mowa w art. 28 kpa, może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II OSK 889/12), co zasadnie podnieśli skarżący.

16 Tym niemniej - w odniesieniu do zarzutów skargi - trzeba też podkreślić, że w orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że ewentualne roszczenia dotyczące nieruchomości w żadnym razie nie kreują prawa do bycia stroną postępowania komunalizacyjnego. Decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Dla komunalizacji w trybie ww. ustawy decydujące znaczenie ma stan faktyczny istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Stroną prowadzonego (na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ww ustawy) postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1192/10). Z tego względu, stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej w trybie nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu, w którym nastąpiła z mocy prawa komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej postępowaniem komunalizacyjnym. Tytułu tego skarżący nie wykazali.

17 W sprawie istotne jest ponadto, iż w zakresie interesu prawnego skarżących w sprawach dotyczących skomunalizowanej nieruchomości negatywnie wypowiedział się już Sąd Administracyjny w sprawie dotyczącej jej podziału. Chodzi o znany Sądowi z urzędu (z uwagi na rozpoznawanie w tym samym czasie skargi na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego co do decyzji podziałowej) - wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1777/04.

18 Ponieważ ani we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej ani w skardze, skarżący nie wykazali zaistnienia żadnej nowej okoliczności, poza złożeniem wniosku o zasiedzenie spornej nieruchomości, a wniosek ten nie przesądza ich tytułu prawnego do ww gruntu, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu w trybie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.