Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2012 r., I SA/Wa 1058/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2012 r., I SA/Wa 1058/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2012 r. sprawy ze skargi E.W., Z.T., M.B., B.A. i K.A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz E.W., Z.T., M.B., B.A. i K.A. solidarnie kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie rozpoznania wniosków L.N. oraz G.A. z dnia [...] października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do gruntu położonego w W. przy [...], ozn. jako hip. [...] i [...] oraz wzywające strony postępowania do wskazania spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości oraz uzupełnienia zgromadzonego w sprawie materiału w zakresie legitymacji prawnej osób ubiegających się o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego.

3 Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

4 Nieruchomość położona w W. przy [...], ozn. hip. [...] i [...], objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Własność nieruchomości wpisana była na imię J. i A.U., L.N., R. i E.N., L.A. i G.A..

5 Objęcie gruntu przez gminę nastąpiło w dniu [...] kwietnia 1948 r. W dniu 19 października 1948 r. L.N. oraz G.A. złożyli zaś wnioski o przyznanie prawa własności czasowej, które do chwili obecnej nie zostały rozpoznane.

6 Prezydent W., postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia przedmiotowych wniosków wskazując, że nie otrzymał pełnej dokumentacji wywodzącej koligacje ewentualnych spadkobierców z osobami R. i E.N. i potwierdzającej nabycie po nich uprawnień do przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem organu brak dokumentów, na podstawie których organ mógłby ustalić krąg osób uprawnionych do występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony stanowi przeszkodę załatwienia sprawy.

7 Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli E.W., Z.T., M.B., B.A. i K.A. podnosząc m.in., że podstawą do zawieszenia postępowania nie powinien być przepis art. 97 § 1 pkt 4 kpa, lecz art. 97 § 1 pkt 1 kpa oraz że w sprawie możliwe jest ustalenie przez organ pierwszej instancji stron postępowania.

8 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że rozstrzygniecie Prezydenta W. jest prawidłowe.

9 Organ podkreślił, że zgodnie z przepisami kpa, w postępowaniu administracyjnym winny brać udział wszystkie strony postępowania oraz że w niniejszej sprawie bezsporne jest, iż wszyscy współwłaściciele nieruchomości lub ich następcy prawni są stronami postępowania w sprawie rozpoznania wniosku złożonego w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Konieczne jest zatem ustalenie wszystkich następców prawnych wszystkich współwłaścicieli nieruchomości położonej w W. przy [...] i wykazanie ich następstwa prawnego poprzez przedstawienie postanowień sądu o nabyciu spadku.

10 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. przytoczyło treść art. 97 § 1 pkt 4 kpa oraz art. 28 kpa, a także stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreśliło, że wykazanie spadkobrania po byłych współwłaścicielach lub następcach prawnych nieruchomości jest zagadnieniem prejudycjalnym. Stanowi bowiem o tym, czy dana osoba ma interes prawny w rozumieniu art. 7 dekretu w związku z art. 28 kpa do uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze strony i wobec tego czy dotyczyć jej będzie rozstrzygniecie w sprawie wniosku dekretowego.

11 Zdaniem organu niewątpliwie zawieszenie postępowania do czasu wskazania spadkobierców następcy prawnego przeddekretowego właściciela w sprawie z wniosku dekretowego stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Bez ustalenia wszystkich następców prawnych osób, które nabyły w drodze czynności prawnych udziały w nieruchomości dekretowej albo nabyły udziały w drodze dziedziczenia, nie jest możliwe prawidłowe rozpatrzenie wniosków dekretowych.

12 Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli E.W., Z.T., M.B., B.A. i K.A., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania tj.:

13 1) art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez błędne uznanie, że zachodzą przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania z uwagi na fakt, iż rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd,

14 2) art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i błędne uznanie, że w sprawie występują podstawy do zawieszenia postępowania.

15 W uzasadnieniu skargi, przytaczając stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne podniesiono m.in., że zaskarżone rozstrzygnięcie jest wadliwe, brak jest bowiem związku przyczynowego, opartego o przepis prawa, pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym za jakie organ uznaje rozstrzygniecie sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłych stronach. Zdaniem skarżących organ pierwszej instancji posiada ponadto wiedzę o osobach będących spadkobiercami wszystkich współwłaścicieli nieruchomości lub spadkobierców kolejnych spadkobierców.

16 Powołując wyrok WSA w Kielcach z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 282/11 skarżący zaznaczyli ponadto, że dla prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie wystarczające jest wskazanie następców prawnych zmarłych stron, a może tego dokonać każda ze stron postępowania. Również sami następcy prawni mogą zgłosić się do prowadzonego postępowania, może też wskazać ich organ, jeśli są mu znani. W ocenie skarżących toczące się postępowanie sądowe w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym M.N. nie stoi na przeszkodzie, by organ prowadził postępowanie w dalszym ciągu i gromadził odpowiedni materiał dowodowy.

17 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

19 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję (postanowienie) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji (postanowienia). Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

20 Skarga, choć nie ze wszystkich powodów podniesionych przez skarżących, jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie z dnia [...] marca 2012 r. oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2012 r. wydane zostały z naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie miały miejsce - mające wpływ na wynik sprawy - uchybienia proceduralne.

21 Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

22 W postępowaniu administracyjnym wydanie każdego prawidłowego rozstrzygnięcia powinno zatem poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Organ administracji publicznej musi ponadto uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa.

23 W rozpoznawanej sprawie, powołując art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zawieszono z urzędu postępowanie administracyjne toczące się na skutek wniosków L.N. oraz G.A. z dnia 19 października 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy [...], ozn. jako hip. [...] i [...]. Organy administracji publicznej uznały bowiem, że w sprawie konieczne jest ustalenie – w oparciu o stosowne postanowienia sądu powszechnego - następców prawnych R. i E.N. - tj. jednych z dawnych współwłaścicieli wskazanej nieruchomości warszawskiej.

24 Zdaniem Sądu stanowisko organów obu instancji jest wadliwe. Organy administracji publicznej nieprawidłowo bowiem uznały, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania wszczętego na skutek wniosku z dnia 19 października 1948 r. do czasu ustalenia spadkobierców dawnych współwłaścicieli nieruchomości – R. i E.N.. Zauważyć bowiem należy, że z analizy akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy nie wynika w sposób jednoznaczny, iż wskazane osoby istotnie nie żyją. Prezydent W. nie przeprowadził w powyższym zakresie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, ograniczając się do stwierdzenia, że w sprawie wiadome jest, iż nie żyje syn wskazanych osób oraz że aktualnie toczą się postępowania spadkowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaaprobowało zaś powyższe stanowisko organu pierwszej instancji.

25 Zdaniem Sądu zawieszenie postępowania było przedwczesne. Organ powinien bowiem w pierwszej kolejności bezspornie ustalić czy wskazani wyżej dawni współwłaściciele nieruchomości (R. i E.N.) faktycznie nie żyją. Dopiero zaś po stwierdzeniu w sposób niebudzący wątpliwości, że nastąpiła ich śmierć i nie zostali ustaleni ich spadkobiercy, organ mógłby zawiesić postępowanie i zobowiązać strony tego postępowania do podjęcia działań w celu ustalenia następców prawnych zmarłych. Zawieszenie postępowania bez wcześniejszego wyjaśnienia powyższych kwestii stanowi – w ocenie Sądu - naruszenie art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, 80 kpa i art. 97 § 1 pkt 4 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji.

26 Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe i w sposób jednoznaczny wyjaśni czy R. i E.N. istotnie nie żyją, a jeżeli tak, to czy ustaleni zostali ich spadkobiercy. Następnie w zależności od ustaleń wyda stosowne rozstrzygnięcie.

27 Niezależnie od powyższego, odnosząc się do stanowiska skarżących, że dla ustalenia następców prawnych dawnych współwłaściciel nieruchomości, wystarczające jest ich wskazanie, bez konieczności uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, stwierdzić należy, że stanowisko to jest całkowicie niezasadne. Oczywiste jest, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu jego stronom. W sprawach dotyczących przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], toczących się w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., przymiot strony przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości lub ich następcom prawnym i nie ulega wątpliwości, że powinni oni brać udział w tym postępowaniu. Dowodem następstwa prawnego jest natomiast postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia, co jednoznacznie wynika z przepisów kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 1025 § 2 k.c. domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

28 W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.