Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2018 r., IV SA/Wa 863/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2018 r., IV SA/Wa 863/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz J. K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że J. K., s. M., ur. [...] maja 1939 r. w [...], został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji łub w celu przymusowego wynarodowienia, tj. okoliczności o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (dalej: ustawa o kombatabtach).

3 Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

4 Pismem datowanym na 1 sierpnia 2017 r. J. K., reprezentowany praz adwokata, wniósł na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że J. K. został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia, jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu ww. wniosku wskazano, że zastosowana przez organ błędna wykładania art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach doprowadziła do wydania decyzji nr [...] i nr [...] z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W ocenie strony, J. K. jako dziecko pochodzenia [...] z mocy ówczesnego prawa i polityki władz [...] był osobą przeznaczoną do eksterminacji. Powyższe zdaniem strony potwierdza wyrok NSA z dnia 24 maja 2017 r. (sygn. akt II OSK 2433/15), w którym wskazano, że "pozostawienie dziecka [...] w warunkach ciągłego terroru nie może być ocenione inaczej niż jako działanie w celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach". Prezentowana ocena oznacza, że decyzja Prezesa IPN z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadnia złożenie wniosku o stwierdzenie jej nieważności.

5 W dniu 28 sierpnia 2017 r. do Instytutu Pamięci Narodowej wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] w Polsce z dnia [...] sierpnia 2017 r. o dopuszczenie na prawach strony do udziału w postępowaniu administracyjnym wszczętym powyższym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...].

6 Postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. Stowarzyszenie [...] w Polsce zostało dopuszczone do udziału na prawach strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym.

7 Po rozpatrzeniu wniosku J. K. organ wydał decyzję z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że J. K. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji łub w celu przymusowego wynarodowienia, tj. okoliczności o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach.

8 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i stoi w opozycji z zasadą trwałości rozstrzygnięć administracyjnych. Zgodnie z art. 156 § 1 kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

9 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

10 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

11 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

12 4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

13 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

14 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

15 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

16 Jedną zatem z przesłanek stanowi rażące naruszenie prawa, na które powołał się J. K. we wniosku z dnia [...] sierpnia 2017 r.. Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2012 r., I OSK 363/11, LEX nr 1145109, który stwierdził, że: "podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest stwierdzenie, że decyzja ta pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych, a nadto że skutkiem tego naruszenia jest powstanie - w następstwie wydania tej decyzji - sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie".

17 W zaskarżonej decyzji organ uznał za niezasadny zarzut J. K., że doszło do rażącego naruszenia przepisów art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach wskutek uznania, iż oddanie i ukrycie wnioskodawcy wraz z bratem w polskiej rodzinie z inicjatywy matki i dziadków, celem ratowania ich życia nie stanowiło odebrania dziecka w celu poddania go eksterminacji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o kombatantach, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej potwierdza okoliczność, iż dana osoba jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Jak wskazuje treść art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, stwierdzenie, czy stan faktyczny sprawy w przypadku określonej osoby wypełnia znamiona tego przepisu zależy od ustalenia zaistnienia dwóch przesłanek, a mianowicie, czy nastąpiło odebranie dziecka rodzicom, jak również czy po odebraniu dziecka rodzicom podjęto wobec niego działania zmierzające do jego wynarodowienia lub eksterminacji. Wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie możliwe jest dopiero po ustaleniu, czy wskazane wyżej okoliczności zostały spełnione łącznie.

18 W ocenie Prezesa IPN faktem bezspornym jest, iż w trakcie II wojny światowej osoby pochodzenia [...] stały się ofiarami nasilonych prześladowań ze strony [...] władz państwa [...], których celem była całkowita eksterminacja narodu [...]. Przedmiotem postępowania dotyczącego potwierdzenia okoliczności określonych w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach są jednakże fakty i zdarzenia, które w przypadku danej osoby rzeczywiście miały miejsce, a nie fakty i zdarzenia, które jedynie mogły zaistnieć. Zdaniem Prezesa IPN bezprzedmiotowe jest więc rozważanie, co stałoby się z wnioskodawcą, gdyby dostał się w ręce nazistów jako dziecko pochodzenia [...].

19 Prezes IPN podkreślił także, że przepisy ustawy o kombatantach odnoszą się zgodnie z literalnym brzmieniem tytułu ustawy jedynie do "niektórych" osób będących ofiarami represji. O tym, że nie wszystkie doznane przez konkretne osoby represje wyczerpują znamiona przepisów wspomnianej ustawy wypowiedział się Sąd Najwyższy stwierdzając, że: "określenie niektórych oznacza niewątpliwie, że ustawodawca świadomie pozostawił poza zasięgiem ustawy inne, niektóre osoby, które też były poddawane represjom wojennym i okresu powojennego, ale w okolicznościach innych niż przewidziane w ustawie" (uchwała z dnia 7 maja 1992 r., II UZP 1/92, OSNC 1992/10/173).

20 Odnosząc się do zarzutów strony organ wskazał, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny. W grupie tej nie mieści się błędna interpretacja przepisów składających się na podstawę prawną czy zastosowanie jednej z możliwych interpretacji przepisów prawa o niejednoznacznej treści (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1945/16).

21 W zaskarżonej decyzji Prezes IPN powołał się również na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2017 r. (sygn. II OSK 2148/15), który wskazał, że "rażące naruszenie prawa jako przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji może dotyczyć tylko sytuacji wyjątkowych, gdzie takie naruszenie jest oczywiste i nie wynika z błędnej czy niejednolitej interpretacji przepisów. Nie dotyczy to sytuacji, kiedy przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej interpretacji. Wówczas wybór jednej z możliwych interpretacji nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa nawet wtedy, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową".

22 Odnosząc się do przedstawionych przez stronę wyroków sądowych powoływanych we wniosku z dnia 1 sierpnia 2017 r. organ stwierdził, że przy podejmowaniu decyzji w trybie art. 4 ustawy o kombatantach Prezes IPN nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie.

23 Ponadto organ wyjaśnił, że w wyroku z dnia 24 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2433/15, Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i organ orzekający w sprawie spełnienia przez dziecko [...] przesłanek art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach dopuścił się rażącego naruszenia ww. przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał tylko, że w realiach sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i organ dokonał błędnej wykładni pojęcia eksterminacja. "Zarówno organ orzekający w sprawie, jak i Sąd Wojewódzki wadliwie ocenili sytuację, w jakiej znalazł się B.L. na skutek wkroczenia do Polski wojsk [...] [...] i rozpoczęcia na ziemiach okupowanych polityki zagłady i eksterminacji wobec ludności pochodzenia [...], oraz że sytuacja ta nie może być zrównana z hipotezą normy art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach".

24 Jak dodał organ ważne jest, że Naczelny Sąd Administracyjny w cyt. wyżej wyroku nie odniósł się również do drugiego warunku wymienionego w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, a mianowicie do przesłanki "odebrania rodzicom". W sytuacji dziecka omawianego w ww. wyroku, jak i również w sytuacji J. K. nie została spełniona przesłanka odebrania dziecka rodzicom. J. K. wraz z bratem został dobrowolnie oddany przez matkę i dziadków w celu ukrycia przed nazistami u zaufanej polskiej rodziny S. i M. Ż.. Gdyby przyjąć interpretację Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowaną w cyt. wyroku doszłoby do stwierdzenia, że w okresie gdy J. K. ukrywał się u polskiej rodziny podlegał jednocześnie eksterminacji. Inaczej mówiąc, gdyby okres ukrywania się w polskiej rodzinie zostałby zaliczony do uprawnień kombatanckich jako spełniający przesłanki art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, nasuwałaby się uzasadniona wątpliwość, czy dzieci te nie były eksterminowane przez osoby im pomagające. Organ nie zaprzeczył, że celem polityki prowadzonej przez władze [...] była eksterminacja narodu [...], jednakże ustawodawca w ustawie o kombatantach nie przewidział możliwości przyznania uprawnień kombatanckich wszystkim dzieciom narodowości [...], które żyły w okresie II wojny światowej. Przepisy ustawy o kombatantach upoważniają Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej jedynie (jeśli chodzi o represje dotyczące okresu II wojny światowej) do orzekania w sprawach spełnienia przez wnioskodawców przesłanek wymienionych w art, 4 ust. 2 tej ustawy. Jak już wcześniej wskazano, przepis ten wymaga łącznego spełnienia dwóch warunków: przesłanki odebrania dzieci rodzicom i przesłanki odebrania w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. Jak podkreślił organ, J. K. został oddzielony od matki, ale w celu ratowania jego zdrowia i życia.

25 W ocenie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dokonana interpretacja przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, aczkolwiek odmienna od interpretacji przepisu dokonanej przez NSA, nie stanowi rażącego naruszenia tego przepisu, a podjęta na jej podstawie decyzja nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Odmienna interpretacja przepisu nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Wykładania językowo-systemowa przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach jednoznacznie wskazuje, że dla spełnienia treści tego przepisu konieczne jest łączne spełnienie dwóch ww. przesłanek. Konieczność zastosowania złożonego procesu wykładni dla odkodowania hipotetycznego stanu faktycznego i zapisanych konsekwencji prawnych wyklucza możliwość naruszenia takich przepisów prawa w sposób rażący (por. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2011 r., I OSK 163/11, Lex nr 1082667). Nie można zatem jako rażąco naruszającego prawo traktować rozstrzygnięcia wynikającego z odmiennej interpretacji danego przepisu, nawet jeżeli później zostanie ona uznana za nieprawidłową (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2006 r., II OSK 28/06, Lex nr 319171).

26 Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że nie ma sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]. Tym samym, w ocenie organu brak było podstaw do stwierdzenia na podstawie art. 156 kpa nieważności ww. decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

27 Pismem z dnia 4 grudnia 2017 r. J. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa IPN z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...]. W uzasadnieniu wniosku strona w pełni podtrzymała swoje stanowisko zawarte we wniosku inicjującym postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w dalszym ciągu podnosząc, że przedmiotowe decyzje z 2013 r. zapadły na skutek dokonania przez Prezesa IPN rażąco błędnej wykładni art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, co doprowadziło do ich wydania z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Ponownie podkreślono, że wykładania art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach w zakresie, w jakim dotyczy ona dzieci pochodzenia [...] oddanych w czasie okupacji [...] pod pieczę osób trzecich celem ratowania życia, nigdy nie budziła wątpliwości interpretacyjnych w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przywołano wyroki NSA z dnia 18 kwietnia 1996 r., sygn. akt V SA 1690/95 oraz z dnia 24 maja 2017 r., sygn. akt II OSK 2433/15 i wskazano, że w obrocie prawnym nie ma żadnego innego orzeczenia sądu administracyjnego, które wskazywałoby na możliwość odmiennej interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach w zakresie oceny sytuacji w jakiej znalazły się dzieci o korzeniach [...]. Dlatego też zdziwienie budzi stwierdzenie Prezesa IPN zawarte w zaskarżonej decyzji, że przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach nie jest jednoznaczny i dopuszcza różne interpretacje. Strona zasugerowała, że organ nie dość skrupulatnie przeanalizował orzecznictwo sądowoadministracyjne, co doprowadza do ciągłej sprzeczności pomiędzy stosowaniem prawa przez organy administracyjne, a orzecznictwem sądów administracyjnych. Zdaniem skarżącego opisane działanie Prezesa IPN polegające na bezpodstawnym trwaniu przy błędzie interpretacyjnym narusza także zasady postępowania wynikające z art. 7, art. 8 i art. 9 kpa. Ponadto podniesiono, że błędność interpretacji IPN budowanej na orzeczeniach nie odnoszących się zupełnie do sytuacji dzieci pochodzenia [...] wykazał NSA w cytowanym wyroku z dnia 24 maja 2017 r..

28 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalił, że stwierdzenie nieważności decyzji dopuszczalne jest jedynie w przypadku stwierdzenia wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Organ po przeanalizowaniu sprawy nie dopatrzył się rażącego naruszenia przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach w decyzji, o której stwierdzenie nieważności wnioskował J. K.. Prezes IPN nie stwierdził, aby w sposób oczywisty, bezsporny i nie stwarzający odmiennej wykładni został naruszony ww. przepis. Opierając się na literalno-systemowej wykładni przepisu art, 4 ust. 2 ustawy o kombatantach organ uznał, że w przypadku J. K. nie został spełniony warunek odebrania rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia.

29 W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1710/17, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu przez ich proste zestawienie ze sobą, przy czym nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, a o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. W przypadku badania tej przesłanki nieważności decyzji ocena poprawności zastosowania przepisu prawa jest łagodniejsza niż w przypadku oceny dokonywanej w toku instancji. Zagadnienie wykładni prawa jest więc uznawane za uchylające się spod kwalifikacji pod przesłankę rażącego naruszenia prawa, bo taki zarzut można postawić tylko zastosowaniu przepisu, którego treść jest niewątpliwie i jednolicie rozumiana (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1383/10).

30 Odnosząc się do zarzutów, że organ nie uwzględnia orzecznictwa sądowoadministracyjnego Prezes IPN stwierdził, iż w dacie wydania decyzji, o której stwierdzenie nieważności wnioskowano, istniał tylko przywołany wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1996 r. odnoszący się do sytuacji dzieci [...] w czasie II wojny światowej. Nie można zatem powiedzieć, że w dacie wydania decyzji Prezesa IPN z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], istniało ugruntowane orzecznictwo dotyczące stosowania art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach dotyczące dzieci [...]. Natomiast istniało szerokie orzecznictwo sądowe dotyczące rozstrzygania wniosków w trybie wspomnianego wyżej przepisu ustawy o kombatantach. W świetle tychże wyroków sądowych, dla spełnienia warunków art. 4 ust, 2 ustawy o kombatantach konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: odebrania dziecka rodzicom i poddania go działaniom zmierzającym do wynarodowienia lub eksterminacji. Przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach mówi o dzieciach poddawanych określonym represjom bez zróżnicowania ich narodowości.

31 Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego organ dodał, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 kpa nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem strony. W ocenie organu, w sposób wyczerpujący został zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy oraz zostały przeprowadzone konieczne czynności wyjaśniające. Rozstrzygając wniosek J. K. o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie odstąpił od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa IPN skarżący nie mógł ponieść szkody z powodu nieznajomości prawa, gdyż był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

32 W związku z tym, że brak było podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji, organ orzekł o utrzymaniu w mocy własnej decyzję z dnia [...] listopada 2017 r..

33 W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył ją w całości, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, polegające na błędnym stwierdzeniu, że:

34 - kwestionowana decyzja Prezesa IPN z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] i decyzja z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] nie pozostają w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią art 4 ust. 2 ustawy o kombatantach,

35 - decyzja z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] i decyzja z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa;

36 - istnieje wiele możliwości interpretacyjnych treści art. 4 ust 2 ustawy o kombatantach w kontekście oceny sytuacji, w jakiej znalazł się wnioskodawca w okresie okupacji [...].

37 Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pozostawienie dziecka [...] przez jego rodziców i ukrycie go u polskiej rodziny nie może być traktowane, w warunkach okupacji [...] Polski w latach 1939-45, jako "odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia" w rozumieniu tego artykułu.

38 Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Prezesa IPN oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

39 W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

40 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

41 Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

42 Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak nie dotyczy przedmiotu niniejszej sprawy.

43 W myśl art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2018 r. poz. 276 ze zm.; dalej: ustawa o kombatantach), przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

44 Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co musiało skutkować jej uchyleniem, bowiem jej funkcjonowanie w obrocie prawnym w okolicznościach niniejszej sprawy pozostawałoby w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa, a charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

45 Przede wszystkim Sąd w całości podzielił prezentowaną przez stronę interpretację art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Jest ona zbieżna z jednolitym w tym względzie stanowiskiem judykatury, wyrażonym we wskazanych w skardze wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach V SA 1690/95 i II OSK 2433/15.

46 W szczególności w ostatnim z powołanych wyroków podniesiono, że wykładnia literalna i celowościowa art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach wskazuje, iż ustawodawca uzależnił uznanie represji, którym podlegała osoba odebrana rodzicom jako dziecko, za represje o charakterze eksterminacyjnym, od wykazania okoliczności potwierdzających rzeczywiste intencje i czynności władz okupacyjnych o charakterze eksterminacyjnym. Eksterminacja to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Jest rzeczą oczywistą, że celem realizacji polityki władz [...] był generalnie proces eksterminacji Narodu [...], który był bowiem od początku skazany na zagładę ([...]) polegającą na jego unicestwieniu poprzez obozy zagłady, [...] oraz różnorodne akty władzy okupacyjnej nakazujące "szczególne" traktowanie [...]. Ukrywanie, czy udzielanie pomocy [...] zagrożone było karą śmierci, podobnie jak opuszczenie wyznaczonych dzielnic mieszkaniowych (gett). Natomiast w stosunku do ludności pochodzenia [...] w żadnym wypadku nie mogło być mowy o planowanym jej wynarodowieniu, które wszakże zakłada w sobie możliwość przeżycia wynarodowionej osoby i jej funkcjonowania, jako członka innej narodowości. W związku z tym organ orzekający w sprawie wadliwie ocenił sytuację, w jakiej znalazł się skarżący na skutek wkroczenia do Polski wojsk [...] i rozpoczęcia na ziemiach okupowanych polityki zagłady i eksterminacji wobec ludności pochodzenia [...], oraz że sytuacja ta nie może być zrównana z hipotezą normy art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Organ nie wziął pod uwagę wprowadzenia na terenach okupowanych przez władze [...] ustawodawstwa [...] oraz stopniowego wprowadzania planu ostatecznej eksterminacji całej ludności [...] na tych ziemiach. Okoliczności te istotnie różnicowały sytuację prawną ludności pochodzenia polskiego i [...]. Stąd też dla oceny sytuacji dziecka [...], jakim był J.K. nie powinno mieć znaczenia, czy zaistniało z jego udziałem konkretne zdarzenie polegające na odebraniu go rodzicom przez przedstawiciela władz [...] w celu poddania go eksterminacji. Na skutek wprowadzania przez władze okupacyjne kolejnych przepisów określających egzystencję ludności [...], skarżący stał się osobą z mocy prawa podlegająca eksterminacji, która w każdej chwili mogła być zabita w majestacie prawa. Uczestniczył więc on w procesie permanentnej eksterminacji, którego był ofiarą. To właśnie warunki, jakie stworzyło państwo [...] na ziemiach okupowanych skazały go na eksterminację. Wprawdzie dzięki osobom przechowującym go i ryzykującym przez to utratą własnego życia skarżący nie uległ fizycznej eksterminacji, jednakże te okoliczności, jak również realia okupacyjne świadczą o tym, że pozostawanie dziecka [...] w warunkach ciągłego terroru, zagrożenia utratą życia, konieczności ukrywania się w różnych miejscach i w warunkach fizycznego i psychicznego wyniszczania nie może być ocenione inaczej, niż jak działanie w celu poddania eksterminacji w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach.

47 Szczególna sytuacja dzieci [...] ma zatem relewantne znaczenie w kontekście orzecznictwa sądów administracyjnych wydanych na gruncie art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Podnieść przy tym trzeba, że wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych (poza orzeczeniami z dnia 18 kwietnia 1996 r., V SA 1690/95 i z dnia 24 maja 2017 r., II OSK 2433/15), w tym również te powołane przez organ administracji dotyczyły oceny sytuacji dzieci narodowości polskiej, które nie były objęte zbrodniczym ustawodawstwem skierowanym przeciwko ludności [...]. Z tego względu orzecznictwo to ma jedynie pomocnicze znaczenie dla oceny sytuacji dzieci narodowości [...] w czasie okupacji [...], na tle normatywnym art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Dla wykładni tego przepisu i możliwości powoływania się na orzecznictwo istotne znaczenie ma fakt, że sprawy te nie dotyczyły dzieci pochodzenia [...].

48 Dlatego też stanowisko zawarte w wyroku NSA z dnia 18 kwietnia 1996 r., V SA 1690/95, wytyczyło linią orzeczniczą w odniesieniu do analogicznych stanów faktycznych, jak w niniejszej sprawie, co następnie znalazło wyraz i potwierdzenie w wyroku tego Sądu z dnia 24 maja 2017 r., II OSK 2433/15.

49 Z uwagi na powyższe z całą stanowczością stwierdzić należy, że w odniesieniu do sytuacji J. K., wydając decyzje z [...] kwietnia (nr [...]) i z [...] czerwca (nr [...]) 2013 r., organ przyjął jaskrawo błędną wykładnię art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, czym właśnie rażąco naruszył prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

50 Mając powyższe na uwadze, Sąd uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ppsa, orzekł jak w punkcie 1. sentencji.

51 O kosztach postępowania w punkcie 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 2 ppsa, zasądzając od organu na rzecz skarżącego równowartość uiszczonego przez niego wpisu (200 zł) - ustalonego na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł - stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.).

52 W skład zasądzonych kosztów Sąd nie wliczył opłaty skarbowej, gdyż nie została ona prawidłowo uiszczona przez pełnomocnika skarżącego. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1827 ze zm.), organem podatkowym właściwym w sprawach opłaty skarbowej jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Z ust. 2 pkt 2 tego artykułu wynika zaś, że organem podatkowym właściwym miejscowo w sprawach opłaty skarbowej od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie m.in. pełnomocnictwa jest organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce złożenia dokumentu. Natomiast w niniejszej sprawie opłata skarbowa została uiszczona na rzecz Urzędu Miasta [...], mimo że pełnomocnictwo zostało złożone w [...].