Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2004 r., IV SA/Wa 647/04

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2004 r., IV SA/Wa 647/04

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Gorczycka -Muszyńska asesor WSA Jakub Linkowski asesor WSA Wanda Zielińska -Baran ( spr.) Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2004r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2004r . Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że zespól pałacowo-parkowy nie podlega działaniu dekretu o reformie rolnej. 1.stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; 2.zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. D. kwotę 800zł ( osiemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 IV SA/Wa 647/04

U Z A S A D N I E N I E

3 Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 lutego 2003r. ( sygn. IV SA 2108/01) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2001r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2000 r. w przedmiocie stwierdzenia, że nieruchomości obejmujące działki nr [...] – [...], [...], [...], [...] – [...] i [...] o łącznej powierzchni 39,8765 ha położone w Z. wraz zabudowaniami podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 15). W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organy obu instancji nie dokonały ustaleń pozwalających na stwierdzenie, że zespół pałacowo-parkowy w Z. rzeczywiście przejęty został na własność Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że pałac w Z. wraz z ogrodem o pow. 38 ha zajęte zostały w dniu 4 marca 1945r. na muzeum powiatowe i dom kultury. Organy nie poczyniły ustaleń, czy zachował się protokół przejęcia przekazany Ministerstwu Rolnictwa i Reform Rolnych oraz czy było wystawione przez Starostę zaświadczenie stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Organy nie ustaliły księgi wieczystej obejmującej zespół pałacowo-parkowy. Uzasadnienie decyzji nie spełniało wymogów art. 107 § 3 kpa, ponieważ prezentowało poglądy polityczne a nie prawne. Przedstawiona w uzasadnieniu decyzji interpretacja przepisów dekretu była, w ocenie Sądu, błędna i przeciwstawiająca się stanowisku i ocenom wyrażonym przez Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy, a także ugruntowanemu orzecznictwu Naczelnego Sądu Administracyjnego.

4 Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2003r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, stwierdził, że nieruchomość obejmująca działki nr [...] – [...], [...], [...], [...] – [...] i [...] o łącznej powierzchni 39,8765 ha wraz z zabudowaniami położona w Z., stanowiąca pierwotnie własność K. R., podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 15). W uzasadnieniu decyzji podano, że ustawodawca pod pojęciem nieruchomości ziemskiej podlegającej przejęciu w trybie art.2 dekretu z dnia 6 września 1944r. rozumiał nie tylko nieruchomości rolne podlegające rozparcelowaniu w celu tworzenia nowych czy powiększenia istniejących gospodarstw rolnych, ale także wchodzące w skład majątków ziemskich zabudowania, które po przejęciu były przeznaczone, np. na szkoły, ośrodki opieki i inne cele określone w art. 1 dekretu. W świetle tych przepisów określenie " nieruchomości ziemskiej" jest określeniem szerszym od określenia "nieruchomość rolna". Za taką interpretacją przemawia również treść art. 6 dekretu. Odmienne rozumienie pojęcia nieruchomości ziemskiej prowadziłoby do zaprzeczenia celu i istoty reformy rolnej przeprowadzonej w trybie ww. dekretu. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła część składową dóbr zapisanych w repertorium hipotecznym [...] "[...]" znajdującym się w Sądzie Rejonowym w C. Wydział Ksiąg Wieczystych. Z zapisów repertorium wynika, że w oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 28 czerwca 1946r. w miejsce dotychczasowego właściciela K. R. wpisano Skarb Państwa na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w C. [...] listopada 1945r. Zdaniem organu, analiza tego repertorium prowadzi do wniosku, że zostały spełnione kryteria wynikające z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczące stanu prawnego nieruchomości oraz powierzchni majątku. Działki stanowiące zespół pałacowo - parkowy wchodziły w skład majtku ziemskiego o łącznej pow. 4300 ha, z którym tworzyły całość hipoteczną i gospodarczą, funkcjonalnie związaną z majątkiem należącym do K. R. i w związku z tym podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

5 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2004r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] i stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do kwestionowania, że sporna nieruchomość ziemska wraz z zabudowaniami nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dobra ziemskie "[...]" położone w powiecie [...] obejmowały ogólną powierzchnię 4300,6863 ha, a zatem ogólna powierzchnia gruntów przejętych na cele reformy rolnej przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej. Wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej nastąpił na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego, stwierdzającego, że nieruchomość ziemska przeznaczona jest na cele reformy rolnej.

6 Skargę na tę decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. D., podnosząc, że organy orzekające obu instancji dopuściły się naruszenia art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o Postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ nie zastosowały się do oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2003r. , sygn. IV SA 2108/01. W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2004r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, że organom obu instancji w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy udało się jedynie ustalić, że zespół pałacowo -parkowy w Z. jest objęty rep. hip. [...], a wpisu, że nieruchomość na własność Skarbu Państwa przeszła na podstawie art. 2 dekretu PKWN dokonano w oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 28 czerwca 1946r. Pozostały wady postępowania nie zostały usunięte. Decyzje organów obu instancji koncentrują się na wykładni treści przepisów o reformie rolne, zamiast na wyjaśnieniu czy zespół pałacowo - parkowy w Z. był nieruchomością ziemską w rozumieniu przepisów dekretu o reformie rolnej.

7 Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

9 Skarga jest zasadna.

10 Stosownie do brzmienia art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ( Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) jak też art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) obowiązującej od dnia 1 stycznia 2004 roku, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo- administracyjnego, w którym zostało wydane. Zasięgiem jego działania objęte są przyszłe postępowania administracyjne. Tak więc, o ile Sąd uchyla zaskarżoną decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia, to w takiej sytuacji organ związany jest wskazaniem Sądu co do uzupełnienia tego postępowania.

11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrokiem z dnia 24 lutego 2003r. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2001r. i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2000r. orzekającą, że nieruchomości, obejmujące działki nr [...], [...], [...], [...] – [...] i [...] o łącznej powierzchni 39,8765 ha położone w [...] wraz ze znajdującymi się zabudowaniami podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nakazał organom administracyjnym uzupełnienie postępowania przez ustalenie czy zachował się protokół przejęcia tej nieruchomości przekazany Ministerstwu Rolnictwa i Reform Rolnych, a także czy było wystawione przez Starostę zaświadczenie , że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej, stanowiące tytuł do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej prawa własności, oraz czy zespół pałacowo - parkowy " [...]" objęty był tą samą księgą hipoteczną, co pozostałe nieruchomości K. R. Rozpoznając ponownie sprawę organy orzekające obu instancji ustaliły, że w Sądzie Rejonowym w C. Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzone jest rep. hip Nr [...] , z którego wynika, że " Dobra Ziemskie [...]" położone w powiecie częstochowskim obejmują ogólnej powierzchni 4300, 6863 ha gruntu, a na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia 28 czerwca 1946r. wpisano, że majątek ten przeszedł na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu ( dowód - notatka służbowa sporządzona 21 maja 2003r. przez inspektora S. Urzędu Wojewódzkiego w K.). Na podstawie tych ustaleń nie można jednoznacznie stwierdzić ,że zespół pałacowo - parkowy w [...] został przejęty na cele reformy rolnej. W aktach sprawy brak jest również dowodu, chociażby w formie notatki urzędowej wskazującej na to, że podejmowane były czynności zmierzające do odszukania protokołu przejęcia tej nieruchomości, z którego by wynikało, że ten zespół pałacowo - parkowy został przejęty na cele reformy rolnej. Ustalenia te, jak wskazywał Sąd, są istotne z tego względu, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że " pałac w [...] wraz z ogrodem ( 38 ha terenu obmurowanego łącznie z lustrem wody) zostały w dniu 4 marca 1945r. zajęte na muzeum powiatowe i dom kultury ".

12 W świetle powyższego oczywistym, że organy orzekające obu instancji wbrew wskazaniom Sądu, nie dokonały wyczerpujących ustaleń niezbędnych dla oceny ,że zespół pałacowo -parkowy w [...] rzeczywiście został przejęty na własność Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu.

13 W powołanym powyżej wyroku Sąd wskazał, że decyzja zgodnie z art. 107 § 1 kpa powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Tymczasem, jak trafnie podniesiono w skardze, organy orzekające obu instancji w uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć skupiły się na dokonaniu własnej wykładni treści przepisów dekretu o reformie rolnej pomimo, iż Sąd poprzednio wskazywał, że organy administracyjne obowiązane są stosować się do dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy wykładni przepisów tego dekretu, jak też do ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

14 W związku z powyższym stwierdzić należy, że wydanie decyzji z naruszeniem art. 30 ustawy o NSA, któremu od 1 stycznia 2004 r. odpowiada art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązuje Sąd do wyeliminowania takiego rozstrzygnięcia, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie orzekającym, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego i ewentualnie po wzruszeniu tego wyroku.

15 W niniejszej sprawie wymienione powyżej okoliczności nie zaistniały, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stwierdził nieważność decyzji obu instancji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 tej ustawy.