Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2012 r., IV SA/Wa 357/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2012 r., IV SA/Wa 357/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi Fabryki M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...]sierpnia 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego Fabryki M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 IV SA/Wa 357/12

UZASADNI EN IE

3 I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. (dalej

4 "Sadu") decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] (dalej

5 "zaskarżoną decyzją") Minister Gospodarki (dalej "Minister"), działając na podstawie

6 art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku spółki

7 [...] "O." sp. z o.o. w K. (dalej "skarżącej"), orzekł

8 o utrzymaniu w mocy własnej decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak: [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra

9 Przemysłu Chemicznego z dnia [...] września 1960 r. w sprawie przejścia na własność

10 Państwa zabudowanej nieruchomości położonej w K.,

11 zaintabulowanej pod [...] w księdze wieczystej [...] G.

12 obejmującej parcele nr [...] o pow. 20 a. 18 m2 (dalej

13 "nieruchomości").

14 II. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Gospodarki wskazał, iż

15 przedmiotowa nieruchomość stanowiła pierwotnie własność [...] "O." Spółka Akcyjna w K., która to spółka została następnie

16 przekształcona w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. W dniu [...] września

17 1960 r. Minister Przemysłu Chemicznego wydał orzeczenie, znak: [...], w

18 sprawie przejścia nieruchomości na własność Państwa. Podstawę prawną tego

19 orzeczenia stanowił art. 17 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu

20 stanu prawnego mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym

21 (Dz. U. Nr 11 poz.37), dalej "ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia (...)". W

22 celu ustalenia, czy Minister Przemysłu Chemicznego, wydając orzeczenie z dnia [...]

23 września 1960 r., znak: [...], w sprawie przejścia na własność Państwa

24 ww. nieruchomości prawidłowo zastosował art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z 25 lutego

25 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia (...), należało zbadać, czy skarżąca

26 utraciła władanie przedmiotową nieruchomością w okresie do dnia 31 grudnia

27 1954 r., poprzez objęcie tego mienia bez tytułu prawnego przez państwową

28 jednostkę organizacyjną, a także, czy mienie to pozostawało w faktycznym władaniu

29 państwowej jednostki organizacyjnej w dacie wejścia w życie ustawy.

30 Wskazano na znajdującą się w aktach sprawy umowę najmu z dnia [...]

31 sierpnia 1945 r., mocą której [...] "O." Spółka Akcyjna w

32 K. wynajęła firmie W. i Ska

33 przedmiotową nieruchomość na 5 lat, tj. na czas od [...] sierpnia 1945 r. do [...] lipca

34 1950 r. Umowa stanowiła ponadto iż, o ile przez którąkolwiek ze stron, na trzy

35 miesiące naprzód na koniec tego terminu wypowiedzianą nie zostanie, przedłuża się

36 na dalszy okres pięcioletni, tj. na czas do [...] lipca 1955 r. i z upływem tego terminu

37 bez wypowiedzenia gaśnie, o ile między stronami nie zostanie zawarta na piśmie

38 nowa umowa.

39 Wyjaśniono również, iż w uzasadnieniu orzeczenia, będącego przedmiotem

40 niniejszego postępowania, stwierdzono że w trybie ustawy nacjonalizacyjnej przejęto

41 na własność Państwa przedsiębiorstwo W. i

42 Ska, ul. [...], jednocześnie obejmując w posiadanie grunty i budynki, w których

43 wymieniona wytwórnia prowadziła swoją działalność, stanowiące własność

44 przedsiębiorstwa "O." S.A. w K. Natomiast z innego dokumentu,

45 wskazanego w zaskarżonej decyzji wynika, iż powyższe grunty i budynki nie zostały

46 objęte protokołem zdawczo-odbiorczym wymienionej wytwórni. Ponadto stwierdzono,

47 że przedmiotowe grunty znajdowały się w faktycznym władaniu "G." [...] od 1946 r. bez tytułu prawnego i są niezbędne temu przedsiębiorstwu dla prowadzenia działalności gospodarczej.

48 W konsekwencji Minister Gospodarki uznał, iż w przedmiotowej sprawie w

49 okresie do dnia 31 grudnia 1954 r., spółka [...] "O."

50 Spółka Akcyjna w K. utraciła władanie przedmiotową nieruchomością,

51 początkowo na podstawie umowy najmu z W. i

52 Ska, ul. [...], jednak po upaństwowieniu tego przedsiębiorstwa, na podstawie

53 art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, władanie przedmiotową nieruchomością przejęły

54 "G."[...], co nastąpiło bez tytułu prawnego.

55 Mając na uwadze fakt nacjonalizacji W. i

56 Ska oraz okoliczność, iż z jednostką państwową [...] "O." Spółka Akcyjna w

57 K. nie zawarła umowy najmu przedmiotowej nieruchomości, uznano iż

58 władanie przez ww. jednostkę państwową odbywało się bez podstawy prawnej, w

59 dacie wejścia w życie ww. ustawy nacjonalizacyjnej.

60 Stwierdzono zatem, że orzeczenie Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...]

61 września 1960 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i brak było

62 podstaw do stwierdzenia jego nieważności w trybie 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

63 III. Pismem z dnia [...] maja 2010 r. skarżąca wniosła do Sądu skargę na

64 decyzję Ministra, zarzucając rozstrzygnięciu:

65 Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik

66 sprawy:

67 1. naruszenie przepisu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o

68 uregulowaniu stanu prawnego mienia (...) poprzez jego błędne zastosowanie

69 uznanie, iż wobec przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione wszystkie

70 przesłanki przejścia tej nieruchomości na rzecz Państwa, zawarte w art. 17 pkt 2 lit. b

71 ustawy;

72 2. naruszenie przepisów art. 370 § 1 i 393 Rozporządzenia Prezydenta

73 Rzeczpospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań (Dz. U. z 1933 Nr

74 82 poz. 598) poprzez ich niezastosowanie i uznanie, iż strona na podstawie umowy

75 najmu utraciła władanie przedmiotową nieruchomością, zaś po upaństwowieniu

76 przedsiębiorstwa W. i Ska, władanie

77 nieruchomością przejęły "G." [...], co nastąpiło bez tytułu prawnego.

78 Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy

79 poprzez:

80 1. przyjęcie, iż przedłożone przez stronę dokumenty, nie stanowią

81 wystarczających dowodów na okoliczność, iż nie nastąpiła utrata władania przez

82 osobę uprawnioną do dnia 31 grudnia 1954 r. oraz, iż objęcie nieruchomości przez

83 państwową jednostkę organizacyjną nastąpiło na podstawie tytułu prawnego;

84 2. przyjęcie bez dostatecznej podstawy w zebranym materiale

85 dowodowym, iż [...], ul. [...], K. bądź "G." [...] były innym podmiotem, niż znacjonalizowane przedsiębiorstwo W. i Ska w

86 K., ul. [...];

87 brak wyjaśnienia, dlaczego w decyzji nacjonalizacyjnej organ przyjął, iż

88 faktycznie władającym było przedsiębiorstwo "G. " [...], podczas gdy z przedstawionej przez stronę korespondencji

89 wprost wynika, iż nieruchomości te znajdowały się w posiadaniu Z. oraz znacjonalizowanego przedsiębiorstwa W. i Ska w K., na podstawie umowy najmu.

90 brak wyjaśnienia, czy wobec tego, iż - jak wynika z uzasadnienia

91 zaskarżonej decyzji – F. i Ska (spółka jawna)

92 objęta była działaniem dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i

93 poniemieckich w okresie przynajmniej do dnia [...] listopada 1955 r. (data protokołu

94 dodatkowego do protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] marca 1950 r.) w ogóle

95 można było mówić o państwowej jednostce organizacyjnej korzystającej z

96 przedmiotowej nieruchomości.

97 W uzasadnieniu skargi Spółka rozwinęła powyższe zarzuty.

98 IV. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko zaprezentowane

99 w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi.

100 V. Wyrokiem z dnia 5 października 2010 r., wydanym w sprawie o sygnaturze

101 IV SA/Wa 1077/10, Sąd oddalił skargę.

102 VI. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 185/11, wydanym w

103 wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej skarżącej od wyroku Sądu z dnia 5

104 października 2010 r., Naczelny Sąd Administracyjny (dalej "NSA") uchylił zaskarżony

105 wyrok i przekazał Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.

106 Uzasadniając własne rozstrzygnięcie, NSA wskazał w szczególności, co

107 następuje:

108 W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że ustawa z dnia 25 lutego

109 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem

110 państwowym (Dz.U. Nr 11, poz.370) przewidywała przede wszystkim nacjonalizację

111 przedsiębiorstw, w stosunku do których został ustanowiony przymusowy zarząd

112 państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie

113 przymusowego zarządu państwowego (Dz.U.RP Nr 21,poz.67 ze zm. zm.). Ustawa

114 ta miała zastosowanie również do zakładów elektrycznych, przedsiębiorstw oraz

115 mienia, wymienionych w jej art.17. Stosownie do pkt.2 tego ostatniego przepisu,

116 przejęciu na własność Państwa podlegały przedsiębiorstwa i inne mienie, których

117 władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które

118 pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że

119 to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych

120 innych, aniżeli wymienione w art.1 lub pkt.1 wskazanego artykułu.

121 Według przeważających w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądów powyższe

122 unormowanie, podobnie jak i inne przepisy o charakterze nacjonalizacyjnym i

123 wywłaszczeniowym, będące wyrazem nadzwyczajnego odstępstwa od ochrony

124 określonych praw majątkowych zawsze powinny być stosowane i interpretowane w

125 sposób ścisły. Niemożliwa jest zatem ich rozszerzająca wykładnia. W konsekwencji

126 nie powinny być także tolerowane i sankcjonowane wszelkie działania zmierzające

127 do rozszerzania zakresu przedmiotowej regulacji, ponad dopuszczalne granice

128 wyznaczone przez samego ustawodawcę.

129 Z art.17 pkt.2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. wynika, że możliwość odjęcia

130 prawa własności (posiadania) w tym trybie została ograniczona tylko do tych

131 przedsiębiorstw i innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w

132 okresie do 31 grudnia 1954 r. Jak zauważył Sąd Najwyższy między innymi w

133 orzeczeniu z dnia 28 czerwca 1960 r. sygn. II CR 583/60 (OSNC 1962/1/12) użycie w

134 omawianym przepisie sformułowania "utrata władania", a nie "utrata posiadania"

135 wskazuje, że nie można określać chwili utraty takiego władania, opierając się na

136 właściwych dla przyjętej w prawie rzeczowym konstrukcji dotyczącej utraty lub

137 nabycia posiadania. Chodzi tu o przypadki utraty władania polegające na wyjęciu - w

138 różnym czasie, ale nie później niż w dniu 31 grudnia 1954 r. - rzeczy z dyspozycji

139 uprawnionego bez lub wbrew jego woli, gdy stan taki był kontynuowany także po tej

140 dacie, co potwierdza dalsza część przepisu "i pozostają w faktycznym władaniu

141 państwowych jednostek organizacyjnych". Oznacza to, że art.17 pkt.2 ustawy

142 dotyczył tylko obiektów pozostających w dniu wejścia w życie ustawy w faktycznym

143 władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, które przez tej jednostki zostały

144 objęte w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r., a takie objęcie nastąpiło bez lub wbrew

145 woli właściciela (posiadacza), a więc nie było zarówno wówczas, jak i później - aż do

146 wejścia w życie ustawy - ani władaniem wynikającym z aktu (zarządzenia lub

147 orzeczenia) właściwej władzy ani też władaniem opartym na tytule wynikającym z

148 umowy. Tym samym omawiana regulacja mogła mieć zastosowanie jedynie do tych

149 przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do 31 grudnia 1954 r. zostały objęte

150 bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia

151 przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego (we wskazanym

152 znaczeniu) tytułu prawnego aż do dnia wejścia w życie ustawy.

153 Za takim ścisłym rozumieniem art.17 pkt.2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

154 przemawia nie tylko szczególny, wywłaszczeniowy charakter ustawy, a także cel

155 powyższego przepisu zmierzający nie do upaństwowienia każdego mienia

156 znajdującego się w posiadaniu państwowych jednostek organizacyjnych, lecz do

157 zlikwidowania tych powstałych w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. - w wyniku

158 objęcia przez jednostki państwowe mienia bez żadnej podstawy prawnej - stanów

159 faktycznych, które przetrwały do dnia wejścia w życie ustawy. Nie bez znaczenia jest

160 również to, że omawiany przepis ani inne normy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., nie

161 zawierają postanowień unieważniających umowy czy też zarządzenia (orzeczenia)

162 właściwych organów państwowych, na których oparte było objęcie mienia lub

163 władanie nim przez jednostki państwowe. Dlatego nawet w razie wygaśnięcia

164 uprawnień do władania mieniem przysługującym jednostkom państwowym z mocy

165 powyższych umów czy zarządzeń (orzeczeń) organów władzy, nie ma jakichkolwiek

166 podstaw do przyjęcia, by takie mienie przeszło na własność Państwa w

167 analizowanym trybie. Omawiany przepis nie miał bowiem zastosowania, gdy

168 określona jednostka nabyła mienie w posiadanie na podstawie umowy najmu czy

169 dzierżawy, a następnie przekazała dany obiekt innej państwowej jednostce

170 organizacyjnej w taki sposób, że należy przyjąć, iż nastąpił przelew prawa najmu lub

171 dzierżawy, a także wówczas gdy państwowa jednostka organizacyjna uzyskała

172 władztwo nad cudzą rzeczą na podstawie umowy dzierżawy lub najmu, a potem -

173 mimo wygaśnięcia takich umów - rzeczy nie zwróciła uprawnionemu (orzeczenia

174 Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 1960 r. sygn. II CR 583/60 OSNC 1962/1/12, z

175 dnia 9 lutego 1961 sygn. I CR 578/59 OSNC 1963/1/9)

176 Przedstawione stanowisko powszechnie aprobowane jest w orzecznictwie

177 sądów administracyjnych (m.in. wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r. sygn. I OSK 40/07)

178 oraz w piśmiennictwie (J. Antosiewicz "Reprywatyzacja", Wydawnictwo Prawnicze

179 1993 r., str. 25, M.Gintowt, S.Rudnicki "Problematyka prawna nieruchomości"

180 Wydawnictwo Prawnicze 1976 r., str.566- 569 oraz H.Dąbrowski "O uregulowaniu

181 stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, NP. nr 9 z

182 1958 r. str.19 i nast.). Zapatrywania takie podziela także Naczelny Sąd

183 Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W konsekwencji nie

184 może ulegać wątpliwości, że zarówno organy administracji publicznej rozpatrujące

185 sprawy dotyczące obiektów przejętych na omawianej podstawie oraz sądy

186 kontrolujące wydane w tym zakresie decyzje zobowiązane są wykazać, że wszystkie

187 okoliczności istotne dla konkretnej sprawy zostały należycie wyjaśnione i rozważone,

188 a ponadto powinny ocenić czy w określonym stanie faktycznym i prawnym

189 dopuszczalne było upaństwowienie danego mienia na mocy art.17 pkt. 2 ustawy oraz

190 czy orzeczenie o przejęciu takiego mienia na własność Państwa nie zawiera

191 kwalifikowanych wad wymienionych w § 1 art.156 k.p.a.

192 W związku z powyższym podzielić należy zarzuty przedstawione w skardze

193 kasacyjnej dotyczące wadliwego sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku

194 poprzez niedostateczne wyjaśnienie przez WSA w Warszawie podstawy prawnej

195 podjętego rozstrzygnięcia, a także i te wytyki, które dotyczą wadliwego rozpoznania

196 sprawy z uwagi na to, że Sąd pierwszej instancji nie dokonał rzetelnej oceny

197 legalności kontrolowanej przezeń decyzji w kontekście przepisów prawa

198 materialnego i procesowego, które w sprawie miały zastosowanie i które zdaniem

199 strony skarżącej zostały naruszone przez organ.

200 Wniesienie skargi na decyzję administracyjną oznacza, że sąd administracyjny

201 rozpoznaje i rozstrzyga sprawę przez kontrolę pod względem zgodności z prawem tej

202 prawnej formy działania organu administracji publicznej, przy czym rozstrzyga taką

203 sprawę na podstawie akt sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi

204 oraz powołaną podstawą prawną (art.133 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a.). Sąd ma prawo

205 oraz obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania organu

206 administracji publicznej pod kątem wszystkich przepisów, które w danej sprawie

207 powinny mieć zastosowanie. Niezwiązanie granicami skargi nie oznacza jednak by

208 Sąd zwolniony był z obowiązku dokonania także oceny prawnej zarzutów

209 podnoszonych przez skarżącego oraz stanowisk pozostałych stron. Istota

210 rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej przez sąd administracyjny polega

211 również na tym, że sąd ma obowiązek rozstrzygnąć, czy stanowisko skarżącego co

212 do wskazanych naruszeń prawa jest trafne czy nie. Konstytucyjne prawo każdego do

213 rozpatrzenia jego sprawy przez sąd (art.45 ust.1 Konstytucji RP) obejmuje nie tylko

214 to, że sprawę można wnieść do sądu, ale i to, że sąd rozpatrzy stanowisko i

215 argumenty, jakie w tej sprawie przedstawia wnoszący sprawę do sądu. Dlatego też w

216 uzasadnieniu wyroku sąd ma obowiązek przedstawić zarzuty podnoszone w złożonej

217 doń skardze oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, co obejmuje

218 między innymi odniesienie się do wątpliwości prawnych wynikających z zarzutów

219 podnoszonych przez skarżącego (art.141 § 4 P.p.s.a). Oznacza to, że wadliwe jest

220 takie rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny, gdy sąd ten nie rozpatrzy i nie

221 oceni kwestii prawnych wynikających z zarzutów i wskazówek podniesionych w

222 skardze. Podobnie wadliwe jest również uzasadnienie wyroku, które nie daje

223 podstaw do przyjęcia, że będąca powinnością sądu kontrola działalności

224 administracji publicznej pod względem zgodności z prawem rzeczywiście miała

225 miejsce i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiada przepisom prawa.

226 Pisemne motywy wyroku muszą stanowić odzwierciedlenie toku badania danej

227 sprawy przez sąd, a tym samym umożliwiać odtworzenie rozumowania i procesu

228 decyzyjnego sądu orzekającego. Niedostatek motywacji w tym zakresie nie pozwala

229 na stwierdzenie, czy orzeczenie jest zasadne, gdyż nie daje dostatecznych

230 gwarancji, że sąd przeanalizował wszystkie aspekty prawne stosunku

231 administracyjnoprawnego, który jest objęty treścią zaskarżonego aktu

232 administracyjnego, w tym rozważył zarzuty i argumenty wskazywane przez

233 skarżącego w złożonej przez niego skardze.

234 W ocenie NSA uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia omawianych

235 standardów procesowych.

236 W rozpoznawanej sprawie zarzuty skarżącej spółki sprowadzały

237 się do tego, że jej zdaniem kwestionowane orzeczenie Ministra

238 Przemysłu Chemicznego z dnia [...] września 1960 r. dotknięte było licznymi

239 wadami powodującym jego nieważność, podczas gdy organ nadzoru

240 nieprawidłowo przyjął, że takie uchybienia w ogóle nie występują.

241 Skarżąca zaskarżyła decyzję Ministra Gospodarki, zarzucając, że organ

242 nadzoru z naruszeniem prawa nie stwierdził nieważności kwestionowanego

243 orzeczenia. Jej zdaniem organ ten złamał przepisy prawa materialnego,

244 błędnie przede wszystkim zakładając, że do utraty władania w rozumieniu

245 art. 17 pkt.2 b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. może dojść nawet

246 w przypadku objęcia mienia na podstawie umowy najmu. Niewłaściwie też

247 normę tę zastosował, gdyż bez wyjaśnienia wszystkich istotnych

248 dla sprawy okoliczności faktycznych, a głównie bez rzetelnej analizy

249 zgłaszanych w toku postępowania administracyjnego przez stronę

250 wątpliwości prawnych oraz bez oceny przedłożonych przez nią dokumentów

251 stwierdził, że wszystkie przesłanki do przejęcia spornej nieruchomości w omawianym

252 trybie zostały spełnione, a zatem nie ma jakichkolwiek podstaw by uznać, że

253 orzeczenie z dnia [...] września 1960 r. dotknięte jest jakąkolwiek z kwalifikowanych

254 wad przewidzianych w art.156 § 1 kpa.

255 WSA w Warszawie oddalając powyższą skargę, skwitował zarzuty spółki dość

256 ogólnikowymi stwierdzeniami, że organ nadzoru wyczerpująco i zachowaniem reguł

257 postępowania przewidzianych w art.7, art. 77 i art.80 kpa zbadał wszystkie istotne dla

258 sprawy okoliczności faktyczne oraz, że z tak prawidłowo ustalonego i rozważonego

259 materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż [...]

260 "O." Spółka Akcyjna w K. w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. utraciła

261 władanie sporną nieruchomością oraz mienie to znajdowało się w posiadaniu

262 [...] "G.", będącego w dacie

263 wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. państwową jednostką organizacyjną.

264 Oznacza to, że Sąd I instancji właściwie ponownie przywołał, jak w części

265 historycznej, okoliczności faktyczne i stanowisko organu administracji publicznej, nie

266 przeprowadzając własnej oceny ich zgodności z prawem. Nie ustosunkował się do

267 wszystkich zarzutów i argumentów strony, która konsekwentnie - w skardze i

268 poprzednio w postępowaniu administracyjnym - wskazywała na określone

269 wątpliwości w tym zakresie. WSA w Warszawie nie wyjaśnił między innymi, dlaczego

270 w ogóle uznał, że w dniu wejścia w życie ustawy przedmiotowe mienie miało

271 znajdować się we władaniu "G.". Brak takiego odniesienia mógł mieć istotne znaczenie dla oceny

272 przypisywanej organom przez Sąd rzetelności działania, zwłaszcza, że sam organ w

273 odpowiedzi na skargę przyznał się do omyłki w tym zakresie, a strona stale

274 kwestionowała takie ustalenia zawarte w orzeczeniu Ministra Przemysłu

275 Chemicznego z dnia [...] września 1960 r. oraz decyzjach nadzorczych Ministra

276 Gospodarki. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wskazano w ogóle źródeł

277 pewności Sądu co do uznanego stanu faktycznego sprawy. Zignorowano ponadto

278 zastrzeżenia spółki co do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przez

279 organ nadzoru art. 17 pkt.2 b ustawy, a także zarzuty dotyczące pominięcia

280 przedstawionych przez stronę dowodów i braku jakichkolwiek wskazań, dlaczego

281 dowodom tym odmówiono wiarygodności oraz na jakiej podstawie prawnej uznano,

282 że sam fakt zaprzestania płacenia czynszu przez wynajmującego ma dowodzić

283 rozwiązania umowy najmu i że nacjonalizacja przedsiębiorstwa nie powoduje

284 przejścia na rzecz Państwa praw wynikających z najmu nieruchomości. Brak

285 ustosunkowania się do wszystkich zarzutów i wniosków strony skarżącej, a nawet

286 pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego niektórych okoliczności i istotnych dla

287 rozstrzygnięcia kwestii prawnych, oznacza, że wyrok Sądu I instancji wymyka się

288 spod kontroli instancyjnej. Treść pisemnych motywów tego orzeczenia nie pozwala

289 na skontrolowanie, jakimi przesłankami kierował się Sąd orzekający przy wydawaniu

290 rozstrzygnięcia, w tym czy prawidłowo zaakceptował ustalenia faktyczne dokonane

291 przez skarżony organ administracji publicznej oraz czy nie popełnił błędów w swym

292 rozumowaniu. Takie mankamenty uniemożliwiają Sądowi kasacyjnemu ocenę

293 prawidłowości operacji logicznej, którą przeprowadził sąd wojewódzki, stosując

294 normy prawne w rozstrzyganej sprawie.

295 Z powyższych względów nie można skutecznie odeprzeć podniesionych w

296 skardze kasacyjnej zarzutów obejmujących naruszenie przepisów postępowania, w

297 tym przede wszystkim art.141 § 4 P.p.s.a. Zasadne należy również uznać zarzuty

298 naruszenia prawa materialnego przez jego zastosowanie do niedostatecznie jasno

299 ustalonego stanu faktycznego sprawy.

300 Rozpatrując sprawę ponownie, WSA w Warszawie powinien uwzględnić

301 zawarte w tym uzasadnieniu wskazówki NSA i prawidłowo je zastosować, biorąc pod

302 uwagę wymagania stawiane Sądowi I instancji kontrolującemu legalność działań

303 organów administracji publicznej. Szczególnie Sąd ten powinien pamiętać o

304 prawidłowej ocenie całego materiału dowodowego w sprawie i skrupulatnym

305 uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia.

306 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

307 VII. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Gospodarki z racji sprawowania

308 wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji

309 publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca

310 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002

311 r, Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach

312 skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

313 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z

314 późn.zm. -zwanej dalej "p.p.s.a.").

315 Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja Ministra oraz

316 decyzja utrzymana nią w mocy wydane zostały z naruszeniem przepisów

317 postępowania administracyjnego, tj. art.7, 77§1 i 80 k.p.a., które to naruszenia miały

318 istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów obie decyzje Ministra

319 należało wyeliminować z obrotu prawnego.

320 Rozpoznając ponownie skargę na decyzję Ministra Gospodarki, Sąd

321 zobowiązany był uwzględnić stanowisko NSA zawarte w wyroku z dnia 12 stycznia

322 2012 r. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu

323 sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie

324 przez Naczelny Sąd Administracyjny.

325 W swoim wyroku NSA wytknął Sądowi niedokonanie wyczerpującej kontroli

326 zaskarżonej decyzji Ministra pod kątem tego, czy organ ten dokonał prawidłowej

327 oceny orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z 1960 r. w kontekście

328 kwalifikowanych naruszeń prawa. W ocenie NSA sądowa kontrola orzeczenia

329 Ministra winna była obejmować zarówno weryfikację ustaleń organu, jak i

330 ustosunkowanie się do zarzutów skargi.

331 Jednocześnie NSA dokonał w swoim orzeczeniu wnikliwej wykładni art. 17 pkt

332 2 lit.b ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia (...), na podstawie którego to

333 przepisu nastąpiło upaństwowienie mienia w przedmiotowej sprawie. W obszernym

334 wywodzie poświęconym tej kwestii NSA wskazał w szczególności, co następuje:

335 Ustawa o uregulowaniu stanu prawnego mienia (...) przewidywała przede

336 wszystkim nacjonalizację przedsiębiorstw, w stosunku do których został ustanowiony

337 przymusowy zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w

338 przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz.U.RP Nr 21,poz.67 ze zm.

339 zm.). Ustawa ta miała zastosowanie również do zakładów elektrycznych,

340 przedsiębiorstw oraz mienia wymienionych w jej art. 17.

341 Według przeważających w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądów powyższe

342 unormowanie, podobnie jak i inne przepisy o charakterze nacjonalizacyjnym i

343 wywłaszczeniowym, będące wyrazem nadzwyczajnego odstępstwa od ochrony

344 określonych praw majątkowych zawsze powinny być stosowane i interpretowane w

345 sposób ścisły. Niemożliwa jest zatem ich rozszerzająca wykładnia. W konsekwencji

346 nie powinny być także tolerowane i sankcjonowane wszelkie działania zmierzające

347 do rozszerzania zakresu przedmiotowej regulacji, ponad dopuszczalne granice

348 wyznaczone przez samego ustawodawcę.

349 Z art.17 pkt.2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. wynika, że możliwość odjęcia

350 prawa własności (posiadania) w tym trybie została ograniczona tylko do tych

351 przedsiębiorstw i innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w

352 okresie do 31 grudnia 1954 r.

353 Jak zauważył Sąd Najwyższy między innymi w orzeczeniu z dnia 28 czerwca

354 1960 r. sygn. II CR 583/60 (OSNC 1962/1/12) użycie w omawianym przepisie

355 sformułowania "utrata władania", a nie "utrata posiadania" wskazuje, że nie można

356 określać chwili utraty takiego władania, opierając się na właściwych dla przyjętej w

357 prawie rzeczowym konstrukcji dotyczącej utraty lub nabycia posiadania. Chodzi tu o

358 przypadki utraty władania polegające na wyjęciu- w różnym czasie, ale nie później

359 niż w dniu 31 grudnia 1954 r.-rzeczy z dyspozycji uprawnionego bez lub wbrew jego

360 woli, gdy stan taki był kontynuowany także po tej dacie, co potwierdza dalsza część

361 przepisu "i pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek

362 organizacyjnych".

363 Oznacza to, że art.17 pkt.2 ustawy dotyczył tylko obiektów pozostających w

364 dniu wejścia w życie ustawy w faktycznym władaniu państwowych jednostek

365 organizacyjnych, które przez tej jednostki zostały objęte w okresie do dnia 31 grudnia

366 1954 r., a takie objęcie nastąpiło bez lub wbrew woli właściciela (posiadacza), a więc

367 nie było zarówno wówczas, jak i później - aż do wejścia w życie ustawy - ani

368 władaniem wynikającym z aktu (zarządzenia lub orzeczenia) właściwej władzy ani też

369 władaniem opartym na tytule wynikającym z umowy. Tym samym omawiana

370 regulacja mogła mieć zastosowanie jedynie do tych przedsiębiorstw i innego mienia,

371 które w okresie do 31 grudnia 1954 r. zostały objęte bez tytułu prawnego przez

372 państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały

373 w ich władaniu bez żadnego (we wskazanym znaczeniu) tytułu prawnego aż do dnia

374 wejścia w życie ustawy.

375 Za takim ścisłym rozumieniem art.17 pkt.2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.

376 przemawia nie tylko szczególny, wywłaszczeniowy charakter ustawy, a także cel

377 powyższego przepisu zmierzający nie do upaństwowienia każdego mienia

378 znajdującego się w posiadaniu państwowych jednostek organizacyjnych, lecz do

379 zlikwidowania tych powstałych w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r.- w wyniku

380 objęcia przez jednostki państwowe mienia bez żadnej podstawy prawnej - stanów

381 faktycznych, które przetrwały do dnia wejście w życie ustawy. Nie bez znaczenia jest

382 również to, że omawiany przepis ani inne normy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., nie

383 zawierają postanowień unieważniających umowy czy też zarządzenia (orzeczenia)

384 właściwych organów państwowych, na których oparte było objęcie mienia lub

385 władanie nim przez jednostki państwowe. Dlatego nawet w razie wygaśnięcia

386 uprawnień do władania mieniem przysługującym jednostkom państwowym z mocy

387 powyższych umów czy zarządzeń (orzeczeń) organów władzy, nie ma jakichkolwiek

388 podstaw do przyjęcia, by takie mienie przeszło na własność Państwa w

389 analizowanym trybie.

390 Omawiany przepis nie miał bowiem zastosowania, gdy określona jednostka

391 nabyła mienie w posiadanie na podstawie umowy najmu czy dzierżawy, a następnie

392 przekazała dany obiekt innej państwowej jednostce organizacyjnej w taki sposób, że

393 należy przyjąć, że nastąpił przelew prawa najmu lub dzierżawy, a także wówczas gdy

394 państwowa jednostka organizacyjna uzyskała władztwo nad cudzą rzeczą na

395 podstawie umowy dzierżawy lub najmu, a potem - mimo wygaśnięcia takich umów -

396 rzeczy nie zwróciła uprawnionemu (orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca

397 1960 r. sygn. II CR 583/60 OSNC 1962/1/12, z dnia 9 lutego 1961 sygn. I CR 578/59

398 OSNC 1963/1/9).

399 Przedstawione stanowisko powszechnie aprobowane jest w orzecznictwie

400 sądów administracyjnych (m.in. wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r. sygn. I OSK 40/07)

401 oraz w piśmiennictwie (J. Antosiewicz "Reprywatyzacja", Wydawnictwo Prawnicze

402 1993 r., str. 25, M.Gintowt, S.Rudnicki "Problematyka prawna nieruchomości"

403 Wydawnictwo Prawnicze 1976 r., str.566- 569 oraz H.Dąbrowski "O uregulowaniu

404 stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, NP. nr 9 z

405 1958 r. str. 19 i nast.).

406 Przyjmując za punkt wyjścia cytowane wyżej rozważania NSA, zawarte w

407 wyroku z dnia 12 stycznia 2012 r., należy skonstatować, że analizowany przepis

408 art.17 ustawy, wykładany w sposób dogmatyczny stwarzałby bardzo szerokie

409 możliwości upaństwawiania prywatnego mienia znajdującego się we władaniu

410 państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego. Orzecznictwo Sądu

411 Najwyższego, na które powołał się w swoim wyroku NSA, pochodzące - co należy

412 podkreślić - z okresu, w którym wydano orzeczenie Ministra Przemysłu

413 Chemicznego (wydane w dniu [...] września 1960 r.) kwestionowane w postępowaniu

414 nadzorczym, wyznaczyło zatem właściwe granice zastosowania omawianej regulacji.

415 W konsekwencji powyższego, przy ocenie dopuszczalności zastosowania

416 art.17 pkt 2 b ustawy o uregulowaniu stanu prawnego (...) uwzględnić należy taką

417 grupę stanów faktycznych, w których podstaw do zastosowania przywołanego

418 przepisu nie było pomimo tego, że w sprawach tych można było stwierdzić zarówno

419 fakt objęcia mienia we władanie przez państwową jednostkę organizacyjną, jak i brak

420 w dacie prowadzenia postępowania o upaństwowienie tego mienia dokumentu, z

421 którego wynikałaby tytuł prawny tej jednostki, upoważniający ją do sprawowania

422 władania przedmiotowym mieniem. W ocenie SN przeszkodą do upaństwowienia

423 takiego mienia był natomiast sam fakt, że objęcie przez państwową jednostkę

424 organizacyjną mienia we władanie bez formalnego tytułu prawnego nastąpiło

425 bezpośrednio po okresie, w którym ta sama jednostka lub też inna państwowa

426 jednostka organizacyjna władały przedmiotowym mieniem w oparciu o tytuł prawny,

427 tj. w oparciu o umowę najmu lub dzierżawy zawartą z właścicielem tego mienia.

428 Negatywną przesłanką do upaństwowienia mienia była zatem zmiana podstawy

429 władania mieniem przez państwową jednostkę organizacyjną, wiążąca się z

430 niezwróceniem przedmiotu najmu po jego wygaśnięciu.

431 Należy uznać, że tego rodzaju sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.

432 Nie jest spornym w sprawie, że na długo przed wskazaną w przepisie datą 1

433 grudnia 1954 r. przedmiotowe mienie objęte zostało we władanie przez państwową

434 jednostkę organizacyjną oraz pozostawało w tym władaniu w dacie wydania

435 kwestionowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia z 1960 r. W uzasadnieniu

436 tego orzeczenia wskazano, że podmiotem władającym mieniem w dniu 1 grudnia

437 1954 r. (od 1946 r.) były "G." [...] i tenże sam podmiot władał

438 tym mieniem w dniu wydania orzeczenia o jego upaństwowieniu.

439 Niespornym jest również to, że objęcie przez państwową jednostkę

440 organizacyjną przedmiotowego mienia we władanie nie nastąpiło bezpośrednio od

441 skarżącej. Skarżąca zawarła bowiem w sierpniu 1945 r. umowę najmu z najemcą

442 (W.). W trakcie trwania umowy najmu najemca

443 został znacjonalizowany (orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego

444 1948 r.). Przedmiotowa nieruchomość nie została uwzględniona w protokole

445 zdawczo - odbiorczym z przejęcia mienia najemcy jako mienie osób trzecich

446 (formalnie zatem najem tej nieruchomości nie został wskazany jako składnik

447 nacjonalizowanego przedsiębiorstwa). Państwowa jednostka organizacyjna, której

448 powierzono władanie znacjonalizowanym przedsiębiorstwem ("G."

449 [...]) nie zwróciła jednakże skarżącej przedmiotowej nieruchomości, a

450 władała nią w dalszym ciągu.

451 Kwestią istotną w sprawie jest ocena bytu prawnego umowy najmu z 1945 r.,

452 zawartej pomiędzy skarżącą a najemcą, tj. ustalenie jak długo umowa ta trwała i czy

453 można przyjąć, że po nacjonalizacji najemcy umowa ta łączyła skarżącą z

454 państwową jednostką organizacyjną. Kwestie te pozostają sporne pomiędzy

455 stronami. Organ orzekający w niniejszej sprawie podnosi, że objęcie przedmiotowego

456 mienia we władanie przez państwową jednostkę organizacyjną nastąpiło bez tytułu

457 prawnego już po wygaśnięciu umowy najmu. Strona skarżąca argumentuje

458 natomiast, że państwowa jednostka organizacyjna wstąpiła w stosunek najmu.

459 Powyższa różnica stanowisk zasadza się zatem na odmiennej interpretacji różnego

460 rodzaju zdarzeń związanych z władaniem nieruchomością przez państwową

461 jednostkę organizacyjną w świetle przepisów obowiązującego w tej dacie kodeksu

462 zobowiązań, regulujących umowę najmu (korzystanie z mienia w ramach umowy

463 najmu albo korzystanie bezumowne).

464 W nawiązaniu do powyższego zauważyć należy, że z hipotetycznego punktu

465 widzenia zasadnym byłoby rozważenie czterech różnych wariantów okresu

466 obowiązywania umowy najmu zawartej w 1945 r. przez skarżącą z najemcą:

467 * w wariancie pierwszym umowa ta obowiązywałaby do 1948 r., tj. do dnia

468 nacjonalizacji najemcy,

469 * w wariancie drugim umowa ta obowiązywałaby do 1950 r., tj. do końca

470 zastrzeżonego w umowie podstawowego okresu jej obowiązywania,

471 * w wariancie trzecim umowa ta obowiązywałaby do 1955 r., tj. do końca

472 zastrzeżonego w umowie przedłużonego czasu jej trwania,

473 * w wariancie czwartym umowa ta obowiązywałaby do 1960 r., tj. do dnia

474 wydania orzeczenia w przedmiocie upaństwowienia mienia.

475 Abstrahując w tym miejscu od ustalenia dokładnego okresu obowiązywania

476 umowy najmu zawartej w 1945 r. stwierdzić należy, że po nacjonalizacji najemcy w

477 1948 r., który to podmiot korzystał z nieruchomości na podstawie umowy najmu,

478 mienie to objęła w imieniu Skarbu Państwa (sukcesora najemcy) państwowa

479 jednostka organizacyjna.

480 Jak stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister (str.8, 9 i 10):

481 "(...) należałoby przyjąć, iż korzystanie przez znacjonalizowane

482 przedsiębiorstwo odbywało się na podstawie tytułu prawnego, gdyż

483 znacjonalizowane przedsiębiorstwo W. i Ska, ul.

484 [...] rzeczywiście posiadało tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości -

485 ww. umowę najmu z dnia [...] sierpnia 1945 r. Umowa ta jednak obowiązywała

486 obydwa podmioty, które ją zawarły, od daty jej zawarcia, aż do czasu nacjonalizacji

487 najemcy – W. i Ska, ul [...]. Wbrew

488 twierdzeniu wnioskodawcy nie przechodziła natomiast na inny podmiot, czyli "G."[...]. Mimo, że przedsiębiorstwo

489 to władało tą nieruchomością /budynki i grunty/, gdyż była mu ona nadal niezbędna

490 dla prowadzenia działalności gospodarczej, to jednak formalnego tytułu prawnego do

491 niej nie posiadało.

492 Na poparcie swojego stanowiska, w załączeniu przedmiotowego wniosku o

493 ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskodawcy przedłożyli co prawda pismo z dnia [...]

494 kwietnia 1949 r. [...] "O." Sp. z o.o.,

495 będące zapytaniem o możliwość zawarcia nowej umowy dzierżawnej na okres 10

496 letni, a także pismo z dnia [...] maja 1949 r., będące odpowiedzią na powyższe,

497 informujące o możliwości prolongowania posiadanej umowy na dalszych dziewięć lat.

498 Dodatkowo strona przesłała dowody dokonywania przelewów zarówno przez M.

499 [...] i S-ka [...] oraz przedsiębiorstwa państwowe:

500 W. oraz przedsiębiorstwa państwowe: W. [...], które potwierdzają dokonywanie przez te podmioty na

501 rzecz właściciela należności z tytułu najmu, od stycznia 1948 r. do kwietnia 1949 r.

502 oraz korespondencję prowadzoną między właścicielem a najemcami w latach 1948 -

503 1950.

504 Należy jednak nadmienić, że ww. dokumenty nie skutkują zmianą oceny

505 sytuacji prawnej władającego, przede wszystkim w okresie od roku 1949 r. do roku

506 1954 r. Jedynymi dokumentami, potwierdzającymi tytuł prawny, posiadany przez

507 "G." [...], będące państwową

508 jednostką organizacyjną, w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o

509 uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym

510 byłaby: wiążąca te strony umowa najmu zawarta z właścicielem lub dowody wpłaty

511 czynszu przez ww. podmiot na konto właściciela w latach 1949 - 1954. Dowodów

512 takich jednak strona skarżąca nie przedłożyła ani na etapie postępowania przed

513 organem w I instancji, ani też przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

514 Jednocześnie z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, że władający

515 nieruchomością- G. - uchylał się od płacenia czynszu, powołując się

516 na upaństwowienie zajmowanych nieruchomości. Powyższe uprawnia wniosek, iż

517 władający nieruchomością czynił to bezumownie od kwietnia 1949 r.

518 W świetle powyższych ustaleń bezzasadny wydaje się być również zarzut

519 odnośnie naruszenia przepisów art.370 § 1 i 393 Rozporządzenia Prezydenta

520 Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Kodeks zobowiązań (Dz.U. z

521 1993 r., nr 82, poz.598), poprzez ich niezastosowanie i błędne dokonanie ustaleń, a

522 konkretnie niezastosowanie art.393, zgodnie z którym "gdy po upływie czasu

523 określonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca nadal używa rzeczy, za

524 wyraźną lub milczącą zgodą wynajmującego, uważa się że najem został przedłużony

525 na czas nieoznaczony".

526 Powyżej przedstawiony argument odwołującego się jest o tyle nietrafny, gdyż

527 już w marcu 1949 r., a więc jeszcze w okresie obowiązywania umowy zawartej w

528 dniu [...] sierpnia 1945 r., na okres 5 lat, a więc do [...] lipca 1950 r., władający

529 nieruchomością – G.

530 zaprzestał uiszczania czynszu na rzecz właściciela, czyli firmy O., tłumacząc to

531 faktem wcześniejszego upaństwowienia przedmiotowych nieruchomości. (...).

532 Powyższe świadczy, iż skoro już w okresie obowiązywania ww. umowy, a więc

533 w roku 1949 władający zaprzestał płacenia czynszu na rzecz właściciela, to tym

534 bardziej nie płacił go w roku 1954, co oznacza, iż w niniejszej sprawie spełnione

535 zostały również dwie pozostałe przesłanki przejścia tej nieruchomości na rzecz

536 Państwa (...), czyli pozostawanie mienia w faktycznym władaniu państwowej

537 jednostki organizacyjnej oraz władanie tym mieniem przez państwową jednostkę

538 organizacyjną bez tytułu prawnego".

539 Odnosząc się do ocen organu zawartych w cytowanym wyżej fragmencie

540 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, podkreślić w pierwszej kolejności należy brak

541 konsekwencji organu odnośnie ustalenia, w jakiej dacie wygasła umowa najmu

542 zawarta w 1945 r. oraz, czy państwowa jednostka organizacyjna wstąpiła w miejsce

543 pierwotnego najemcy w stosunek najmu powstały na podstawie tej umowy.

544 Przedstawiając swoje stanowisko w tym zakresie organ stwierdza w jednym miejscu,

545 że przedmiotowa umowa wygasła z dniem nacjonalizacji pierwotnego najemcy

546 (1948 r.), w związku z czym do sukcesji praw i obowiązków najemcy nie doszło, w

547 innym natomiast stwierdza, że umowa ta trwała dłużej, tj. do daty zaprzestania

548 uiszczania czynszu przez państwową jednostkę organizacyjną (kwiecień 1949 r.).

549 Konsekwencją tego drugiego stanowiska jest przyjęcie, że do czasowej sukcesji

550 wskazanych wyżej praw i obowiązków jednak doszło. Sąd orzekający w niniejszej

551 sprawie przychyla się do tej tezy.

552 W świetle ustaleń poczynionych przez sam organ nadzorczy wynika, że po

553 znacjonalizowaniu pierwotnego najemcy państwowa jednostka organizacyjna nie

554 tylko korzystała z mienia, będącego przedmiotem umowy najmu, ale i płaciła

555 skarżącej czynsz najmu, a także prowadziła negocjacje w przedmiocie przedłużenia

556 tej umowy. Wbrew zatem stanowisku organu stwierdzić należy, że w następstwie

557 nacjonalizacji pierwotnego najemcy w 1948 r. w sprawie zaszedł skutek, o którym

558 mowa w art.393 kodeksu zobowiązań.

559 Przywołany przepis stanowi, że gdy po upływie czasu, określonego w umowie

560 albo w wypowiedzeniu, najemca używa nadal rzeczy za wyraźną lub milczącą zgodą

561 wynajmującego, uważa się, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony. Z

562 orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 18 listopada 1967 r., sygn. akt

563 CRN 352/67 - wyrok ten dotyczy wprawdzie umowy dzierżawy, niemniej dotyczące

564 tej umowy wnioski należy odnosić również do umowy najmu) wynika, że do

565 stwierdzenia faktu przedłużenia umowy najmu nie wystarczy samo ustalenie przez

566 sąd faktu dalszego używania rzeczy przez dotychczasowego najemcę, lecz

567 niezbędne jest, aby używanie to odbywało się za wyraźną lub chociażby milczącą

568 zgodą wynajmującego.

569 O ile zatem za równoznaczną ze wskazanym w cytowanym przepisie

570 "upływem czasu, określonego w umowie albo w wypowiedzeniu" uznać

571 nacjonalizację pierwotnego najemcy, to dalsze używanie na dotychczasowych

572 zasadach przedmiotu najmu przez państwową jednostkę organizacyjną, działającą w

573 imieniu Skarbu Państwa a zatem sukcesora prawnego znacjonalizowanego najemcy,

574 odbywające się za zgodą wynajmującego (dowodem tej zgody jest korespondencja

575 pomiędzy skarżącą a państwową jednostką organizacyjną), powodowało wstąpienie

576 przez tę jednostkę w prawa i obowiązki najemcy. Fakt ten ma o tyle doniosłe

577 znaczenie w sprawie, że założywszy nawet hipotetycznie (zgodnie ze stanowiskiem

578 organu), że wraz z upływem czasu istotnie doszło do ostatecznego wygaśnięcia

579 umowy najmu (czego Sąd niniejszym nie przesądza), w konsekwencji czego

580 władanie nieruchomością przez państwową jednostkę organizacyjną przestało być

581 oparte na tytule prawnym, to te późniejsze zdarzenia nie usuwają przeszkody do

582 upaństwowienia mienia wskazanej w przywołanym w wyroku NSA orzecznictwie SN.

583 Wystąpiłoby tu bowiem nie pierwotne objęcie przez państwową jednostkę

584 organizacyjną mienia bez tytułu prawnego, a samowolna zmiana podstawy władania

585 tym mieniem przez państwową jednostkę organizacyjną (z władania opartego na

586 tytule prawnym na władanie nie oparte na takim tytule). Upaństwowienie mienia

587 skarżącej w takich okolicznościach uznać należy za rażące naruszenie art.17 pkt 2

588 lit.b ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia (...).

589 Wskazanej wyżej okoliczności nie uwzględnił organ orzekający w niniejszej

590 sprawie, w konsekwencji czego zaskarżoną decyzję oraz decyzję utrzymaną nią w

591 mocy należało wyeliminować z obrotu prawnego. W następstwie uprawomocnienia

592 się niniejszego wyroku Minister ponownie orzeknie w sprawie z uwzględnieniem ocen

593 sformułowanych powyżej. W ramach powyższego organ zobowiązany będzie do

594 ustalenia, czy występują przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra

595 Przemysłu Chemicznego z dnia [...] września 1960 r. o przejęciu nieruchomości

596 (nieodwracalne skutki prawne).

597 Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1

598 pkt 1 lit. c p.p.s.a.