Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2010 r., IV SA/Wa 1931/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2010 r., IV SA/Wa 1931/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w K. koło C. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącej Z. Sp. z o.o. z siedzibą w K. koło C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 IV SA/Wa 1931/09

UZASADNIENIA

3 Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] maja 2009 r. zawieszające na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek Spółki Z. sp. z.o.o. w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa Z. sp. z.o.o. w K. oraz zobowiązujące w pkt II, na podstawie art. 100 § 1 kpa, wnioskodawcę do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego o ustanowienie kuratora lub w przypadku pozostawania w stanie upadłości - syndyka masy upadłości, dla upadłego przedsiębiorstwa Z. S.A.

4 W uzasadnieniu postanowienia wydanego w I instancji organ wskazał, iż w toku postępowania ustalono, że na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem Z. sp. z.o.o., przeszły dwie nieruchomości o pow. [...] m2 oraz [...] m2. Właścicielem pierwszej nieruchomości była spółka Z. sp. z.o.o. natomiast właścicielem drugiej była spółka Z. SA, która wedle zapisu w KW postawiona została z dniem [...] marca 1931 r. w stan upadłości.

5 Uwzględniając dyspozycję art. 28 kpa Minister stwierdził, iż prawo do bycia stroną w postępowaniu, poza spółką Z. sp. z.o.o. oraz aktualnymi właścicielami znacjonalizowanych nieruchomości, ma również spółka Z. SA, która w dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwa Z. sp. z.o.o. w K. była właścicielką wskazanej wyżej części znacjonalizowanej wraz z nim nieruchomości. Mając na uwadze kwestię wyjaśnienia losów prawnych wskazanej spółki akcyjnej Minister w postanowieniu z dnia [...] maja 2009 r. zawarł stosowne rozstrzygnięcia na podstawie art. 100 § 1 kpa.

6 Ponownie rozpoznając sprawę, w wyniku złożonego przez Z. sp. z.o.o. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Minister podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w postanowieniu z [...] maja 2009 r. i utrzymał w mocy własne postanowienie wydane w I instancji.

7 IVSA/Wa 1931/09

8 Odnosząc się do zarzutów Z. sp. z.o.o. organ wskazał, iż prawo do występowania z wnioskiem "nieważnościowym", w rozumieniu art. 28 kpa, posiada właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której ono funkcjonowało, legitymujący się prawem własności do niego w dacie przejęcia go na własność Państwa, w trybie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17 ze zm.). Wydana, na podstawie powołanej ustawy, decyzja nie obejmuje tylko i wyłącznie samego przedsiębiorstwa, ale także wszelkie wskazane w protokole zdawczo-odbiorczym jego składniki majątkowe, w tym ruchomości i nieruchomości. Skoro wraz ze Spółką Z. sp. z.o.o. na własność Państwa przeszła także nieruchomość o pow. [...] m2, której właścicielem w okresie bezpośrednio poprzedzającym nacjonalizację, była spółka Z. S.A., to będzie ona miała przymiot strony w toczącym się postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...].

9 Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się spółka Z. sp. z.o.o. i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia [...] września 2009 r. i poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] maja 2009 r.

10 Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj.:

11 - art. 34 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i niewystąpienie do sądu o

12 wyznaczenie przedstawiciela dla spółki Z. SA,

13 - art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez jego zastosowanie i zawieszenie postępowania w celu

14 ustanowienia przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania, mimo, że

15 ustanowienie takiego przedstawiciela nie stanowi "zagadnienia wstępnego" w

16 rozumieniu tego przepisu,

17 - art. 100 § 1 kpa poprzez jego zastosowanie i wezwanie skarżącej spółki do

18 wystąpienia do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla spółki Z. SA, mimo braku ku temu podstaw.

19 W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż nie było żadnych podstaw do zaniechania przez organ wystąpienia do sądu o wyznaczenie kuratora dla nieobecnej strony i do wezwania do tego skarżącej. Przepis art. 100 § 1 kpa stosuje się wyłącznie wówczas, gdy jednocześnie stosowany jest art. 97 § 1 pkt 4 kpa. W ocenie

20 IV SA/Wa 1931/09

21 strony skarżącej nie było podstaw do zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 kpa (brak bowiem "zagadnienia wstępnego"), a zatem art. 100 § 1 kpa został także nieprawidłowo zastosowany. Dodatkowo skarżąca spółka podniosła, iż brak merytorycznego rozstrzygnięcia organu w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z 24 kwietnia 1991 r. obraża zasady szybkości postępowania i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

22 W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

23 Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ podniósł, iż zwracał się do Sądu Okręgowego w W. oraz do Archiwum Państwowego [...] w celu wyjaśnienia losów prawnych spółki Z.SA, jednakże bez powodzenia. Organ zwracał się również do skarżącej o nadesłanie niezbędnych dokumentów lub też o wystąpienie o ustanowienie syndyka lub kuratora dla tej spółki. Wezwania te pozostały jednak bez odpowiedzi. Podobnie bez odpowiedzi pozostała propozycja organu z 2007 r. by to spółka Z. sp. z.o.o. została kuratorem spółki Z. S.A. W ocenie Ministra skarżąca spółka przez wiele lat nie wykazywała woli współpracy z organem orzekającym, ograniczając się jedynie do żądania zakończenia postępowania. W ustalonym stanie faktycznym, wydanie przez organ postanowienia o zawieszeniu postępowania, z uwagi na niemożliwość przywołania do niego jednej ze stron, w ocenie Ministra, było jedyną możliwością działania.

24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

25 Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż postanowienie to oraz

26 IVSA/Wa 1931/09

27 poprzedzające je postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2009r. narusza prawo, co czyni zasadnym skargę.

28 Zauważyć należy, że podstawę zawieszenia postępowania w sprawie stanowił art. 97§1 pkt 4 k.p.a. Zdaniem Ministra wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych stanowi zagadnienie wstępne, które winno być rozstrzygnięte przez sąd. Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem zagadnienie wstępne ma charakter prejudycjalny. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia tej istotnej przesłanki przez inny organ lub sąd nie jest możliwe wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie.

29 Zagadnieniem wstępnym jest więc kwestia materialnoprawna pojawiająca się w toku sprawy administracyjnej i uniemożliwiająca, bez uprzedniego jej rozstrzygnięcia załatwienie istoty sprawy administracyjnej ( por. wyrok NSA z 8 grudnia 2008r,, II OSK 1559/07, LEX nr 513851, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 maja 2008r, VII SA/Wa 731/08, LEX nr 526516). Kwestia prejudycjalna nie może mieć charakteru procesowego, a taki charakter posiada ustanowienie w sprawie kuratora dla strony nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych w drodze postępowania prowadzonego przez sąd powszechny ( por. wyrok WSA w Rzeszowie II SA/Rz 191/08, LEX nr 509605), Sądowa sprawa w przedmiocie ustanowienia kuratora nie ma wpływu na wynik sprawy głównej prowadzonej przed organami administracji i nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Kwestia, czy i kto zostanie wyznaczony na przedstawiciela nieobecnej strony, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie o żądaniach zgłoszonych w sprawie administracyjnej. Wyznaczony przedstawiciel zastępuje jedynie przed organami administracji nieobecną stronę i nie zmienia jej materialnoprawnej pozycji w postępowaniu administracyjnym ( por. wyrok NSA OZ w Krakowie z dnia 2 listopada 1999r., II SA/Kr 78/98 - ONSA 2000, nr 4, poz. 164). Skoro więc nie mamy do czynienia z zagadnieniem wstępnym w rozumieniu przepisu art. 97§1 pkt 4 k.p.a., to konieczność wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o ustanowienie dla strony kuratora nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania na podstawie powołanego wyżej przepisu.

30 Zasadny jest więc zarzut skarżącej, iż Minister Gospodarki w zaskarżonym jak i poprzedzającym je postanowieniu naruszył dyspozycję art. 97§1 pkt 4 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

31 Słuszny jest również zarzut skarżącej, iż organ wydając zaskarżone postanowienie dopuścił się obrazy art. 100§1 k.p.a. Zastawanie powyższego

32 IV SA/Wa 1931/09

33 przepisu i wezwanie strony do wystąpienia w stosownym terminie celem zwrócenia się do sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy prawidłowo zostało zawieszone postępowanie w sprawie, a co za tym idzie istnieje zagadnienie wstępne, którego konieczność rozstrzygnięcia jest niezbędna dla dalszego toku sprawy. Naruszenie więc art. 97§1 pkt 4 k.p.a. skutkowała jednoczesnym niewłaściwym zastosowaniem w sprawie art. 100§1 k.p.a. Na marginesie jedynie zauważyć należy, że organ nie zakreślił stronie terminu do dokonania tej czynności, zgodnie z treścią zacytowanego powyżej przepisu.

34 Zwrócić należy, uwagę również na treść art. 34§1 k.p.a., z której wynika, że obowiązanym do wystąpienia, do sądu w sprawie o ustanowienie przedstawiciela dla strony nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnej jest organ administracji publicznej, a nie strona. Konstrukcja powyższego przepisu nie nasuwa wątpliwości, że w sytuacji, gdy miejsce pobytu strony nie jest znane lub nie ma ona zdolności do czynności prawnych organ jest zobowiązany do podjęcia stosownych działań. Świadczy o tym sformułowanie "organ administracji publicznej wystąpi". Kwestia ta nie pozostaje więc w kwestii decyzyjności organu i jego woli. Minister więc nie był uprawniony do przerzucania powyższego obowiązku na stronę postępowania. Nie usprawiedliwiają tego rodzaju działania napotkane przez organ trudności, czy też względy natury procesowej i ekonomiki postępowania.

35 Powyższe okoliczności czynią więc zasadnym zarzut zawarty w skardze, a dotyczący naruszenia art. 34§1 k.p.a. Minister Gospodarki winien więc podjąć czynności, które umożliwią sprawie nadanie dalszego biegu, mając na względzie obowiązek zakreślony dyspozycją art. 34§1 k.p.a.

36 Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.