Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2007 r., II SA/Wa 608/07

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2007 r., II SA/Wa 608/07

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bronisław Szydło, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Ewa Pisula-Dąbrowska, Protokolant - Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -

Uzasadnienie

2 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. M. (ur. [...] grudnia 1983 r.) z dnia [...] listopada 2005 r. i po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 16 października 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1631/06 stwierdzającego nieważność decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. i decyzji ją poprzedzającej, powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wymienionej renty rodzinnej w drodze wyjątku po jej zmarłym w dniu [...] lipca 2005 r. ojcu W. M. (ur. [...] grudnia 1956 r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły tragicznie ojciec skarżącej na przestrzeni 49 lat życia miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący łącznie 14 lat 9 miesięcy i 15 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem udowodniono tylko 2 lata 9 miesięcy i 25 dni ubezpieczenia, zamiast wymaganych 5 lat. Ponadto ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] września 1998 r., natomiast zgon od tego dnia nastąpił po 6 latach 10 miesiącach i 12 dniach. Niezależnie od powyższego organ podał, że w ubezpieczeniu ojca skarżącej występowały w okresie od [...] kwietnia 1977 r. do [...] grudnia 1981 r., od [...] listopada 1982 r. do [...] lutego 1984 r. i od [...] grudnia 1992 r. do [...] grudnia 1994 r., niczym nieuzasadnione przerwy w świadczeniu pracy. Zatem jest to zbyt krótki okres zatrudnienia i w konsekwencji nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabycie przez ojca dziecka uprawnień do świadczenia ustawowego. Przy rozpatrywaniu sprawy była również brana pod uwagę sytuacja materialna, przy czym nie jest ona jedynym kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

3 We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, K. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą, żądając jej uchylenia. Stwierdziła, że pozbawiono ją czynnego udziału w postępowaniu i przed wydaniem decyzji nie zapoznano ją z jej projektem oraz ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Ponadto nie wyznaczono jej terminu zgłoszenia wniosków. W dalszej części dodała, że została pozbawiona ojca w wyniku jego tragicznej śmierci, a gdyby żył, to miałby szansę na zatrudnienie Ponadto jej matka B. została skazana na 7 lat pozbawienia wolności. Reasumując, są to szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

4 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji – dodał, że ojciec skarżącej przed zgonem pracował dorywczo i brak zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego w tym czasie, nie może być uznany za szczególną okoliczność. Natomiast świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym. Niezależnie od powyższego wskazał, że skarżąca jest osobą pełnoletnią i nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy.

5 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. M. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, wnosząc o jej uchylenie i – poza zarzutami (naruszenie art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a.) oraz argumentacją przedstawioną już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że pozostaje w niedostatku, a w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto nie można jej winić za ojca i za fakt, że nie mógł znaleźć zatrudnienia ze względu na bezrobocie oraz z uwagi na to, że był alkoholikiem. Podobnie rzecz się ma z faktem, że pracodawca nie odprowadzał za niego składki na ubezpieczenie społeczne.

6 W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

7 W pismach procesowych z dnia [...] kwietnia 2007 r., z dnia [...] lipca 2007 r. i z dnia [...] lipca 2007 r. skarżąca powołując się na załączone dokumenty stwierdziła, że staż ubezpieczenia jej ojca był dłuższy, aniżeli podaje to organ.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

9 Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

10 Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Zgodzić się co prawda należy ze skarżącą, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zagwarantował jej czynnego udziału w postępowaniu, gdyż nie zapewnił możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, jednakże nie miało to – zdaniem Sądu – istotnego wpływu na wynik sprawy. Natomiast ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe.

11 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.

12 W niniejszej sprawie bezsporne tymczasem jest, że skarżąca ma statusu osoby pełnoletniej i kontynuuje naukę. Natomaist warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi rozważenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub osiągnięciem wieku emerytalnego. W wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 (Lex nr 54535) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy".

13 Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że wobec niespełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca jest osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 697/05). Natomiast zarówno trudna sytuacja materialna, jak i szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez zmarłego ojca uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, na które powoływała się skarżąca, nie wystarczają do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnionego od spełnienia łącznie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie.

14 W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.