Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2019 r., II SA/Wa 1788/19

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2019 r., II SA/Wa 1788/19

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Asesor WSA Joanna Kruszewska – Grońska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2019 r. sprawy ze skargi Komendanta [...] Policji na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Komendanta [...] Policji kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z poźn. zm.), zwanej dalej k.p.a., w związku z art. 18, art. 23 § 4 pkt 1 oraz art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201, z poźn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt K 27/15 (Dz.U. z 2017 r. poz. 1954), po rozpatrzeniu zażalenia M. W. uchylił postanowienie Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. i umorzył postępowanie egzekucyjne.

3 W uzasadnieniu organ wskazał, że Komendant [...] Policji będący wierzycielem złożył do Wojewody [...] wniosek z dnia [...] marca 2018 r. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec M. W. Do wniosku wierzyciel dołączył tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] lutego 2018 r., w którym jako podlegający egzekucji wskazano, wynikający z decyzji Komendanta [...] Policji nr [...] z [...] lipca 2017 r., obowiązek opróżnienia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] i przekazania go do dyspozycji Komendantowi [...] Policji.

4 Postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. Wojewoda [...] wezwał zobowiązaną do dobrowolnego wykonania wskazanego w ww. tytule wykonawczym obowiązku pod rygorem zastosowania środka egzekucyjnego w postaci przymusowego opróżnienia lokalu i innych pomieszczeń. Postanowienie wraz z tytułem wykonawczym doręczone zostało zobowiązanej w dniu [...] kwietnia 2018 r. Zobowiązana w dniu [...] kwietnia br., tj. z zachowaniem 7-dniowego terminu, wniosła za pośrednictwem organu egzekucyjnego do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zażalenie na ww. postanowienie. Organ podał, że w zażaleniu wskazała na brak możliwości spełnienia obowiązku wynikającego z orzeczonego środka egzekucyjnego ze względu na sytuację materialną, tj. niskie dochody oraz fakt zbliżających się narodzin dziecka. Wskazała, iż nie stać ją na wynajem lokalu i że w chwili obecnej oczekuje na wydanie decyzji o przydziale lokalu socjalnego z zasobów komunalnych, co ma nastąpić najpóźniej do końca czerwca br. Wniosła o odroczenie nakazu opróżnienia zajmowanego lokalu do czasu uzyskania lokalu socjalnego.

5 Organ wziął pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt K 27/15. Organ podał, że w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 144 u.p.e.a. w zakresie, w jakim odnosi się do egzekucji z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego, jest niezgodny z art. 30, art. 71 ust. 1 i art. 75 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że nie zawiera regulacji gwarantujących minimalną ochronę przed bezdomnością osobom, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.

6 Organ wskazał, że art. 144 u.p.e.a. nie utracił wprawdzie, na skutek ww. wyroku, całkowicie mocy obowiązującej. TK nie orzekł bowiem, że art. 144 u.p.e.o. jest w pełnym zakresie niezgodny z ww. wzorcami konstytucyjnymi (rozstrzygnięcie takie wykluczałoby prowadzenie egzekucji obowiązku opróżnienia pomieszczenia lub lokalu bądź wydania nieruchomości), lecz stwierdził niezgodność art. 144 u.p.e.o. z art. 30, art. 71 ust. 1 i art. 75 ust. 1 Konstytucji RP "w zakresie w jakim przepis ten odnosi się do egzekucji z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego" przez to, że nie zawiera on regulacji gwarantujących minimalną ochronę przed bezdomnością osobom, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych. Jeżeli zatem dany lokal, pomieszczenie lub inna nieruchomość nie służy zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego, art. 144 u.p.e.a. nadal może i powinien być stosowany. Podał, że z analizy przedłożonych akt postępowania egzekucyjnego wynika, że zobowiązana zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w [...], którego dotyczy wynikający z decyzji Komendanta [...] Policji z dnia [...] lipca 2017 r. obowiązek opróżnienia lokalu. Będący przedmiotem egzekucji lokal mieszkalny służy zatem zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanej. Ponieważ, jak wskazano, art. 144 u.p.e.a. - w zakresie, w jakim przepis ten odnosi się do egzekucji z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego - utracił na skutek powołanego wyroku moc obowiązującą, brak jest podstawy prawnej do zastosowania w przedmiotowej sprawie określonego w art. 144 u.p.e.a środka egzekucji, tj. obowiązku opróżnienia lokalu (pomieszczenia). Zgodnie zaś z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.o., postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne. Organ stwierdził, że postanowił jak w rozstrzygnięciu z uwagi na niedopuszczalność stosowania w przedmiotowej sprawie określonego w art. 144 u.p.e.o. środka egzekucyjnego.

7 Postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] stało się przedmiotem skargi Komendanta [...] Policji, reprezentowanego przez radcę prawnego. Wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia lub ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego wg norm przepisanych, pełnomocnik zarzucił naruszenie:

8 - art. 138 § 1 kpt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18, art. 23 § 4 pkt 1 oraz art. 59 § 3 w związku z art. 59 pkt 7 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji,

9 w której zobowiązana nie jest zagrożona bezdomnością,

10 - art. 144 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

11 z uwagi na przyjęcie, iż ww. przepis został uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie w jakim "odnosi się do egzekucji z nieruchomości lokalu (pomieszczenia) służącego zaspokajaniu \ potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego"', co uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego względem zobowiązanej do opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] M. W. - w sytuacji, w której Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność ww. przepisu w przypadku, w którym łącznie są spełnione dwie przesłanki tj. (1) prowadzona jest egzekucja z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (2) oraz jednocześnie brak jest możliwości zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie przez osoby zobowiązane do opuszczenia lokalu.

12 - art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 144 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy wobec zaniechania ustalenia, czy zobowiązana do opuszczenia lokalu służbowego nr [...] przy ul. [...] w [...] rzeczywiście nie jest w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.

13 Pełnomocnik powołując się na wyrok TK z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt K 27/15 wskazał, że nie w każdym przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego egzekucja jest niedopuszczalna, a tylko wtedy gdy faktycznie osoby zobowiązane do opróżnienia nieruchomości/lokalu są zagrożone bezdomnością.

14 Pełnomocnik wskazał, że M. W. jest stale zameldowana pod adresem: [...], powiat [...], woj. [...], a do końca czerwca 2018 r. miała również otrzymać lokal socjalny

15 z zasobów [...], ponadto w zażaleniu z dnia [...] kwietnia 2018 r. wnosiła jedynie o odroczenie nakazu opróżnienia zajmowanego lokalu. W ocenie skarżącego postanowienie Ministra pomija ww. okoliczności sprawy, a w konsekwencji jest niezasadne oraz zostało wydane przedwcześnie. Pełnomocnik wskazał, że podmiotom znajdującym się w szczególnej sytuacji osobistej, rodzinnej lub materialnej, wobec których orzeczono nakaz eksmisji należy udzielić minimalnej gwarancji służącej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych (por. wyrok z dnia 4 listopada 2010 r. Trybunału Konstytucyjnego, sygn. K 19/06), jednak "prawo do poszanowania mieszkania

16 nie oznacza uprawnienia do korzystania z lokalu bez tytułu prawnego. Inaczej chroniłoby osoby naruszające prawo, zaś zajmowanie lokalu bez tytułu prawnego kłoci się z obowiązującym porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego, zatem w państwie prawnym nie może być akceptowane" (por. wyrok z dnia 23 marca 2016 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, II SA/Wa 1589/15).

17 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia dokonane w zaskarżonym postanowieniu.

18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

19 Skarga podlegała uwzględnieniu.

20 W sprawie jest bezsporne, że Komendant [...] Policji decyzją nr [...]

21 z [...] lipca 2017 r., wydaną na podstawie art. 95 ust. 3 pkt 3, art. 97 ust. 5 ustawy

22 o Policji, nakazał M. W. opróżnienie lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] i przekazanie go w stanie wolnym. Organ stwierdził bowiem, że wymieniona zajmuje lokal mieszkalny bez tytułu prawnego.

23 Wskazania wymaga przy tym, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia

24 15 listopada 2017 r. sygn. akt SK 29/16 (Dz. U. z 2017 r., poz. 2174) orzekł, że art. 90 w związku z art. 95 ust. 3 pkt 3, w związku z art. 95 ust. 4, w związku z art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2067), w związku z art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1610 oraz z 2017 r. poz. 1442 i 1529) są zgodne z art. 30, art. 71 ust. 1 oraz art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

25 Zaskarżone postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylające postanowienie Wojewody [...] i umarzające postępowanie egzekucyjne w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego, o którym mowa wyżej, oparte zostało na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 2017 r. sygn. akt K 27/15 który orzekł, że art. 144 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r, o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 i 1475), dalej u.p.e.a., w zakresie, w jakim odnosi się do egzekucji z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służących zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego, jest niezgodny z art. 30, art. 71 ust. 1 i art. 75 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że nie zawiera regulacji gwarantujących minimalną ochronę przed bezdomnością osobom, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.

26 Zgodzić należy się z Komendantem [...] Policji, który w skardze podniósł, że nie w każdym przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości lub lokalu (pomieszczenia) służących zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego egzekucja jest niedopuszczalna, a tylko wtedy gdy faktycznie osoby zobowiązane do opróżnienia nieruchomości/lokalu są zagrożone bezdomnością.

27 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że konsekwencją wyroku K 27/15 jest utrata mocy obowiązującej art. 144 u.p.e.a. w zakresie, w jakim odnosi się do przeprowadzenia eksmisji "na bruk" z lokali mieszkalnych osób, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.

28 Minister uwzględniając zażalenie od postanowienia Wojewody i umarzając postępowanie egzekucyjne stwierdził, że zastosowany środek egzekucyjny jest niedopuszczalny (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Organ stwierdzając powyższe powołał

29 się na treść wyroku o sygn. akt K 27/15 podnosząc, że zobowiązana zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, którego dotyczy - wynikający z decyzji [...] – obowiązek opróżnienia. Powyższe wskazanie nie stanowi wystarczającej podstawy do stwierdzenia w niniejszej sprawie niedopuszczalności zastosowanego przez Wojewodę [...] środka egzekucyjnego. Podkreślić trzeba bowiem, że TK stwierdził niezgodność art. 144 u.p.e.a. z powołanymi już wyżej przepisami i we wskazanym wyżej zakresie, przez to, że nie zawiera regulacji gwarantujących minimalną ochronę przed bezdomnością osobom, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.

30 Nie chodzi zatem o przejściowe trudności, na które, jak w niniejszej sprawie powoływała się w zażaleniu zobowiązana, ale sytuację trwałą, uniemożliwiającą zaspokojenie potrzeb we własnym zakresie. Zgodnie z art. 23 § 6 u.p.e.a. organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać

31 z urzędu, na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ. Sama zobowiązana w zażaleniu nie kwestionowała braku tytułu prawnego do lokalu pozostającego w dyspozycji Komendanta [...] Policji i zwracała się o uwzględnienie jej prośby pozostania

32 w zajmowanym lokalu do czasu przyznania lokalu socjalnego.

33 Organ odwoławczy nie wykazał w zaskarżonym postanowieniu, aby w odniesieniu do zobowiązanej zachodziła trwała sytuacja uniemożliwiającą zaspokojenie jej potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, stąd też za przedwczesne uznać należało umorzenie postępowania egzekucyjnego. W sprawie tej organ naruszył art. 59 § 1 pkt 7 i § 3 u.p.e.a., co miało wpływ na wynik sprawy. Organ nie dokonał przy tym żadnych własnych ustaleń stanu faktycznego w odniesieniu do sytuacji zobowiązanej, przywołując jedynie twierdzenia zawarte w zażaleniu (art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.).

34 Nadto, wskazania wymaga, że w wyroku o sygn. akt SK 29/16 z dnia 15 listopada 2017 r. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na szczególny status mieszkań służbowych przydzielanych policjantom. Wskazał, że przepisy dotyczące wygaśnięcia prawa do lokalu i opróżnienia go są ściśle powiązane z samym prawem do lokalu, jakie przysługuje funkcjonariuszowi pozostającemu w służbie stałej. Jak podniósł, trudno oczekiwać, by ustawodawca, bez wzruszenia zasad przydziału lokali służbowych, eksmisję z tych lokali poddał reżimowi powszechnemu, wynikającemu z ustawy o ochronie praw lokatorów (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt I OSK 840/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).

35 Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

36 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

37 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania, jak w punkcie

38 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 powołanej ustawy.

39 Do kosztów tych Sąd zaliczył wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł oraz uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł.