Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2013 r., II SA/Wa 1124/13

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2013 r., II SA/Wa 1124/13

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Janusz Walawski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Uzasadnienie

2 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] , po rozpatrzeniu wniosku J. B. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie.

3 W odniesieniu do renty rodzinnej w drodze wyjątku stosuje się odpowiednio przepisy ww. ustawy a w szczególności art. 68, zgodnie z którym, renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole nie dłużej niż do osiągnięcia 25 roku życia.

4 Renta rodzinna przysługuje również dzieciom bez względu na wiek, które stały się całkowicie niezdolne do pracy w wieku przed ukończeniem 16 lat życia lub przed ukończeniem nauki w szkole przed osiągnięciem 25 lat życia.

5 W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie występuje, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r. ww. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od [...] stycznia 1991 r., tj. w wieku 35 lat a zatem całkowita niezdolność do pracy nie powstała w wyżej wymienionych okresach.

6 Niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

7 We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy J. B. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. Podała, że po ukończeniu studiów nie wiedziała co się z nią dzieje, była bardzo chora, po jednym dniu była zwalniana z pracy. Nie wychodziła z domu, utrzymywała się z tego co zostawiła jej w spadku zmarła ciotka. Nikt się nią nie interesował, sytuacja ta się zmieniła po interwencji księdza. Potem utrzymywali ją rodzice, po ich śmierci znalazła się w tragicznej sytuacji. Jej ojciec był chory [...] i ona ma najprawdopodobniej [...] .

8 Podkreśliła swoją bardzo ciężką sytuację rodzinną i materialną.

9 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2013 r. i podkreślił, że renta rodzinna w systemie ubezpieczeń społecznych jest ukształtowana jako świadczenie po zmarłym ubezpieczonym, które pozwala na umożliwienie pozostałym po ubezpieczonym dzieciom zdobycie wykształcenia.

10 W przedmiotowym przypadku taka sytuacja nie występuje, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r. J. B. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] stycznia 1991 r., tj. po ukończeniu 35 roku życia.

11 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji – poza zarzutami oraz argumentacją przedstawioną już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podkreśliła, że jej sytuacja jest wyjątkowa.

12 W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne, podkreślił, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów, że przed 1991 rokiem była niezdolna do pracy.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

14 Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

15 Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

16 Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

17 Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty i pozostawia przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie.

18 Z cytowanego już wyżej przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o świadczenie, 3) brak niezbędnych środków utrzymania.

19 W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z treścią art. 124 cytowanej już wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

20 Odnosząc się tymczasem do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że wnioskująca orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od [...] stycznia 1991 r., tj. w wieku 35 lat i nie pozostaje ona w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole, tj. do [...] czerwca 1975 r. lub w trakcie studiów, tj. [...] października 1978 r. – [...] grudnia 1980 r., a przecież omawiany przepis art. 83 ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i wobec tego, okoliczność ta nie ma przesądzającego charakteru w sprawie.

21 Kwestią zasadniczą są natomiast powody niespełnienia przez wnioskującą wymagań, uprawniających do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie oraz ocena, czy nie nastąpiło to wskutek szczególnych okoliczności.

22 Bez poczynienia żadnych ustaleń w tej materii, organ stwierdził, że J. B. miała realną możliwość kształtowania przebiegu własnego ubezpieczenia, a niepodejmowanie pracy zarobkowej lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym gdy nie była w stosunku do niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy nie spełnia kryterium szczególnych okoliczności.

23 W ocenie Sądu takie stanowisko organu winno być poparte stosownymi ustaleniami dotyczącymi sytuacji życiowej J. B. i wyjaśnieniami dlaczego młoda kobieta po studiach medycznych nie pracowała i jak twierdzi po jednym dniu była zwalniana z pracy.

24 Organ nie odniósł się do twierdzeń ww., że miała kłopoty [...] i nie wychodziła z domu.

25 J. B. twierdzi, że jej ojciec był chory [...] i ona zapewne miała "[...] ".

26 Podkreślić należy, że choroba [...] nie pojawia się z dnia na dzień. Może już wcześniej występowały zaburzenia, które chociaż nie zostały zdefiniowane jako całkowita niezdolność do pracy to jednak nie pozwalały na podjęcie J. B. zatrudnienia po studiach medycznych.

27 W ocenie Sądu, nie jest to typowa, standardowa sytuacja, że młoda kobieta po ukończeniu medycyny, nie pracuje, jest w konflikcie z rodziną i nie wychodzi z domu.

28 Dopiero jak podaje, zainteresowanie jej osobą przez miejscowego księdza, powoduje, że zaczyna się leczyć, zamieszkuje z rodzicami i pozostaje na ich utrzymaniu.

29 W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym wyżej zakresie i ponownie dokonać jego oceny pod kątem wystąpienia w sprawie przesłanki szczególnych okoliczności, uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

30 Reasumując wskazać należy, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy.

31 W konsekwencji powyższych stwierdzeń, koniecznym jest ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ponowna ocena całości materiału dowodowego.

32 W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), należało orzec, jak w sentencji wyroku.

33 W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.