Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2015 r., III SA/Wa 651/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2015 r., III SA/Wa 651/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. Z. i L. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...].

Uzasadnienie

2 Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec M.Z. i L.Z. (dalej: "Skarżący") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2012 r., wystawionego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R., obejmującego zaległość z tytułu kosztów egzekucyjnych za 2007 r. w kwocie 1 283 925.80 zł. Podstawę prawną ww. tytułu stanowiła decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia [...] lipca 2008 r.

3 Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania przedmiotowych należności zawiadomieniem z dnia 2 września 2013 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego nadpłatę w podatku dochodowym (liniowym) za 2012 r. w Urzędzie Skarbowym W. Skarżąca odebrała odpis zawiadomienia o zajęciu w dniu 5 września 2013 r.

4 Następnie Skarżący wnieśli skargę na czynność egzekucyjną dokonaną ww. zawiadomieniem. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. oddalił skargę jako nieuzasadnioną wskazując, iż zaskarżona czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

5 Wobec powyższego Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o "uchylenie postanowienia i uchylenie jego skutków, gdyż zostało ono dokonane wobec osoby nie będącej stroną postępowania, a także dotyczy odpowiedzialności osoby trzeciej, która już wygasła". W uzasadnieniu zażalenia wskazali, że zobowiązanie podatkowe wygasło w 2011 r. przez przedawnienie, co winno skutkować uchyleniem tytułów wykonawczych, z uwagi na ich bezprzedmiotowość. Do zażalenia została załączona decyzja z dnia [...]września 2013 r., którą Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekł o solidarnej odpowiedzialności L.Z. wraz ze Spółką z o.o. P. oraz pozostałymi członkami zarządu: L.P. i B.K., za zaległość podatkową Spółki w podatku od towarów i usług za 12/2002r. w kwocie 656 746.46 zł wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami za zwłokę w kwocie 260 714.32 zł oraz kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 96 763,70 zł, natomiast w pozostałej części umorzył postępowanie w sprawie.

6 Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]listopada 2013 r.

7 W uzasadnieniu Minister Finansów przytoczył treść art. 54 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r. poz. 1015, ze zm. – dalej: u.p.e.a.) oraz wskazał, że w jego ocenie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. jako organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go u.p.e.a. Zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., tj. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. Środek ten został zastosowany w prawidłowy sposób, zgodnie z art. 89 u.p.e.a. Bowiem zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 2 września 2013 r. natomiast Zobowiązanym 5 września 2013 r. Zawiadomienie o zajęciu zostało podpisane przez uprawnionego pracownika, a forma zawiadomienia odpowiadała formie przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), które obowiązywało na dzień dokonania ww. czynności egzekucyjnej. Zastosowanie środka egzekucyjnego było więc zgodne z przepisami prawa regulującymi tą kwestię.

8 W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, iż dokonując zajęcia prawa majątkowego stanowiącego nadpłatę w podatku dochodowym za 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych.

9 Minister Finansów podkreślił też, że w trybie skargi na czynności egzekucyjne nie podlegają rozpatrzeniu kwestie materialnoprawne stanowiące podstawę uruchomienia odrębnego postępowania administracyjnego. W ramach postępowania egzekucyjnego strona posiada bowiem ochronę prawną na każdym jego etapie. Stąd kwestie mające wpływ na prawidłowość prowadzonego postępowania egzekucyjnego są rozstrzygane w trybie art. 34 u.p.e.a. i art. 59 u.p.e.a. Postępowanie skargowe zatem nie może być traktowane jako uniwersalny środek zaskarżenia w ramach którego można podnosić kwestie podlegające rozpoznaniu w odrębnych trybach postępowania. Zatem okoliczności dotyczące przedawnienia przedmiotowych należności oraz bezpodstawnego prowadzenia egzekucji z majątku Skarżącej, z uwagi na fakt, że posiadają z mężem rozdzielność majątkową, nie podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu prowadzonym w oparciu o art. 54 u.p.e.a. W ramach takiej skargi nie ocenia się bowiem zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani prawidłowości prowadzenia takiego postępowania.

10 Końcowo Minister Finansów wyjaśnił, że załączona przez Skarżących do zażalenia decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. została wydana dnia [...] września 2013 r. czyli dopiero po sporządzeniu przez organ egzekucyjny zawiadomienia nr [...] z dnia [...] września 2013 r. Doręczenie Skarżącym ww. zawiadomienia również nastąpiło przed wydaniem ww. decyzji.

11 Skarżący nie zgodzili się z postanowieniem Ministra Finansów i złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

12 Wnieśli o uchylenie postanowienia i uchylenie jego skutków, gdyż zostało ono dokonane wobec osoby nie będącej stroną postępowania, a także dotyczy odpowiedzialności osoby trzeciej, która już wygasła. Wnieśli też o zwrot nienależnie zabranej nadpłaty, gdyż zajęto prawo majątkowe osoby nie mającej żadnych zobowiązań wobec budżetu.

13 Skarżący wyjaśnił, że otrzymał decyzję o jego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki z o.o. P., z uwagi na fakt, że był on członkiem Zarządu tej spółki. Zobowiązanie podatkowe spółki wygasło w 2011 roku przez przedawnienie, co winno skutkować uchyleniem tytułów wykonawczych, z uwagi na ich bezprzedmiotowość gdyż wskazuje na to decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. dołączona do odwołania. Uchylenie tytułu wykonawczego dotyczy podatku, odsetek i kosztów egzekucyjnych i jest już wydane przez organ egzekucyjny oraz znajduje się w aktach sprawy. Dlatego też działanie podjęte przez organ egzekucyjny, dotyczące umorzonego postępowania jest bezpodstawne i niezrozumiałe, co oznacza konieczność wycofania z obrotu prawnego wydanego zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, gdyż to czynność niemająca oparcia materialnego, już tylko z tego powodu, że nie istnieje decyzja podatkowa dająca prawo do egzekucji administracyjnej, z majątku Skarżącego.

14 Dodatkowym nieuprawnionym działaniem jest skierowanie pisma i czynności egzekucyjnej do Skarżącej, która nigdy nie miała zobowiązań podatkowych wynikających z tytułu wykonawczego, gdyż zobowiązanym do solidarnej zapłaty podatku z P. był jedynie jej mąż, L.Z.. Skarżący mają zniesioną małżeńską ustawową wspólność majątkową, a dla M.Z. nigdy nie doręczono decyzji o jej wspólnej odpowiedzialności za zobowiązania Skarżącego.

15 Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

17 Skarga okazała się zasadna.

18 Postępowanie egzekucyjne wszczęto na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2012 r., wystawionego na Skarżącego i jego małżonkę (k. 15 akt administracyjnych). Tytuł ten został doręczony Skarżącym w dniu 15 maja 2012 r. (zwrotne potwierdzenia odbioru – k. 11A i 12). Z akt sprawy nie wynika, by Skarżący wnieśli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

19 Zawiadomieniem z dnia 2 września 2013 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego nadpłatę w podatku dochodowym (liniowym) za 2012 r. w Urzędzie Skarbowym W. (k. 3). Skarżąca odebrała odpis zawiadomienia o zajęciu w dniu 5 września 2013 r. (k. 4).

20 W reakcji na to zawiadomienie i zgodnie z zawartym w nim pouczeniem Skarżący wnieśli skargę na czynność zajęcia (k. 1). W skardze tej, jak i w kolejnych pismach procesowych w toku postępowania egzekucyjnego oraz w samej skardze do sądu administracyjnego Skarżący podnosili kwestie przedawnienia i błędnego skierowania tytułu wykonawczego do Skarżącej.

21 Skarga ta została oddalona postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r., które – po rozpatrzeniu wniesionego nań zażalenia – Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r.

22 W obu tych postanowieniach organy egzekucyjne wskazywały, że w ramach postępowania ze skargi na czynności egzekucyjne nie mogą być badane kwestie materialne, a Skarżący mogą na każdym etapie złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując konkretną ku temu podstawę.

23 Zdaniem Sądu, rzecz jednak w tym, że Skarżący podstawę taką wskazali, tyle że w piśmie obejmującym skargę na czynności egzekucyjne. Powstał zatem problem oceny, czy owa "skarga na czynności egzekucyjne" jest taką skargą, czy też jest to inny środek prawny.

24 W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że pisma w postępowaniu administracyjnym kwalifikuje się według treści, a nie według nadanej mu nazwy (zob. np. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2009 r., I OSK 796/09, gdzie stwierdzono, że "przy ustaleniu charakteru pisma decydujące znaczenie ma ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności").

25 W okolicznościach rozpoznanej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że z treści pism Skarżących jednoznacznie wynikało, że zmierzają oni do podważenia podstaw prowadzenia wobec nich egzekucji z powodu przedawnienia i błędu co do osoby zobowiązanego. Okoliczności te stanowią postawę zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (art. 33 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a.) oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a.). Skarżący wprawdzie zarzutów nie wnieśli, ale – jak podkreślały organy egzekucyjne – wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego mogły wnieść zawsze.

26 Zdaniem Sądu, na taką właśnie intencję Skarżących wskazuje treść ich "skargi" oraz dalszych pism, w których sformułowano takie, a nie inne zarzuty, które jednoznacznie wskazują, że Skarżącym chodziło o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Świadczą o tym zawarte w "skardze" twierdzenia, takie jak: "zobowiązanie podatkowe wygasło w 2011 r. przez przedawnienie, co powinno skutkować uchyleniem tytułów wykonawczych z uwagi na ich bezprzedmiotowość", "działanie podjęte przez organ egzekucyjny jest bezpodstawne i niezrozumiałe, co oznacza konieczność wycofania z obrotu prawnego wydanego zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego". Z treści skargi wynika wprawdzie, że Skarżący kwestionują również zajęcie, ale wynika z niej niewątpliwie, że czynią to wyłącznie w kontekście zarzutów wskazujących na niedopuszczalność prowadzenia egzekucji i jako jej konsekwencję.

27 Wszystko to sprawia, zdaniem Sądu, że zakwalifikowanie przez organ egzekucyjny pisma Skarżących jedynie według nadanej mu nazwy, bez uwzględnienia jego treści, nie było prawidłowe. W ocenie Sądu, doszło w ten sposób do naruszenia przepisów postępowania – art. 54 i art. 59 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 63 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem organy uwzględniły treść pisma Skarżących, a nie tylko jego nazwę, to albo zakwalifikowałyby "skargę" jako wniosek o umorzenie postepowania i tak go rozpoznały ze wszystkimi tego konsekwencjami, albo co najmniej musiałyby powziąć wątpliwość co do intencji Skarżących, co z kolei uzasadniałoby ich wezwanie, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., do sprecyzowania żądania. Od wyniku wyjaśnień Skarżących zależałoby następnie wdrożenie stosownego trybu postępowania (ze skargi na czynności egzekucyjne lub z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego). Zaskarżone postanowienie – i postanowienie je poprzedzające – wydane bez ustalenia intencji Skarżących, jako dotknięte wskazanymi uchybieniami, nie mogło się więc ostać.

28 W ponownie prowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny dokona raz jeszcze weryfikacji żądania Skarżących z uwzględnieniem oceny prawnej przedstawionej w niniejszym wyroku.

29 W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), a w ramach stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, uchylił też poprzedzający zaskarżone postanowienie akt w postaci postanowienia Dyrektora izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r. uznając, że jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 p.p.s.a.).

30 O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono z uwagi na brak stosownego wniosku Skarżących w tym zakresie (art. 209 p.p.s.a.).