Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2005 r., III SA/Wa 1606/05

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2005 r., III SA/Wa 1606/05

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Tarno, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2005 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, ubezpieczenie zdrowotne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.

Uzasadnienie

2 Pismem z dnia 12 listopada 2004 r. M.W. złożył Odwołanie do Sądu Okręgowego w G. wnosząc o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, na Fundusz Pracy oraz ubezpieczenia zdrowotnego. Powyższe Odwołanie zostało zakwalifikowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wniosek o umorzenie wyżej wspomnianych należności. O dokonanej kwalifikacji wnioskodawca został powiadomiony. Zakład decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] odmówił umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, ubezpieczenie zdrowotne. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.). W uzasadnieniu ZUS stwierdził brak podstaw do zakwalifikowania należności jako całkowicie nieściągalnej. Zauważył, że brak jest dokumentów umożliwiających dokonanie analizy sytuacji strony, istnieje możliwość spłaty zadłużenia w formie rat oraz do momentu przedawnienia sytuacja wnioskodawcy może ulec poprawie.

3 Pismem z dnia 5 lutego 2005 r. wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wyżej opisaną decyzję. Skarga ta została zakwalifikowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku dostarczenia dokumentów potwierdzających jego sytuację finansową i rodzinną, a tym samym brak jest możliwości dokonania analizy jego faktycznej sytuacji finansowej.

4 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.W. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r. i zasądzenie kosztów procesu według norm przewidzianych. W uzasadnieniu podniósł, że nie przedstawił żądanych dokumentów, gdyż w tym okresie przebywał za granicą w poszukiwaniu pracy. Do skargi załączył oświadczenie o jego stanie majątkowym i rodzinnym. Zobowiązał się przesłać dokument z urzędu skarbowego w późniejszym terminie ze względu na wyznaczony przez ten urząd okres oczekiwania. W końcowej części skargi wniósł o uchylenie decyzji i umorzenie należności na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne.

5 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

7 Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.

8 Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku i umorzyć należności.

9 Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 - dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

10 Zgodnie zaś z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196).

11 Problem właściwości organu odwoławczego w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek był już wielokrotnie przedmiotem rozważań WSA w Warszawie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd zawarty m. in. w wyrokach z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2377/04, z dnia 30 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2379/04, z dnia 17 maja 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2375/04.

12 Zgodnie z art. 181 k.p.a. organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 k.p.a. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

13 Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

14 W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.

15 W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej – zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz. U. Nr 265, poz. 2643). Stanowisko takie zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2005 r. sygn. akt II GSK 110/05 (niepublikowany).

16 Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości jest przesłanką stwierdzenia nieważności takiej decyzji, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W niniejszej sprawie wadą określoną w tym przepisie dotknięta była tylko decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w drugiej instancji. Z tego względu stwierdzenie nieważności dotyczyło tylko tej decyzji.

17 Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w drugiej instancji, z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości, czyni niecelowym wypowiadanie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze.

18 Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu pierwszej instancji należy potraktować jako odwołanie od tej decyzji, złożone zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. i przekazać do rozpatrzenia właściwemu w sprawie organowi odwoławczemu, którym dotychczas był Minister Polityki Społecznej.

19 Z dniem 24 sierpnia 2005 r. weszła w życie zmiana art. 83 ust. 4 u.s.u.s., wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, złożony przez Skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji należy ocenić i rozpatrzyć z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą.

20 W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 119 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.

21 Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono, nie podlega wykonaniu określono w oparciu o przepis art. 152 tej ustawy.