Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2018 r., II SA/Sz 114/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 kwietnia 2018 r., II SA/Sz 114/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] r. nr [...].

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz W. przyznał

3 E. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. J. i A. J. od dnia 1 października 2016 r. do dnia

4 30 września 2017 r., w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde dziecko. Pismem z dnia 14 listopada 2016 r. nr [...] organ I instancji powiadomił D. J. o przyznaniu ww. świadczeń.

5 Wnioskiem z dnia 20 listopada 2016 r., powołując się na pismo organu

6 nr [...], D. J. zwrócił się do organu I instancji

7 o rozłożenie powstałego zadłużenia na raty po [...] zł miesięcznie jednocześnie deklarując spłatę zaległości w ratach tej wysokości. Ponadto wnioskodawca wniósł

8 o umorzenie odsetek naliczonych od zaległości od dnia 18 listopada 2016 r., w którym to dniu otrzymał informację o obowiązku zwrotu należności wraz z odsetkami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej.

9 Burmistrz W. decyzją z dnia [...] r. odmówił D. J. rozłożenia na raty zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci: S. J. oraz A. J. oraz jednocześnie odmówił umorzenia odsetek naliczonych od powstałej zaległości.

10 Rozpoznając odwołanie skarżącego złożone od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S, decyzją z dnia [...] r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy uznał za nieuprawnione przyjęcie przez organ I instancji możliwości rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń od uzyskiwania przez dłużnika stałych dochodów.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 14 września 2017r. w sprawie II SA/Sz 740/17 oddalił skargę D. J. na opisaną wyżej decyzję ostateczną Kolegium.

12 Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz W. decyzją z dnia [...]. odmówił D. J. rozłożenia na raty zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci: S. J. oraz A. J. oraz jednocześnie odmówił umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych od dnia 18 listopada 2016 r.

13 Rozpoznając odwołanie skarżącego złożone od wskazanego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji pomimo tego, że co do zasady w sposób należyty ustalił stan faktyczny, to poddał zgromadzone dowody dowolnej, a nie swobodnej ocenie, co stanowiło o naruszeniu

14 art. 80 k.p.a.

15 Burmistrz W. kolejną decyzją z dnia [...] r.

16 nr [...], wydaną na podstawie art. 104 oraz art. 105 § 1 ustawy

17 z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej: "k.p.a." oraz art. 30 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 3 i pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

18 (Dz.U. z 2017 r., poz. 489) umorzył postępowanie wszczęte na podstawie wniosku

19 z dnia 20 listopada 2016 r. w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia powstałego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń, w całości jako bezprzedmiotowe.

20 W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że obecnie toczą się dwa inne postępowania, tj. na podstawie wniosków D. J. z dnia 20 stycznia 2016 r. oraz z dnia 23 czerwca 2017 r. - przedmiotowo tożsame - w sprawie rozłożenia zadłużenia skarżącego na raty oraz umorzenia odsetek. Postępowanie prowadzone jest z wniosku złożonego najwcześniej, tj. z dnia 20 stycznia 2016 r.

21 Organ podkreślił, że w niniejszej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość przedmiotowa, bowiem dotyczy ona sprawy, której przedmiot jest rozpatrywany w innym postępowaniu.

22 W odwołaniu od powyższej decyzji, D. J. podniósł, że pierwszy wniosek złożył 20 stycznia 2016 r., który do dnia dzisiejszego nie został rozpatrzony, natomiast kolejne wnioski odpowiednio z dnia 20 listopada 2016 r. oraz 23 czerwca 2017 r. były tylko uzupełnieniem pierwszego, lecz nie są tożsame z pierwszym.

23 Odwołujący się podniósł, że organ I instancji powinien niezwłocznie wydać decyzję zgodnie z zaleceniami Kolegium i dokonać oceny już zgromadzonych dowodów.

24 W wyniku rozpatrzenia złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S, decyzją z dnia [...] r.

25 nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

26 W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że D. J. wnioskami z dnia 20 stycznia 2016 r., 20 listopada 2016 r. oraz 23 czerwca 2017 r. zwrócił się do organu I instancji o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń.

27 Uwzględniając treść art. 105 § 1 k.p.a. Kolegium przyjęło za słuszne stanowisko organu I instancji, że w przypadku, gdy wszczęto tożsame postępowanie z toczącym się już przed tym organem w tej samej sprawie, czyli gdy zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, wówczas ma miejsce bezprzedmiotowość wszczętego później postępowania. W rezultacie skoro w okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie zostało wszczęte na podstawie wniosku z dnia 20 stycznia 2016 r., zatem należało umorzyć tożsame postępowanie wszczęte na podstawie kolejnego wniosku z dnia 20 listopada 2016 r.

28 D. J. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

29 w Szczecinie skargę na powyższą decyzję ostateczną podnosząc, że złożył wniosek

30 o umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

31 Zdaniem skarżącego, organ I instancji bez żadnej podstawy prawnej umorzył postępowanie z jego wniosku z dnia 20 listopada 2016 r., zaś Kolegium utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy.

32 Podkreślił, że nie było żadnego tożsamego wniosku, który został rozpatrzony. Ponadto zarzucił, że wcześniej organ II instancji pozytywnie odniósł się do wniosku, zaś w zaskarżonych decyzjach zmienił stanowisko.

33 W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało w mocy swoje dotychczasowe stanowisko.

34 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

35 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 j.t.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

36 Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza W. z dnia [...] r. umarzającej postępowanie wszczęte na wniosek D. J. z dnia 20 listopada 2016 r. w przedmiocie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i procesowym wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

37 Kluczowe znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji ma kwestia, czy przedmiot rozstrzygnięcia, ukształtowany wnioskiem skarżącego z dnia

38 20 listopada 2016 r. był tożsamy ze sprawą administracyjną zainicjowaną jego wnioskiem z dnia 20 stycznia 2016 r.

39 Podstawę wydania decyzji organów obu instancji stanowiło stwierdzenie,

40 że skarżący złożył w tej samej sprawie 3 tożsame ze sobą w wnioski: z dnia 20 stycznia 2016 r., 20 listopada 2016 r. oraz 23 czerwca 2017 r. - o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń.

41 Z uwagi na okoliczność, że aktualnie toczy się postępowanie wszczęte z wniosku złożonego najwcześniej, czyli z dnia 20 stycznia 2016 r., zatem zachodzi sytuacja, w której w tej samej sprawie przed tym samym organem (tożsamej podmiotowo i przedmiotowo) postępowanie administracyjne już się toczy. W ocenie organów we wskazanym przypadku zachodzi bezprzedmiotowość późniejszego postępowania, wszczętego na podstawie kolejnego wniosku z dnia 20 listopada 2016 r. uzasadniająca jego umorzenie stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., w myśl którego gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

42 Zdaniem Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że organy obu instancji przedwcześnie umorzyły, jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie, bowiem nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, że wnioski z dnia 20 stycznia 2016 r. oraz 20 listopada 2016 r. są ze sobą tożsame.

43 Pierwszym wnioskiem z dnia 20 stycznia 2016 r. D. J. zwrócił się do organu o rozłożenie na raty zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w oparciu o decyzję nr [...] z dnia [...] r. (przyznającą świadczenie

44 z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. J. i A. J.

45 w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. w kwotach

46 po [...] zł miesięcznie).

47 Kolejnym wnioskiem z dnia 20 listopada 2016 r., inicjującym przedmiotowe postępowanie, D. J. zwrócił się do organu I instancji o rozłożenie na raty powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w oparciu o decyzję z dnia [...] r. (przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. J. i A. J. od dnia

48 1 października 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie na każde dziecko). Ponadto wnioskodawca wniósł o umorzenie odsetek naliczonych od zaległości od dnia 18 listopada 2016 r., w którym to dniu otrzymał informację

49 o obowiązku zwrotu należności wraz z odsetkami z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej.

50 Następnym wnioskiem, z dnia 23 czerwca 2017 r., D. J. zwrócił się o "umożliwienie wpłaty w ratach po [...] zł miesięcznie do 28 dnia każdego miesiąca bezpośrednio na konto MOPS w W. zadłużenia powstałego w wyniku wypłaconych pieniędzy z funduszu alimentacyjnego", a także o umorzenie odsetek powstałych w wyniku wypłaconych świadczeń z tego funduszu oraz o umorzenie postępowania komorniczego ewentualnie jego zawieszenie w celu otwarcia rachunku bankowego, na którym zostanie zlecony comiesięczny przelew na konto MOPS w W..

51 Burmistrz W. uznając, że wymienione wyżej wnioski są ze sobą tożsame rozpoznał pierwszy z nich (wydając w dniu [...] r. decyzję o rozłożeniu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł na raty), natomiast decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie wszczęte na podstawie wniosku z dnia 20 listopada 2016 r. (jako bezprzedmiotowe), a nadto postanowieniem z tego samego dnia odmówił wszczęcia postępowania z wniosku z dnia 23 czerwca 2017 r.

52 Zdaniem Sądu, takie działanie organu doprowadziło do sytuacji, w której został rozpoznany wyłącznie wniosek o rozłożenie na raty spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (w oparciu o decyzję z dnia

53 [...] r.). Natomiast bez rozpoznania pozostał wniosek o umorzenie odsetek oraz rozłożenie na raty w zakresie objętym wnioskiem z dnia 20 listopada

54 2016 r. Podkreślenia przy tym wymaga, że pierwszy ze złożonych przez skarżącego wniosków – z dnia 20 stycznia 2016 r. nie zawierał wniosku o umorzenie odsetek,

55 a zatem brak było podstaw do orzekania w tym zakresie.

56 Na marginesie jedynie należy dodać, że Sądowi wiadomym jest z urzędu,

57 iż wyrokiem z dnia 15 marca 2018 r. (sygn. akt II SA/Sz 113/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...] r.

58 nr [...] W tej sytuacji wniosek skarżącego z dnia 20 stycznia 2016 r. nadal pozostaje nierozpoznany.

59 Wyjaśnienia wymaga, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa

60 w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

61 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O bezprzedmiotowości postępowania można mówić wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Wydanie decyzji o umorzeniu postępowania wiąże się z koniecznością uprzedniego zebrania kompletnego materiału dowodowego i poprawnego ustalenia na jego podstawie stanu faktycznego sprawy, który będzie wykluczał prawną możliwość merytorycznego jej rozstrzygnięcia.

62 W judykaturze został wyrażony pogląd zgodnie z którym: "tożsamość sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym to ustalenie identyczności strony (stron) w danym postępowaniu, z uwzględnieniem następstwa prawnego. Na tożsamość sprawy pod względem przedmiotowym składa się treść żądania strony (uprawnienia) lub treść obowiązku, podstawa prawna i stan faktyczny. Te elementy tożsamości sprawy administracyjnej są wyznacznikiem dla ustalenia zakresu obowiązywania przepisów ogólnego postępowania administracyjnego" (por. B. Adamiak, Przesłanki tożsamości sprawy sądowoadministracyjnej, ZNSA 2007/1/7).

63 Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, organy obu instancji błędnie przyjęły, że w przedmiotowej sprawie zachodzi podstawa do umorzenia postępowania z uwagi na tożsamość postępowań wszczętych z wniosków skarżącego z dnia 20 stycznia 2016 r. oraz z dnia 20 listopada 2016 r., w sytuacji gdy brak było podstaw do takiego uznania, bowiem oba wnioski dotyczyły rozłożenia na raty zadłużenia w związku z wypłaconymi świadczeniami z funduszu alimentacyjnego w oparciu o dwie różne decyzje, odpowiednio z dnia [...] r. oraz [...] r., a ponadto wniosek z dnia 20 listopada 2016r. został rozszerzony o umorzenie odsetek naliczonych od zaległości od dnia 18 listopada 2016 r.

64 Podsumowując należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie niezasadnie umorzono kontrolowane postępowanie z naruszeniem przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 105 § 1 k.p.a. - które niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem zamknięto skarżącemu drogę do uzyskania merytorycznej decyzji w sprawie wniosku z dnia 20 listopada 2016 r. Wobec powyższego Sąd uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.

65 Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, w razie wątpliwości ustalić dokładny zakres wniosku z dnia 20 listopada 2016 r., a następnie rozpoznać ten wniosek

66 w zakresie nieobjętym innymi wnioskami.

67 Dodać również należy, że skarżący w kolejnych wnioskach oraz w odwołaniach od decyzji organu I instancji wskazywał, że wnioski z dnia 20 stycznia 2016 r., 20 listopada 2016 r. oraz 23 czerwca 2017 r. nie są odrębnymi wnioskami, lecz każdy z nich stanowi uzupełnienie wniosku pierwotnego. W takiej sytuacji rzeczą organu jest ustalenie rzeczywistej woli strony oraz zakresu wniosku, którego rozpoznania się domaga. Organ o tym samodzielnie decydować nie może, tak jak to uczynił w niniejszym postepowaniu jak i w postępowaniach dotyczących wniosku z dnia 20 stycznia 2016 r. i 23 czerwca 2017 r. Z punktu widzenia ekonomii procesowej zasadne jest rozpatrzenie wniosku skarżącego w jednym postępowaniu, dotyczącym zarówno rozłożenia na raty świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym jak i umorzenia odsetek od tych należności. Podkreślić również trzeba,

68 że kwestia umorzenia lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego nie należy do właściwości organów administracji publicznej i stąd też pomimo wniosku skarżącego w tym zakresie – nie podlega rozpatrzeniu w postępowaniu administracyjnym.