Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 kwietnia 2021 r., II SA/Rz 165/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 kwietnia 2021 r., II SA/Rz 165/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zobowiązania do jego zwrotu - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji –

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi P.Z. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia (...) listopada 2020 r. nr (...) utrzymująca w mocy decyzję Wojewody (organ I instancji) z dnia (...) sierpnia 2020 r. nr (...) o ustaleniu wysokości i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

3 Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

4 Decyzją z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...0 Burmistrz przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci A.Z, F.Z., N.Z. i B.Z. w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

5 Decyzją z dnia (...)września 2017 r. nr (...) Burmistrz przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci A.Z, F.Z., N.Z. i B.Z. w wysokości po 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

6 Decyzją z dnia (...) października 2018 r. nr (...) Burmistrz uchylił decyzję własną z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) za okres, w którym Ł.Z .podlegał ustawodawstwu Holandii w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

7 Decyzją z dnia (...) października 2018 r. nr (...) Burmistrz uchylił decyzję własną z dnia 13 września 2017 r. nr (...) za okres, w którym Ł.Z. podlegał ustawodawstwu Holandii w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

8 Decyzją z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: A/.Z ur. 10 listopada 2007 r., F.Z. ur. 12 marca 2009 r., N.Z. ur. 30 lipca 2010 r., B.Z ur. 26 lutego 2013 r. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r. (pkt I decyzji); przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego, przy czym zawiesił uprawnienie do kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo holenderskie i określił wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę dla: A.Z w wysokości 223,60 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., F.Z. w wysokości 223,60 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., 155,05 zł miesięcznie w okresie 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., 151,22 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r., N.Z. w wysokości 260,12 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., 155,05 zł miesięcznie w okresie 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., 151,22 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r., B.Z. w wysokości 293,92 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., 215,92 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., 212,78 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. (pkt II decyzji); odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.Z. w okresie od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. (pkt III decyzji).

9 Następnie decyzją z dnia (...) czerwca 2020 r. nr (...) organ I instancji zmienił decyzję z dnia 19 marca 2019 r. nr (...) w ten sposób, że przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: A.Z. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r., F.Z w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r., N.Z w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r., B.Z. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. W pozostałym zakresie prawo do świadczenia nie uległo zmianie.

10 Ponadto decyzją z dnia (...)marca 2019 r. nr (...) organ I instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci, przy czym zawiesił uprawnienie do kwoty przewidzianej przez ustawodawstwo holenderskie i określił wysokość dodatku dyferencyjnego dla sumy, która przekracza tę kwotę dla: F.B w wysokości 155,71 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., 154,90 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r., N.Z. w wysokości 155,71 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., 154,90 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2018 r., B.Z. w wysokości 216,47 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., 215,79 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 28 lutego 2018 r., 154,90 zł miesięcznie w okresie od 1 marca 2018 r. do 31 maja 2018 r. (pkt I decyzji); odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A.Z. w okresie od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r. (pkt II decyzji).

11 Następnie decyzją z dnia (...) czerwca 2020 r. nr (...) organ I instancji zmienił decyzję z dnia (...)marca 2019 r. nr (...) w ten sposób, że przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci: F.Z., N.Z, B.Z w kwotach po 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r. W pozostałym zakresie prawo do świadczenia nie uległo zmianie.

12 W dniu (...) października 2019 r. organ I instancji wydał decyzję nr (...) w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, która w wyniku zaskarżenia przez skarżącą została uchylona przez organ odwoławczy decyzją nr (...) z dnia 10 stycznia 2020 r.

13 Decyzją z dnia 10 sierpnia 2020 r. nr (...) organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 11, art. 16, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, 2, ust. 3, ust. 7-9, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (u.p.p.w.d.), art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw oraz art. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 lit. j, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67, art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i Decyzji Nr F1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych: ustalił, że świadczenie wychowawcze, które pobrała skarżąca na dzieci: A.Z. za okres od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r., F.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r., N.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r., B.Z za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r., w kwocie 8.570,60 zł jest świadczeniem wychowawczym nienależnie pobranym (pkt I decyzji); zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w wysokości 8.570,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (pkt II decyzji).

14 W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ust. 10 u.p.p.w.d. w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze podlega dochodzeniu przez wojewodę. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. uważa się, świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Organ I instancji stwierdził, że skarżącą prawidłowo pouczono o przesłankach przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, co skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem złożonym pod treścią pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto skarżącą zobowiązano do niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenie wychowawcze o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Przyjęcie powyższego zobowiązania skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Również w decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego, zawarto pouczenie o przesłankach przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. W ocenie organu nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca będąc zobowiązana do poinformowania organu o zaistnieniu powyższych zmian mających wpływ na prawo do pobierania świadczenia wychowawczego, obowiązku tego nie dopełniła, ponieważ nie poinformowała niezwłocznie organu przyznającego świadczenie wychowawcze o istotnych okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego tj. o wyjeździe za granicę męża Ł.Z. i podjęcia przez niego zatrudnienia na terenie Holandii w dniu 28 marca 2017 r. Organ wskazał, że tym samym pierwszy z warunków koniecznych do uznania świadczenia za nienależnie pobrane na postawie art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., polegający na wypłaceniu świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia, został spełniony. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, po ponownym rozpatrzeniu - odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za okres od 1 maja 2017 r. do 30 września 2017 r. z powodu przekroczenia progu dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń zgodnie z polskim ustawodawstwem. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. uważa się, świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Organ I instancji wskazał, że skarżąca składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018 na pierwsze i kolejne dziecko w wieku poniżej 18 roku życia, nie ujawniła istotnych w przedmiotowej sprawie okoliczności tj. wyjazdu Ł.Z. i podjęcia przez niego zatrudnienia na terenie Holandii w dniu 28 marca 2017 oraz uzyskania z tego tytułu dochodu. Ponadto skarżąca w dniu 7 sierpnia 2017 r. oświadczyła, pod odpowiedzialnością karną, że nikt z członków rodziny nie przebywa poza granicami RP. W związku z powyższym organ decyzyjny w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego nie mając pełnych informacji na temat sytuacji rodziny przyznał świadczenie wychowawcze. Natomiast organ właściwy w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uwzględnieniu ww. faktów odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko A.Z. za okres od 1 października 2017 r. do 31 maja 2018 r. z powodu przekroczenia progu dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczeń zgodnie z polskim ustawodawstwem. Ponadto organ ustalił, że w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń w stosunku do dzieci: F.N.B Z, była Holandia. Zgodnie z decyzją instytucji holenderskiej z dnia 2 czerwca 2020 r., świadczenia w Holandii zostały przyznane na dzieci: A.N. F. B Z. w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. Organ wskazał, że w Polsce może być przyznany jedynie dodatek dyferencyjny, i ten przysługuje odpowiednio na dzieci: F.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. w wysokości 154,90 zł, N.Z. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. w wysokości 154,90 zł, B.Z. za okres 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. w wysokości 154,90 zł. Dlatego do zwrotu pozostaje różnica pomiędzy pobranym świadczeniem wychowawczym tj. 500 zł, a przysługującym dodatkiem dyferencyjnym za w/w miesiące na poszczególne dzieci. Organ I instancji wyjaśnił, że przepisy na podstawie, których odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego zawierają uzasadnienia decyzji nr (...) z dnia 19 marca 2019 r., nr (...) z dnia 17 czerwca 2020 r., nr (...) z dnia 19 marca 2019 r. i nr (...) z dnia 17 czerwca 2020 r. Powyższe decyzje, wobec braku ich zaskarżenia przez skarżącą stały się ostateczne, co stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Zgodnie z przedstawionym harmonogramem wypłat świadczenia wychowawczego, skarżąca pobrała świadczenie w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r. Organ I instancji wyjaśnił, że kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty, zgodnie z art. 25 ust. 9 u.p.p.w.d. Organ przytoczył również treść art. 359 § 1, art. 481 § 2, art. 481 § 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

15 Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia 26 listopada 2020 r. nr (...) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

16 W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja co do zasady jest prawidłowa, rozstrzygnięcie jest właściwe, jednakże powinna być oparta na odmiennej podstawie prawnej.

17 Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2016 r. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na dzieci: A.Z, F.Z., N.Z i B.Z na okres zasiłkowy 2016/2017 i takie świadczenie zostało jej przyznane. Następnie wnioskowała również o świadczenie wychowawcze na dzieci na okres zasiłkowy 2017/2018 i także ten wniosek rozpoznany został pozytywnie. W sierpniu 2018 r. skarżąca złożyła oświadczenie, że jej mąż przebywał poza granicami kraju - w Holandii, w okresie od 28 marca 2017 r. do 28 maja 2018 r. W związku ustaleniem, że we wskazanym okresie w sprawie zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ I instancji uchylił pierwotne decyzje przyznające świadczenie i sprawy stały się przedmiotem ponownego badania przez organ właściwy w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie natomiast z decyzją instytucji holenderskiej z dnia 2 czerwca 2020 r., w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 maja 2018 r. na dzieci skarżącej zostały przyznane świadczenia w Holandii. Za tożsamy okres w Polsce mógł zostać przyznany dodatek dyferencyjny, w związku z różnicą świadczeń w Polsce i w Holandii, i taki dodatek został na dzieci: F.N .B. Z. przyznany. Organ przytoczył też treść decyzji z dnia 19 marca 2019 r. nr (...), z dnia 19 marca 2019 r. nr (...), z dnia 17 czerwca 2020 r. nr (...) i z dnia 17 czerwca 2020 r. nr (...). Organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji organu I instancji stanowiły przepisy u.p.p.w.d., określające warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Organ wskazał następnie, że ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw wprowadziła zmiany odnośnie sposobu i trybu przyznawania świadczenia wychowawczego, m. in. znosząc rozwiązania z zakresu kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z przepisem przejściowym - art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Przepis art. 6 ust. 2 stanowi zaś, że w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Organ odwoławczy stwierdził więc, że mając na uwadze treść przepisu przejściowego, zasadnie kwestia kryterium dochodowego była przedmiotem ustaleń i rozważań organu I instancji przy orzekaniu w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy zauważył, że zmiany wprowadzone przywołaną wyżej ustawą, obowiązujące od 1 lipca 2019 r., dotknęły również regulacje dotyczące świadczenia nienależnie pobranego, i tak przepis art. 25 ust. 2 pkt 1, 1a oraz pkt 4 został uchylony. Nie uległy zmianie definicje nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w oparciu o przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 i 3, zmieniła się natomiast definicja nienależnie pobranego świadczenia na postawie art. 25 ust. 2 pkt 5, przy czym ta zmiana wynika wyłącznie z tego, iż w obecnym stanie prawnym nie wydaje się już decyzji administracyjnej przyznającej świadczenie wychowawcze, lecz osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze otrzymuje informację o przyznaniu tego świadczenia. Ustawa zmieniająca wprowadziła też nową przesłankę nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych zdefiniowaną w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Zdaniem organu odwoławczego w okolicznościach niniejszej sprawy podstawą rozstrzygnięcia sprawy powinien być art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Ustawodawca z dniem 1 lipca 2019 r. wprowadził bowiem nową przesłankę warunkującą powstanie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, za które uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6). Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o uznaniu, że wypłacone świadczenia są nienależnie pobranymi i zobowiązująca do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych nie ma charakteru uznaniowego. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez osobę uprawnioną wypłaconych na jej rzecz świadczeń. Stosownie do treści art. 25 ust. 10 u.p.p.w.d. strona może wystąpić o umorzenie, rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności orzeczonego zwrotu, a organ może przychylić się do takiego wniosku, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

18 W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie przepisu art. 8 k.p.a., poprzez brak dogłębnego rozpoznania okoliczności sprawy oraz nie przeanalizowanie tego, czy świadczenie które ma zwrócić skarżąca, zostało wypłacone na skutek świadomego wprowadzenia w błąd. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

19 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

20 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

21 Skarga została uwzględniona na podstawie art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako orzeczenia wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej i instancyjnej.

22 W przedmiotowej sprawie kwestią prawną wystarczającą do uwzględnienia skargi przez stwierdzenie nieważności decyzji odwoławczej było ustalenie, że organ odwoławczy wydał decyzję pomimo braku właściwości rzeczowej i instancyjnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia w drugiej instancji sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 10 w zw. z art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Kompetencja do orzekania w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego należy od dnia 1 stycznia 2018 r. do właściwych wojewodów (zob. art. 16 ust. 10 zmieniony przez art. 15 pkt 19 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Dz.U.2017.1428). Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 17 pkt 2 k.p.a. organami wyższego stopnia w stosunku do wojewodów są właściwi w sprawie ministrowie. Jeżeli zatem brak jest przepisu szczególnego przełamującego powyższą zasadę, organ wyższego stopnia właściwy do orzekania w drugiej instancji należy ustalać na podstawie powyższej zasady.

23 Uwzględniając treść ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Sąd stwierdza, że w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego ustawodawca nie ustanowił przepisu szczególnego względem art. 17 pkt. 2 k.p.a.

24 Przepis intertemporalny art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wprowadził wyjątek od zasady z art. 17 pkt. 2 k.p.a. jedynie w zakresie spraw o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego ("W sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze."). Rozważana ustawa zmieniająca nie rozszerzyła zatem zakresu powyższego wyjątku na sprawy orzekania o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego (art. 16 ust. 10 w zw. z art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Stanu normatywnego w tym zakresie nie zmieniła również nowelizacja wynikająca z ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw.

25 W związku z powyższym należy przyjąć, że wobec braku przepisu szczególnego względem art. 17 pkt 2 k.p.a. w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody pozostaje minister właściwy do spraw rodziny. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. minister właściwy ds. rodziny jest zatem organem odwoławczym w sprawach o ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

26 Stanowisko wyrażone powyżej jest również podzielane przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. np. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 118/20; postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 121/20).

27 W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a, orzekł jak w sentencji.

28 Ponownie rozpoznając sprawę skarżony organ, zgodnie z oceną prawną wyrażoną w niniejszym wyroku (art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.), przekaże odwołanie skarżącej ministrowi właściwemu do spraw rodziny, a następnie umorzy wszczęte we własnym zakresie postępowanie odwoławcze.