Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., I SA/Po 821/19

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2020 r., I SA/Po 821/19

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi [...] spółka jawna w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z [...] maja 2019 r. o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z [...] lutego 2019 r.

3 Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

4 Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] wszczął postępowanie egzekucyjne wobec [...] sp.j. na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] lutego 2019 r. obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące wrzesień - październik 2018 r., w łącznej kwocie [...]zł. Odpisy ww. tytułów wykonawczych zostały doręczone stronie [...] marca 2019 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wkładu oszczędnościowego w banku [...] S.A. z [...] marca 2019 r.

5 W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ pierwszej instancji dokonał nadto następujących zajęć egzekucyjnych:

6 zawiadomieniem z dnia [...] marca 2019 r. – zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w banku [...] S.A. z siedzibą w [...] - zawiadomienie doręczono zobowiązanemu [...] marca 2019 r., dłużnikowi zajętej wierzytelności – [...] marca 2019 r.;

7 zawiadomieniem z [...] marca 2019 r. – zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w [...] Sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w [...] - zawiadomienie doręczono zobowiązanej [...] marca 2019 r., dłużnikowi zajętej wierzytelności – [...] marca 2019 r.

8 Pismem z [...] marca 2019 r. bank [...] S.A, zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia spowodowanej rozwiązaniem umowy o prowadzenie rachunku bankowego.

9 Jednocześnie [...] marca 2019 r. bank [...] S.A. zawiadomił organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji do ww. składnika mienia zobowiązanego i przedstawił wykaz organów egzekucyjnych prowadzących egzekucję z zajętego rachunku bankowego.

10 Dłużnik zajętej wierzytelności - [...] Sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w [...] pismem z [...] kwietnia 2019 r. powiadomił organ, że skarżącej przysługują wierzytelności wobec [...] Sp. z o.o. sp.k. z tytułu umowy dzierżawy nieruchomości położonych w miejscowościach [...] oraz [...]. Wierzytelności te są przedmiotem licznych zajęć, zarówno organów administracyjnych, jak i komorników i zgodnie z postanowieniem sądu w sprawie o sygn. akt II Co [...] winny być wpłacane wskazanemu komornikowi.

11 Pismem z [...] kwietnia 2019 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. Jako postawę prawną wniesionych zarzutów wskazano art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. (zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego) oraz art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. (niespełnienie przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.), co w opinii skarżącej przejawiło się w braku wskazania w tytułach wykonawczych podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego, prowadząc do uznania, że ww. tytułom wykonawczym nie nadano klauzuli wykonalności. Wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., a także – z uwagi na brak środków finansowych – powołując przepis art. 59 § 2 u.p.e.a.

12 W uzasadnieniu zarzutów wskazano, że zastosowane środki egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych są zbyt uciążliwe, gdyż uniemożliwiają prowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę. Niemożność dysponowania rachunkami bankowymi może spowodować utratę kontrahentów, a w konsekwencji zastosowane środki egzekucyjne doprowadzą do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą. Ponadto przedmiotowe tytułu nie spełniają wymogów formalnych, gdyż nie zawierają podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego, a jedynie parafę.

13 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r. uznał zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i niespełnienia przez tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. za niezasadne.

14 W uzasadnieniu wskazał na cel i charakterystykę postępowania egzekucyjnego oraz fakt, że z uwagi na ogólną skalę zadłużenia skarżącej (211 tytułów wykonawczych różnych wierzycieli na kwotę [...]zł) oraz zbiegi z komornikami sądowymi, które nie pozwalają na zaspokojenie roszczeń wierzyciela, istniała uzasadniona potrzeba podejmowania dalszych działań egzekucyjnych. Skarżąca nie wskazała przy tym innego majątku, z którego istniałaby możliwość zaspokojenia należności wynikających z przedmiotowych tytułów wykonawczych. Ponadto organ zauważył, że te same argumenty stanowiły przedmiot rozpoznania przez organy obu instancji zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wcześniej wystawionych tytułów wykonawczych. Organ odniósł się również do kwestii podpisu i wskazanego przez skarżącą wyroku, stwierdzając, że nie znajduje on odzwierciedlenia w niniejszej sprawie.

15 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podtrzymała stanowisko przedstawione w zarzutach, wnosząc o uchylenie postanowienia. Zarzuciła prowadzenie postępowania egzekucyjnego pomimo braku skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej w rozumieniu art. 26 § 1 u.p.e.a., jak też wadliwość wystawionych tytułów wykonawczych i zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

16 Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2019 r. wskazanym we wstępie utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

17 W uzasadnieniu stwierdził, odnosząc się do orzecznictwa, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych jest jednym z najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Ponadto skarżąca nie wskazała alternatywnego środka egzekucyjnego, który byłby dla niej mniej uciążliwy, a jego zastosowanie spowodowałoby realizację ciążącego na spółce zobowiązania. Powtórzył również argumenty organu I instancji. Odnośnie podpisu organ wskazał, że nadana na każdym z tytułów klauzula została opatrzona podpisem, który pozwala na jednoznaczną identyfikację osoby w sposób niebudzący wątpliwości, co przesądza o prawidłowości jego złożenia. Organ odwoławczy stwierdził, że do wszczęcia egzekucji administracyjnej niewątpliwie doszło, a analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że jej podstawę stanowią prawidłowo wystawione tytuły wykonawcze, sporządzone zgodnie z ustalonym wzorem.

18 W skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów. Zarzuciła naruszenie:

19 . art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji u.p.e.a. w z w. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; zwana dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącego;

20 . art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez zaakceptowanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze, będące postawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie spełniały wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.;

21 . art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...].

22 W uzasadnieniu wskazała m.in., że organ winien najpierw ustalić, jakim majątkiem dysponuje skarżąca, a potem dokonywać wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Brak jest przepisu zobowiązującego zobowiązanego do wskazania majątku, z którego istniałaby możliwość zaspokojenia należności, to organ jest zobowiązany do poczynienia ustaleń w tym przedmiocie. W ocenie skarżącej organ nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co wynika z braku złożenia podpisu osoby upoważnionej do działania w imieniu organu, a jedynie parafę.

23 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

25 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

26 Przepis art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) zawiera enumeratywny katalog przesłanek stanowiących podstawę do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Podstawą do zgłoszenia zarzutu może być:

27 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

28 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

29 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

30 4) błąd co do osoby zobowiązanego;

31 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

32 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

33 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

34 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

35 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

36 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

37 Zgodnie z powyższym katalogiem zobowiązany, wnosząc zarzut, jest uprawniony do kwestionowania materialnoprawnych podstaw istnienia oraz wymagalności egzekwowanego obowiązku, dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz stosowanych środków egzekucyjnych, a ponadto środek ten służy weryfikacji proceduralnej poprawności działania wierzyciela oraz organu egzekucyjnego (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, art. 33). W myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 podlegają rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny dopiero po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Związanie stanowiskiem wierzyciela oznacza, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w ten sposób stanowiska wierzyciela. Ograniczona kognicja w zakresie prowadzenia postępowania rozpoznawczego obejmuje również postępowania toczące się przed organem II instancji (por. wyrok WSA w Szczecinie z 18 lipca 2018 r., I SA/Sz 397/18 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

38 W przypadku rozpoznawania zarzutów w ramach postępowania prowadzonego z wniosku wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 § 1 u.p.e.a., należy uznać za bezprzedmiotowe (por. uchwała NSA z 25 czerwca 2007 r., I FPS 4/06 opublikowano: ONSAiWSA 2007/5/112). Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia o charakterze niedewolutywnym, ponieważ jest wnoszony i rozpatrywany przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne. Z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wynika, że zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutów następuje w 7-dniowym terminie zawitym, którego początek liczony jest od momentu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Ponadto, na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a., skuteczne procesowo wniesienie zarzutów skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego do momentu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów.

39 Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. należy wskazać po pierwsze, że jak wskazuje się w orzecznictwie, dopiero zastosowanie środka egzekucyjnego pozwala na ocenę jago uciążliwości i stwarza możliwość zgłaszania zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z 24 lipca 2018 r.). Ponadto, co do zasady przyjmuje się, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (zob. wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3577/15). "Uciążliwość" w świetle art. 33 u.p.e.a. oznacza dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodującą niemożność czy utrudnienia codziennego funkcjonowania dłużnika. W świetle przepisów komentowanej ustawy zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 21 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 52/18).

40 W związku z powyższym zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

41 Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażone przez WSA w Poznaniu w wyroku z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Po 603/19 wydanym wskutek złożenia skargi przez tę samą skarżącą w analogicznej sprawie.

42 Przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały wystawione na druku TW-1, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 850). W części I "Oznaczenie i klauzula organu egzekucyjnego" prawidłowo wypełnione zostały wszystkie elementy. We wszystkich omawianych tytułach wykonawczych w rubryce "Nazwa i adres siedziby organu egzekucyjnego", widnieje pieczęć nagłówkowa organu egzekucyjnego o treści: "Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...]", w rubryce "Imię, nazwisko, stanowisko służbowe i podpis osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego widnieje na poszczególnych tytułach pieczęć imienna pracownika organu oraz podpis pracownika organu. W rubryce "Data nadania klauzuli" widnieje pieczęć datownika odpowiednio z datą.

43 Powyższe oznacza, że przedmiotowe tytuły posiadają prawidłowo sporządzoną klauzulę skierowania do egzekucji. Skarżąca podważa wprawdzie podpisy osób upoważnionych do działania w imieniu organu egzekucyjnego, jednak brak jest podstaw, aby zarzut ten uznać za uzasadniony. Podkreślić w tym miejscu należy, że żaden przepis, a w szczególności regulacje u.p.e.a., nie nakładają obowiązku złożenia na formularzu tytułu wykonawczego podpisu czytelnego. Wobec braku definicji pojęcia "podpis", można odwołać się do potocznego rozumienia tego pojęcia, które obejmuje każdy rodzaj stale stosowanego przez daną osobę sposobu podpisywania (sygnowania) dokumentów. Niewątpliwie powinien to być podpis złożony własnoręcznie przez osobę wskazaną w tytule wykonawczym z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Z taką okolicznością mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Przepis art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. wymaga, aby tytuł egzekucyjny zawierał, m.in. podpis osoby działającej w imieniu wierzyciela. Z treści tego przepisu nie wynika, jak podpis ma wyglądać. Nieczytelny podpis uzupełniony pieczątką z imieniem i nazwiskiem oraz stanowiskiem służbowym niewątpliwie pozwala na zidentyfikowanie osoby podpisującej i powiązanie jej z treścią dokumentu, zatem spełnia wymogi art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Podpis osoby jest tylko jeden, jest nim sporządzony osobiście, własnoręcznie, niepowtarzalny z założenia znak graficzny, mający identyfikować autora, ale nie tyle poprzez materialną treść, ile poprzez swoją niepowtarzalność, unikalność. Takie niepowtarzalne podpisy zostały złożone na tytułach w niniejszej sprawie. Potwierdzenie podpisu wynika z odrębnie udzielonego upoważnienia, które zostało zakomunikowane w treści pieczęci odciśniętej przy podpisie i którego obiektywnego istnienia spółka nie kwestionowała. W świetle powyższego zarzut braku podpisu pracownika organu egzekucyjnego jest nieuzasadniony. Również pozostałe zarzuty skargi okazały się bezzasadne. Wobec tego nie zachodziły podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Skoro rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego było prawidłowe, organ odwoławczy trafnie wydał postanowienie utrzymujące w mocy to rozstrzygnięcie.

44 W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) orzekł jak w sentencji.