Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 października 2015 r., IV SA/Po 418/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 października 2015 r., IV SA/Po 418/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 października 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] rozpatrując wniosek nr [...] M. P. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) z 5.09.2014 r., działający na podstawie upoważnienia Wójta [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 16a ust. 1, art. 23, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. – dalej u.ś.r.), oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) odmówił specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad Z. P.

3 W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zgodnie z art. 16 a ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

4 W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ stwierdził, że na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny wobec Z. P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dochód rodziny wnioskodawczyni i jej męża w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kryterium uprawniającego do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże z treści dostarczonych przez skarżącą dokumentów organ ustalił, że nie zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na mężem i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników.

5 Na skutek odwołania wnioskodawczyni z dnia [...].10.2014 r., w którym stwierdziła ona m. in., że ze względu na stan zdrowia męża nie może wykonywać prac związanych z gospodarstwem rolnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. znak [...] uchyliło w całości decyzję Wójta [...] i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

6 Dnia [...].01.2015 r. wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od [...].07.2014 r.

7 Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] rozpatrując wniosek nr [...] z [...].09.2014 r., działający na podstawie upoważnienia Wójta [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 16a ust. 1, art. 17b, art. 23, art. 30 i art. 32 u.ś.r. oraz Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) przyznał wnioskodawczyni specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad Z. P. w kwocie 520 zł miesięcznie w okresie od 1.09.2014 r. do 31.10.2014 r.

8 W odwołaniu z dnia 20.02.2015 r. od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że pracownik ośrodka pomocy społecznej nie poinformował jej o konieczności złożenia kolejnego wniosku, by uzyskać świadczenie za listopad i grudzień 2014 r. w sytuacji, gdy złożone przez nią orzecznie o stopniu niepełnosprawności dotyczyło okresu do 31.10.2015 r.

9 Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej k.p.a.) i art. 3 pkt 21 oraz 16a u.ś.r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że podzieliło ustalenia organu I instancji: wnioskodawczyni spełnia przesłanki uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z czym świadczenie to zostało jej przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożyła wniosek do końca okresu zasiłkowego tj. do 31.10.2014 r.

10 Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w ustawowym terminie wniosła M. P., domagając się świadczenia za listopad i grudzień 2014 r. Podniosła, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jej męża obejmuje okres do 31.10.2015 r., a zgodnie z art. 24 ust. 3 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

11 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa.

14 Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

15 Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a.

16 Na wstępie zauważyć należy, że organy obu instancji prawidłowo zastosowały regulację z art. 24 ust. 3 u.ś.r. Zgodnie z nią w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. pkt 10 tejże ustawy okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Organy nie miały więc podstaw, by na skutek wniosku skarżącej z dnia 5.09.2014 r., przyznając świadczenie na okres zasiłkowy 2013/2014 wykroczyć poza końcową datę 31.10.2014 r.

17 W orzecznictwie podkreśla się, że przestrzeganie podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest szczególnie ważne przy załatwianiu spraw z zakresu świadczeń rodzinnych, a przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie może być interpretowany od zasad określonych w art. 8 i 9 k.p.a. (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1298/07 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Stosowanie przepisu art. 24 ust. 3 u.ś.r. nie może prowadzić jednak do przedłużenia, lecz do skrócenia okresu zasiłkowego o ile termin ważności orzeczenia upływa w trakcie okresu zasiłkowego (por. wyrok NSA z 14 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 640/06 CBOSA).

18 Ewentualne rozważania, czy wniosek z [...].09.2014 r. nie powinien zostać zinterpretowany jako żądanie przyznania świadczenia w dwóch okresach zasiłkowych: 2013/2014 oraz 2014/2015 nie mogą mieć zatem znaczenia dla oceny zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, mogłyby mieć jedynie znaczenie w postępowaniu dotyczącym okresu zasiłkowego 2014/2015. Przyznając świadczenie na okres zasiłkowy 2013/2014 organ nie mógł wykroczyć poza końcową datę okresu zasiłkowego tj. 31.10.2014 r.

19 Uwadze obu organów uszła natomiast regulacja z art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z nią jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Przepis ten wprowadzony został ustawą z dnia 17.10.2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2008 r., poz. 1456), a obecne brzmienie uzyskał ustawą z dnia 7.12.2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548).

20 Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 27.08.2014 r. wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności Z. P. złożony został 18.07.2014 r. Zachowany został też okres trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ([...].08.2014 r.) do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności ([...].09.2014 r.). Przepis art. 24 ust. 2a powołany został w uzasadnieniu decyzji SKO w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., organ jednak w żaden sposób nie odniósł się do kwestii jego zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Zignorowanie przepisu art. 24 ust 2a u.ś.r. uznać należy za naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

21 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a uchylił zaskarżoną decyzję.

22 Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien uwzględnić regulację z art. 24 ust. 2a u.ś.r. w aspekcie daty początkowej przyznanego świadczenia, uwzględniając także okoliczność, że zgodnie z oświadczeniem z dnia 29.01.2015 r. skarżąca zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od [...].07.2014 r.