Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 lutego 2023 r., II SA/Po 843/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 lutego 2023 r., II SA/Po 843/22

Sentencja

1 Dnia 28 lutego 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lutego 2023 roku sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Wójt Gminy K. (dalej Wójt) decyzją z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 dalej k.p.a.), art. 17, art. 17b, art. 23, art. 24, art. 25, art. 26, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 615 dalej u.ś.r.) w związku z § 10 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 1466) odmówił J. J. (dalej jako skarżąca lub strona):

3 1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na S. N..

4 2. składka na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem, wnioskowanej na J. J..

5 3. składka na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem, wnioskowana na J. J..

6 Motywując rozstrzygnięcie Wójt wskazał, że dnia 24 czerwca 2022r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. N., ur. [...] 1947r., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że Pan S. N. uzyskał orzeczenie z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 16 listopada 2021r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z wyżej wymienionej dokumentacji wynika, że stopień niepełnosprawności u ojca skarżącej datuje się od 07 lipca 2020r. tj. od kiedy podopieczny miał ukończony 73 rok życia. Ustalono, że S. N. wymaga całodobowej opieki w codziennym funkcjonowaniu. Jak wynika z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego, Pani J. J. (córka) jest osobą, która sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, gdyż nie jest on w stanie samodzielnie egzystować, ponieważ jest osobą bardzo schorowaną i wymagającą leczenia. Pani M. N. (żona Pana S. ) jest osobą schorowaną i nie jest w stanie zaopiekować się mężem, co udokumentowano zaświadczeniem od lekarza.

7 W tych okolicznościach organ stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność S. N. powstała po ukończeniu przez niego 25 roku życia. Zdaniem organu kryterium wiekowe w obecnym stanie prawnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zostało zachowane i nie zostało usunięte przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13.

8 J. J. odwołała się od decyzji Wójta podkreślając, że stan zdrowia jej ojca pogarsza się i ona jako córka sprawuje nad nim opiekę. Z kolei jej mama jest osobą po udarze, chorującą na nerki i również wymaga pomocy skarżącej. Wskazała, że z uwagi na sprawowanie opieki nie może podjąć zatrudnienia.

9 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 września 2022 r. nr [...] działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. nr 79 poz. 856 z 2001r.), art. 17 pkt. 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 2 k.p.a. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

10 Kolegium wskazało, że przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego więc brzmienia przywołanego przepisu wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Kolegium podkreśliło, że stanowisko takie jest już ugruntowane w orzecznictwie, a rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

11 Wobec tego Kolegium wskazało, że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawnego ojca, gdyż jak wynika z akt sprawy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

12 J. J. reprezentowana przez adwokata wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 września 2022 r. nr [...], domagając się jej uchylenia, jak i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania.

13 Skarżąca zarzuciła:

14 1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. polegającą na przyjęciu, iż pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględnienia wykładni celowościowej i systemowej w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować,

15 2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8 § 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji odmawiającej skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo iż w takiej samej sprawie, w tym samym stanie prawnym i faktycznym wydana została poprzednio, tj. 01.03.2021 r. decyzja przyznająca skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu jej opieki nad ojcem, tym samym naruszono zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej,

16 3. naruszenie art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj.

17 a) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przez przyjęcie, iż fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w którym współmałżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej,

18 b) nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ograniczenie się organu do wyjątkowo ogólnikowego uzasadnienia stanu faktycznego, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej,

19 c) brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego

20 Motywując skargę wskazano, że J. J. opiekuje się niepełnosprawnym ojcem S. N. i nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej opieki nad nim. Skarżąca decyzją wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia 01.03.2021 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 01.05.2020 r. do dnia 31.08.2021 r. tj. do dnia, do którego jej ojca zaliczono do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

21 Po uzyskaniu nowego orzeczenia z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 16.11.2021 r. zaliczającego niepełnosprawnego do znacznego stopnia niepełnosprawności już na stałe, skarżąca w dniu 24.06.2022 r. ponownie złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem.

22 Skarżąca wskazała, że działanie organu jest niekonsekwentne. Wcześniej w tych samych okolicznościach uzyskała świadczenie pielęgnacyjne. Podkreśliła, że jej matka nie jest obiektywnie zdolna sprawować opieki nad mężem. Cierpi na przewlekłą chorobę nerek, reumatoidalne zapalenie stawów, cukrzycę typu 2, astmę, wtórną niedokrwistość, zespół drażliwego jelita, nerwicę lękową. Wymaga stałego leczenia, wzmożonej higieny, stosowania restrykcyjnej diety, przyjmowania leków. Wobec tego to skarżącej powinno być przyznane (ponownie) świadczenie pielęgnacyjne.

23 Skarżąca dodała, że uzasadnienie decyzji nie zostało skonstruowane w przekonujący sposób, zgodnie z wymogami k.p.a.

24 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

26 Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

27 Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – dalej w skrócie "p.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W omawianej sprawie wniosek zgłosiła w skardze skarżąca, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

28 Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem.

29 J. J. ubiegała się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ojcem, S. N., ur. [...] 1947r., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, iż Pan S. N., uzyskał orzeczenie z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 16 listopada 2021r. Nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W sprawie nie było sporne, że skarżąca mieszka i faktycznie sprawuje opiekę nad S. N..

30 Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

31 Z kolei unormowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.

32 Sąd podziela tę ostatnio dominującą linię orzecznictwa, która aprobuje zawężającą wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji pozostawania osoby podlegającej opiece w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, która znajduje się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, nawet jeśli faktycznie - w miejsce tego współmałżonka - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stanowisko takie, jako odpowiadające literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 9 lutego 2021 r. I OSK 2390/20, Naczelny Sąd Administracyjny sformułował tezę, że z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zstępnemu (dziecku) na niepełnosprawnego rodzica, który pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedyny wyjątek w tym zakresie w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy dotyczy więc sytuacji, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wiąże się z sytuacją braku możliwości dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wyraźne wskazanie przez ustawodawcę, że tylko w sytuacji legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zostaje wyłączone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej.

33 Analiza sprawy wskazuje, że ojciec skarżącej S. N. pozostaje w związku małżeńskim z M. N., która mimo licznych schorzeń nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem ta okoliczność wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności, w tym skarżącą. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. – jak wyżej wspomniano - wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Dopóki więc istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające, poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są przy tym wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 marca 2022r., IV SA/Po 1015/21, CBOSA).

34 Okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że zasadnie organy odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, bowiem S. N. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero po zaliczeniu żony podopiecznego a matki skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym możliwe stanie się skuteczne wystąpienie przez skarżącą o świadczenie pielęgnacyjne. Należy dodać, że wcześniejsze decyzje organów przyznające skarżącej przedmiotowe świadczenie nie wiążą ani organów ani sądu w omawianej sprawie, ich treść zatem pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

35 Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw, oraz że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

36 W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 )