Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2013 r., II SA/Po 649/12

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2013 r., II SA/Po 649/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. F., E. F., E. S., E. P., M. P., T. F., Z. F., I. F. i K. F. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na akt Burmistrza Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie dowozu dzieci do szkoły postanawia: 1. odmówić E. F., E. S., M. P., Z. F., i K. F. przywrócenia terminu do wniesienia skargi; 2. odrzucić wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia skargi G. F., E. P., T. F. oraz I. F. /-/ J.Szaniecka

Uzasadnienie

2 We wspólnym piśmie z dnia 19 czerwca 2012 r., wniesionym bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, G. F., E. F., E. S., E. P., M. P., T. F., Z. F., I. F. i K. F., skierowali zarzuty pod adresem Burmistrza Ł., który ich zdaniem nie wykonuje prawidłowo nałożonego na niego ustawowego obowiązku dowozu dzieci do szkoły podstawowej. Wskazując podstawę ich skarg skarżący powołali art. 101a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, dodając, iż kierują się pouczeniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Jednakże w kolejnych zdaniach podnieśli, że w sprawie występowali już do organu i otrzymali w sprawie pisemną odpowiedź, z którą się nie zgadzają. Skoncentrowali się następnie na polemice ze stanowiskiem Burmistrza. W ocenie skarżących ich prośba dotycząca zorganizowania dowozu dzieci do szkoły powinna być rozpatrzona pozytywnie, zwłaszcza, że spełnione zostały przesłanki określone w ustawie o systemie oświaty (art. 17 ustawy).

3 Dnia 26 czerwca 2012 r. Przewodniczący Wydziału II zarządził przesłać skargi Burmistrzowi Ł. zgodnie z art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270). Przesyłkę nadano na adres organu dnia 27 czerwca 2012 r. (zob. dowód nadania, k. 86 akt sądowych).

4 W nadesłanej następnie odpowiedzi na skargę Burmistrz Ł. wniósł o oddalenie skargi. Wyjaśnił, iż wbrew stanowisku wyrażonemu przez skarżących dokładał wszelkich starań, aby spełnić obowiązek wynikający z art. 17 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) oraz, aby uwzględnić roszczenia skarżących i w miarę możliwości usytuować punkt zbiorczy dzieci jak najbliżej ich gospodarstw.

5 Zarządzeniem z dnia 31 lipca 2012 r. (k. 1 akt sądowych) Przewodniczący Wydziału II skierował do skarżących wezwanie o podanie, w jakim piśmie Burmistrz Ł. odmówił zapewnienia dzieciom skarżących bezpłatnego transportu do szkoły i opieki oraz, ewentualnie, o przesłanie kserokopii tego pisma.

6 Odpowiedź na wezwanie nadesłał E. F. i wyjaśnił, że skarżący mają na względzie dobro ich dzieci. Wskazał, iż jego zdaniem istnieją rozwiązania transportowe, które pozwoliłyby rozwiązać powstały problem. E. F. dodatkowo podkreślił, że w sprawie nie chodzi tylko o jedno dziecko, ale o całą grupę. W załączeniu do odpowiedzi przesłał pismo z dnia [...] stycznia 2012 r. zawierające stanowisko Burmistrza Ł. w odniesieniu do wniosków skarżących (k. 58 i 59 akt sądowych).

7 Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. sygn. akt II SA/Po 649/12 Sąd odrzucił skargi G. F., E. F., E. S., E. P., M. P., T. F., Z. F., I. F. i K. F. Skargi E. F., E. S., Z. F., M. P. i K. F. zostały złożone po upływie terminu do ich wniesienia. Z kolei skargi G. F., E. P., T. F. i I. F. okazały się niedopuszczalne.

8 Sąd wyjaśnił, iż z treści skargi wynika, iż dotyczy ona "decyzji Burmistrza Ł." odnoszącej się do realizacji prośby skarżących dotyczącej odpowiedniego zorganizowania dowozu ich dzieci do szkoły. Dodał, że akty i czynności dotyczące indywidualnych spraw odnoszących się do realizacji obowiązków gminy w zakresie zorganizowania dowozu dzieci do szkoły, o których mowa w art. 17 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) mieszczą się w kategorii "aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa" określonych w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270 - dalej: P.p.s.a.). Na takie akty lub czynności przysługuje skarżącym (najczęściej rodzicom dzieci objętych obowiązkiem szkolnym) skarga do sądu administracyjnego, którą mogą wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 P.p.s.a.) (por. np. wyrok z dnia 5 marca 2009 r. I OSK 1218/08, publ. Lex nr 594965).

9 Wezwanie powinno być natomiast wniesione w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu kwestionowanego aktu lub podjęciu innej czynności.

10 Po sprecyzowaniu, iż skarżący kierują skargę na pismo (akt) Burmistrza Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r., w którym Burmistrz poinformował ich o uruchomieniu dowozu dzieci do szkoły przebiegającego według określonej na dołączonej mapie trasy, Sąd ustalił, iż w piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. E. F., Z. F., K. F., A. P. (nie wnosił później skargi), M. P. i E. S. skierowali zarzuty przeciwko stanowisku Burmistrza Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r. i uznał, że pismo z [...] stycznia 2012 r. wyczerpuje warunki złożonego w terminie wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

11 Na zarzuty skarżących Burmistrz Ł. odpowiedział pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] wskazując, że sprawy dotyczące dowozu dzieci do szkół nie są załatwiane w formie decyzji administracyjnej i nie przysługuje w tych sprawach odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Organ wyraził też przekonanie, że petycja z dnia [...] listopada 2011 r. została załatwiona zgodnie z przepisami art. 17 ust. 2 i 3 ustawy o systemie oświaty i uwzględniona w harmonogramie dowozów dzieci do szkoły.

12 Sąd zauważył też, że w aktach nie znajduje się potwierdzenie doręczenia skarżącym powyższej odpowiedzi Burmistrza Ł. jednakże jednocześnie nie ulegało wątpliwości Sądu, że dotarło ono do adresatów najpóźniej 24 stycznia 2012 r., albowiem ustosunkowali się oni do niego wprost w znajdującym się w aktach innym piśmie do Rzecznika Praw Dziecka datowanym na ten dzień i złożonym do wiadomości Urzędu Gminy Ł. dnia 27 stycznia 2012 r. (k. 5 akt administracyjnych).

13 Następnie Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 53 § 2 i 54 § 1 P.p.s.a. skargę na akt "z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa" wnosi się do organu, który wydał zaskarżony akt, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzieli odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

14 Skarżący, którzy uprzednio składali wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, czyli E. F., El. S., M. P., Z. F. i K. F. (w postanowieniu Sądu z dnia 4 października 2012 r. wśród tych osób omyłkowo wymieniono A. P.), otrzymali odpowiedź od Burmistrza Ł. na złożone przez nich wezwanie najpóźniej dnia 24 stycznia 2012 r. Oznacza to, że dla tych osób termin do wniesienia skargi upłynął najpóźniej po 30 dniach od daty odpowiedzi Burmistrza. Natomiast skargi złożone w jednym piśmie skierowali oni bezpośrednio do Sądu dopiero 25 czerwca 2012 r., a na adres skarżonego organu zostało ono nadane ze skutkiem prawnym dnia 27 czerwca 2012 r. (skargę składa się za pośrednictwem organu).

15 Z powyższych względów Sąd stwierdził, że E. F., E. S., M. P., Z. F. i K. F. nie dochowali terminu do wniesienia skargi, co uzasadniało odrzucenie ich skarg na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 P.p.s.a.

16 Z kolei skargi G. F., T. F., E. P. i I. F. podlegały odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. jako niedopuszczalne, ponieważ osoby te nie wyczerpały warunku zaskarżenia aktu, jakim jest złożenie uprzedniego wezwania do usunięcia naruszenia prawa.

17 W końcowej części uzasadnienia postanowienia z dnia 4 października 2012 r. Sąd wyjaśnił skarżącym, że miał na względzie, iż organy nie pouczyły ich prawidłowo o uprawnieniu do wniesienia skargi na akt, jakim było pismo z dnia [...] stycznia 2012 r., ani o trybie i terminie do dokonania tej czynności. Pouczył też skarżących, którzy wnosili uprzednio wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, że pomimo odrzucenia skargi mają oni prawo wystąpić z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia skargi (wraz z tym wnioskiem należy ponowić skargę - art. 87 § 4 P.p.s.a.) oraz, że we wniosku tym skarżący powinni uprawdopodobnić, że uchybienie terminu do wniesienia skarg nastąpiło bez ich winy (art. art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a.).

18 Wnioskiem z dnia 16 października 2012 r. G. F., E. F., E. S., E. P., M. P., T. F., Z. F., I. F. oraz K. F. wystąpili o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (k. 118 akt sądowych oraz k. 245 akt sądowych, gdzie znajduje się kopia wniosku z uzupełnionymi, brakującymi podpisami, złożonymi na wezwanie Sądu). W uzasadnieniu wniosku wymienione wyżej osoby wskazały, że nikt nie poinformował ich, że mogli wnieść skargę na działalność Burmistrza Ł. Burmistrz wręcz twierdził, że skarga na jego pismo nie przysługuje. Wnioskujący o przywrócenie terminu do wniesienia skargi podkreślili też, że nie są ludźmi zamożnymi i nie stać ich na opłacenie adwokata. Osoby te jednocześnie wystąpiły o przyznanie im prawa pomocy poprzez przyznanie adwokata lub radcy prawnego.

19 Ostatecznie prawo pomocy zostało przyznane tylko G. F. oraz E. F. i ustanowiony został dla tych osób adwokat Z. W. Pismem z dnia 26 kwietnia 2013 r. Z. W. złożył w imieniu G. F. i E. F. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi "na decyzję Burmistrza Ł.". W uzasadnieniu skoncentrował się na wykazaniu, że brak należytego pouczenia skarżących o sposobie i terminie wniesienia skargi stanowi podstawę do przywrócenia terminu do jej złożenia.

20 Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:

21 Wnioski skarżących o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zasługują na uwzględnienie.

22 W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w niniejszej sprawie poszczególne czynności przed Burmistrzem Ł. oraz następnie przed Sądem administracyjnym podejmowała określona grupa osób, przy czym poszczególne pisma, począwszy od samego wystąpienia do organu, poprzez wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a kończąc na skardze do sądu administracyjnego, podpisywały różne, nie koniecznie te same osoby. To wszystko przyczyniło się do skomplikowania sprawy, bowiem przez to sytuacja procesowa skarżących w niniejszej sprawie jest zróżnicowana.

23 Jak wyjaśniono już w postanowieniu z dnia 4 października 2012 r., na akt, z jakim mamy do czynienia w niniejszej sprawie przysługuje skarżącym skarga do sądu administracyjnego, która może być wniesiona po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 P.p.s.a.). Wezwanie powinno być natomiast wniesione w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu kwestionowanego aktu lub podjęciu innej czynności.

24 W postanowieniu z dnia 4 października 2012 r. Sąd ustalił na podstawie akt administracyjnych, że wezwanie do usunięcia naruszenia prawa złożyli tylko niektórzy skarżący występujący w niniejszej sprawie: E. F., E. S., M. P., Z. F. i K. F. Oznacza to, że tylko ci skarżący mogli wnieść skutecznie skargę.

25 Powyższe osoby złożyły jednak skargę znacząco po terminie do jej wniesienia. Zgodnie z art. 53 § 2 i 54 § 1 P.p.s.a. skargę na akt "z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa" wnosi się do organu, który wydał zaskarżony akt, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzieli odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. W niniejszej sprawie E. F., E. S., M. P., Z. F. i K. F. (osoby składające wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) otrzymali odpowiedź od Burmistrza Ł. na złożone przez nich wezwanie najpóźniej dnia 24 stycznia 2012 r. Oznacza to, że dla tych osób termin do wniesienia skargi upłynął najpóźniej po 30 dniach od daty odpowiedzi Burmistrza. Tymczasem złożyli oni skargi bezpośrednio do Sądu dopiero po pięciu miesiącach, to jest 25 czerwca 2012 r., a na adres skarżonego organu zostało ono nadane ze skutkiem prawnym dnia 27 czerwca 2012 r. (skargę składa się za pośrednictwem organu).

26 Sąd odrzucając skargę wyżej wymienionych osób, które składały wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, pouczył je, że mogą one złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, jednak powinny przy tym uprawdopodobnić, że uchybienie terminu do wniesienia skarg nastąpiło bez ich winy (art. art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a.). Jednocześnie Sąd wskazał, że jednym z powodów, które ewentualnie mogą uzasadniać brak winy strony w terminowym złożeniu skargi, jest brak właściwego pouczenia ze strony organu o sposobie i terminie złożenia skargi.

27 W złożonym wniosku z dnia 16 października 2012 r., uzupełnionym następnie przez pełnomocnika pismem z dnia 26 kwietnia 2013 r., skarżący wskazali, że nie pouczono ich o możliwości i terminie wniesienia skargi na pismo (akt) Burmistrza Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r. Należy jednak zauważyć, że o ile okoliczność ta może być jedną z okoliczności, które wskazują na brak winy w uchybieniu terminu, to jednak sam fakt braku pouczenia ze strony organu nie jest samodzielną podstawą przywrócenia terminu do wniesienia skargi w każdym czasie. Innymi słowy brak pouczenia ze strony organu, w zależności od całokształtu okoliczności sprawy, może usprawiedliwić uchybienie terminu, jeżeli wniesienie skargi następuje we względnie nieodległym terminie. Gdy jednak wniesienie skargi następuje wiele miesięcy po upływie terminu do jej wniesienia, samo powołanie się na fakt braku pouczenia ze strony organu, nie może być uznany za wystarczający. Należy bowiem przyjąć, że rozważnie postępująca osoba, która zamierza kwestionować dany akt, może we względnie rozsądnym terminie zasięgnąć niezbędnych informacji i zorientować się co do przysługujących jej środków zaskarżenia.

28 W niniejszej sprawie skarżący, którzy złożyli wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, dowiedzieli się o prawie do złożenia skargi do sądu administracyjnego najpóźniej z postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2012 r. (powołali się na nie także w skardze). Kolegium nie wskazało co prawda w swym postanowieniu terminu do jej wniesienia, jednakże pomimo uzyskanej wiedzy o prawie do skargi sądowej skarżący nie podjęli żadnych działań aż do dnia 25 czerwca 2012 r.

29 W ocenie Sądu tak znaczne opóźnienie w złożeniu skargi, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie znajduje usprawiedliwienia w braku pouczenia ze strony organu. Skarżący wiedzieli bowiem co najmniej dwa miesiące o przysługującym im środku zaskarżenia. Wiedzieli też, że od ostatnich czynności podejmowanych przez Burmistrza Ł. w sprawie dowozu dzieci do szkoły minęło dodatkowe dwa miesiące. Pomimo to w czasie od otrzymania pouczenia ze strony kolegium nie podjęli się - w każdym razie takich okoliczności nie powołali we wniosku o przywrócenie terminu - żadnych starań by ustalić na jakich zasadach i w jakich terminach skarga powinna być wniesiona.

30 Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że E. F., E. S., M. P., Z. F. i K. F. nie wykazali, iż nie ponoszą winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.

31 Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. Sąd postanawia o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, natomiast w myśl art. 87 § 2 P.p.s.a. we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

32 Z kolei wniosek G. F., T. F., E. P. i I. F. o przywrócenie terminu należało uznać za niedopuszczalny. Skargi tych osób nie były bowiem złożone z uchybieniem terminu, ale były złożone bez uprzedniego wymaganego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa i z tego powodu zostały odrzucone. Dla G. F., T. F., E. P. i I. F. termin do wniesienia skargi w ogóle nie rozpoczął swojego biegu, stąd wniosek o jego przywrócenie należało uznać za niedopuszczalny. Taki wniosek, w myśl art. 88 § 1 P.p.s.a. podlega odrzuceniu.

33 Na marginesie tej sprawy Sąd pragnie wyjaśnić skarżącym, że fakt, iż uchybili oni terminowi do wniesienia skargi w odniesieniu do pisma Burmistrza Ł. z dnia [...] stycznia 2012 r. nie zamyka im drogi do podjęcia skutecznych starań o zapewnienie dojazdu ich dzieci do szkoły, który jak twierdzą, nie jest należycie zorganizowany. Aby to uczynić, skarżący muszą jednak należycie zadbać o terminy podejmowanych czynności.

34 Sąd wyjaśnia, że warunki przewozu dzieci uczęszczających do szkoły, a także maksymalne odległości drogi dziecka do szkoły, określa przede wszystkim art. 17 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.). Powołując się na ten właśnie przepis rodzice dzieci uczęszczających do szkoły mogą ponownie wystąpić do Burmistrza Ł. o zapewnienie im należytego przewozu do szkoły. Ewentualna odmowa zapewnienia dzieciom dojazdu do szkoły nie jest decyzją administracyjną, ale jest szczególnego rodzaju aktem, który podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego (tak, np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 699/12, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący muszą jednak pamiętać, że te same osoby, które wystąpią z żądaniem do Burmistrza Ł. i które otrzymają od niego pismo zawierające odmowę, muszą w ciągu 14 dni od otrzymania odpowiedzi Burmistrza wnieść pod jego adresem pismo - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

35 Następnie osoby, które złożyły wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, w ciągu 30 dni od otrzymania odpowiedzi Burmistrza na to wezwanie, mogą wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, przy czym, co ważne, skargę tą powinny nadać pocztą bądź złożyć w tym terminie za pośrednictwem Burmistrza Ł. Jeżeli Burmistrz Ł. w ogóle nie odpowie na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, osoby, które takie wezwanie złożyły, powinny wnieść skargę w każdym razie przed upływem 60 dni od złożenia wezwania.

36 /-/ J.Szaniecka