Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 czerwca 2016 r., III SA/Po 192/16

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 czerwca 2016 r., III SA/Po 192/16

Sentencja

1 Dnia 2 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych- Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi X Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy spółki X Sp. z o.o. (dalej: "strona", "spółka"), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2013 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność.

3 Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

4 Dnia [...] października 2013 r. strona zwróciła się do Zakładu o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. za okres objęty tą ustawą.

5 Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r. odmówił stronie wszczęcia postępowania.

6 Strona, stosując się do pouczenia zawartego w decyzji, wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P., podnosząc zarzuty naruszenia zarówno prawa procesowego jak i materialnego.

7 Wyrokiem z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w P. oddalił odwołanie spółki. Na skutek złożonej przez stronę apelacji, Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem z dnia [...] października 2015 r., sygn. akt [...], uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

8 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpoznając sprawę, podał że spółka jako płatnik składek na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych pracowników nie stanowi podmiotu, który mógłby skorzystać z instytucji umorzenia zaległych składek na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. Zakres podmiotowy tej ustawy został ograniczony do osób prowadzących pozarolniczą działalność, które w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. podlegały obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności i nie opłaciły należnych z tego tytułu składek. Powołany w powyższej ustawie art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie wymienia natomiast wśród osób prowadzących pozarolniczą działalność spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

9 Strona w toku postępowania wskazała, że występuje jako przedsiębiorca w formie spółki kapitałowej, a nie jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Jak podkreślił przy tym organ rentowy ubezpieczeniom rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności podlegają wyłącznie osoby fizyczne, w tym wspólnicy spółek osobowych oraz wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Osoby prawne nie podlegają zatem tym ubezpieczeniom, mogą jednak występować w roli płatnika składającego wniosek za wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podlegającemu we wskazanym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności.

10 Jako że strona nie jest objęta zakresem podmiotowym powyższej ustawy Zakład, w powołaniu na art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił wszczęcia postępowania.

11 W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc między innymi o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności, podniósł zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz procesowego. Skarżąca wskazała zwłaszcza na wydanie decyzji z wadą powodującą jej nieważność (art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego), bowiem sprawa została już rozstrzygnięta ostateczną i prawomocną decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...]. Podniosła przy tym, że zaskarżona decyzja nie dotyczyła tej samej kwestii którą rozstrzygnął Sąd Apelacyjny, albowiem skarżąca wnioskowała o możliwość spłaty zaległości składek na pracownika w całości, wnioskując o umorzenie odsetek. Tymczasem odsetki od zaległych składek można umorzyć mimo, że należność główna nie podlega umorzeniu. Zakład nie przekazał zresztą sprawy i akt do Prezesa Zakładu.

12 Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

13 W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2016 r. skarżąca spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko i podała, ze domaga się jedynie umorzenia odsetek od należności głównej na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zaś Zakład błędnie rozpoznaje jej wniosek jako wniosek o umorzenie całości należności.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

15 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

16 Zaskarżona decyzja z dnia [...] stycznia 2016 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...], wydana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...] października 2013 r., nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

17 W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zaskarżona decyzja wydana została na skutek wystąpienia przez stronę skarżącą z wnioskiem, zawartym w piśmie z dnia [...] października 2013 r., o umorzenie - na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551, dalej: "ustawa abolicyjna") - nieopłaconych należności na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe. Skarżąca w piśmie tym wprost wyraziła nie tylko chęć skorzystania z dobrodziejstwa ustawy abolicyjnej, lecz nadto podała, że powyższe umorzenie objąć ma całość zadłużenia, to jest zarówno należność główną na koncie pracowniczym, jak i naliczone odsetki, za okres objęty tą ustawą. Zatem twierdzenie skarżącej, jakoby na gruncie kontrolowanej sprawy występowała ona jedynie z wnioskiem o umorzenie odsetek od należności głównej i to w powołaniu na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s."), nie znajduje odzwierciedlenia w jej żądaniu, pozostając w nim w sprzeczności. Z żądaniem takim strona skarżąca wystąpiła dopiero w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r., które w tym zakresie winno być potraktowane jako wniosek w nowej sprawie i które – co wynika już z odpowiedzi na skargę – tak też przez organ rentowy potraktowane zostało.

18 Wskazać przy tym trzeba, że postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o regulacje ustawy abolicyjnej wszczynane jest na wniosek, na co wprost wskazuje art. 1 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją na wniosek osoby podlegającej w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s.:

19 1) która przed dniem 1 września 2012 r. zakończyła prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzi jej w dniu wydania decyzji, o której mowa w ust. 8,

20 2) innej niż wymieniona w pkt 1

21 - umarza się nieopłacone składki na te ubezpieczenia za okres od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. oraz należne od nich odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe, a także koszty egzekucyjne naliczone przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.

22 Powyższe oznacza, że to skarżąca spółka jako inicjator postępowania wyznacza w żądaniu o jego wszczęcie zakres tegoż postępowania, a organ rentowy, jako że nie może w tym przypadku podejmować działań z urzędu, wnioskiem tym jest związany.

23 W realiach kontrolowanej sprawy organ rentowy, w reakcji na jednoznacznie sformułowany wniosek skarżącej, działając w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: "K.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania. Stosownie do art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

24 Organ rentowy prawidłowo przy tym uznał za podstawę do zastosowania art. 61a § 1 K.p.a. okoliczność, zgodnie z którą skarżąca spółka, będąc spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, nie może skorzystać z dobrodziejstwa ustawy abolicyjnej. Zgodnie z przywołanym już powyżej art. 1 ust. 1 tejże ustawy ze stosownym wnioskiem może bowiem wystąpić wyłącznie osoba podlegająca obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s. Z kolei art. 8 ust. 6 u.s.u.s. jako osoby prowadzące pozarolniczą działalność wymienia: 1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych; 2) twórcę i artystę; 3) osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu: a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych; 4) wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej; 5) osobę prowadzącą niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty. Jako że spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie mieszczą się w katalogu osób prowadzących pozarolniczą działalność, w rozumieniu art. 8 ust. 6 u.s.u.s., nie mogą skutecznie wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej, ergo postępowanie w tym przedmiocie z wniosku takiej spółki nie może być wszczęte.

25 Nie jest przy tym trafna argumentacja skarżącej, z której wywieść można, iż w takiej sytuacji jak powyższa, ze względu na niemożność umorzenia należności głównej, umorzeniu winny podlegać odsetki od tej należności. Jednoznaczny w swym brzmieniu art. 1 ust. 1 ustawy abolicyjnej wskazuje bowiem nie tylko podmiot, który na gruncie tej ustawy może wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, lecz także podmiot, z którego inicjatywy mogą wówczas ulec umorzeniu należne od nich odsetki za zwłokę. Przywołane przez skarżącą orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczy innego przypadku i wydane zostało w powołaniu na odmienne regulacje – to jest dotyczy problematyki dopuszczalności, w świetle art. 28 ust. 4 i art. 30 u.s.u.s., umorzenia odsetek za zwłokę powstałych od zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumentacji tam wyrażonej nie sposób przełożyć na grunt obecnie rozpoznawanej sprawy.

26 Nie znajduje także uzasadnienia zarzucana przez skarżącą spółkę wada nieważności z art. 156 § 1 pkt. 3 K.p.a. Zaskarżona decyzja nie dotyczy bowiem sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną, jaką miałaby być decyzja Zakładu z dnia [...] października 2013 r., lecz jest decyzją wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy od decyzji z dnia [...] października 2013 r., do czego nota bene doszło w wykonaniu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia [...] października 2015 r., sygn. akt [...]. Zaskarżona decyzja jest wobec tego decyzją podjętą w drugiej instancji w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej spółki, w której w pierwszej instancji zapadła decyzja z dnia [...] października 2013 r. Wskazać przy tym trzeba, że za decyzję ostateczną można uznać wyłącznie decyzję od której nie przysługuje odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 16 § 1 ab initio K.p.a.).

27 Nie ma nadto racji strona skarżąca zarzucając nieprzekazanie kontrolowanej sprawy do Prezesa Zakładu, bowiem zaskarżona decyzja, analogicznie zresztą jak decyzja ją poprzedzająca, wydana została z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

28 W kontrolowanej sprawie nie doszło także do pozostałych podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa procesowego bądź materialnego, w tym zwłaszcza naruszenia reguł procesowych wyrażonych art. 7, art. 12, art. 13 § 1 K.p.a. Zarzuty te nie zostały przez skarżącą spółkę w żaden sposób umotywowane z odniesieniem do okoliczności kontrolowanej sprawy, stąd szczegółowe odniesienie się do nich nie jest możliwe.

29 Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o oddaleniu skargi.