Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2015 r., II SA/Op 66/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 października 2015 r., II SA/Op 66/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 3 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Uzasadnienie

2 R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 3 grudnia 2014 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, z dnia 3 lipca 2014 r., nr [...], przyznającą skarżącemu zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków w wysokości 100 zł, środków czystości, środków higienicznych i środków pielęgnacyjnych w wysokości 20 zł oraz farby do ścian w wysokości 20 zł, łącznie 140 zł, a także nadającej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Skargę tę R. S. wniósł ustnie do protokołu przed organem drugiej instancji.

3 Skarżący został w dniu 27 lutego 2015 r. wezwany przez tut. Sąd do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez wskazanie, na czym - jego zdaniem - polega naruszenie prawa lub interesu prawnego w zaskarżonej decyzji. Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania spowoduje odrzucenie skargi.

4 Skarżący nie odpowiedział na wezwanie i nie uzupełnił braków formalnych skargi, wobec tego postanowieniem z dnia 30 marca 2015 r. Sąd odrzucił jego skargę.

5 Skarżący stawił się w Sądzie w dniu 6 maja 2015 r. i złożył do protokołu wniosek o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu do prowadzenia spraw i odczytywania korespondencji. W tym celu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy został sporządzony przez pracownika Sądu, z uwagi na widoczną niepełnosprawność skarżącego, będącego osobą niewidomą. Skarżący podpisał formularz.

6 Postanowieniem z dnia 22 maja 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu przyznał R. S. prawo pomocy, poprzez ustanowienie radcy prawnego.

7 W dniu 8 czerwca 2015 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...], zwana dalej OIRP w [...], zawiadomiła Sąd o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu, tj. radcy prawnego – S. O.

8 Wyznaczony pełnomocnik wniósł w dniu 29 lipca 2015 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wskazał w nim, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi zostało doręczone skarżącemu 27 lutego 2015 r. W dniu 6 marca 2015 r. upłynął termin do uzupełnienia tych braków, a w dniu 6 maja 2015 r. skarżący złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik zaznaczył, że skarżący jest osobą niewidomą i mimo odbierania przesyłek listownych może się z nimi zapoznać dopiero wówczas, gdy inna osoba odczyta mu korespondencję. Skarżący niezwłocznie po zapoznaniu się z wezwaniem wystąpił o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu. We wniosku powołano się na orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności jest brak winy strony w uchybieniu terminowi, który wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu czynności procesowej. O braku winy można mówić - co podkreślił pełnomocnik - gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie kwestii winy strony w uchybieniu terminowi do dokonania czynności, według powołanego orzecznictwa, należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu. Do ww. wniosku dołączono pismo wskazujące na okoliczności uzasadniające skargę.

9 Pełnomocnik skarżącego udzielił w dniu 25 czerwca 2015 r. upoważnienia do przeglądania akt sprawy i składania wniosku o wydanie kserokopii z tych akt - aplikantowi radcowskiemu (k. 42 akt sądowych). Aplikant dokonał przeglądu akt 26 czerwca 2015 r., co ustalono na podstawie Rejestru przeglądania akt w Wydziale Informacji Sądowej tut. Sądu. W dniu 2 lipca 2015 r. aplikant radcowski złożył wniosek o doręczenie pełnomocnikowi kserokopii z akt sądowych sprawy. Kserokopie te zostały doręczone w dniu 8 lipca 2015 r.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

11 Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należało odrzucić.

12 Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei, w myśl art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo o odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

13 Wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi musi spełniać warunki formalne określone w art. 87 P.p.s.a. Po pierwsze, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). Ponadto, w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wreszcie, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4).

14 W związku z powyższym w pierwszej kolejności należało zbadać, czy zostały spełnione formalne przesłanki do rozpoznania wniosku R. S. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zgodnie bowiem z art. 88 P.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym, a na postanowienie to przysługuje zażalenie.

15 Dokonując oceny dochowania powyższych przesłanek, Sąd uznał, że w sprawie nie spełniono wymogu zachowania wymaganego terminu siedmiu dni, w jakim wniosek o przywrócenie terminu należało złożyć. Przy ocenie tej Sąd wziął pod uwagę zarówno postępowanie samego skarżącego, jak i postępowanie pełnomocnika z urzędu. Na tle spraw związanych z dotrzymaniem terminu do wniesienia skargi podkreśla się, że w sytuacji gdy skarżący otrzymał pomoc prawną, to ustanie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi związane jest ściśle z chwilą powzięcia wiadomości przez wskazanego przez samorząd radcowski radcy prawnego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, a jednocześnie w przypadku ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi, jest dzień, w którym pełnomocnik ten miał rzeczywistą możliwość wniesienia tej skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy należy zatem przyjąć, że siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., rozpoczyna bieg po dacie, w której ustanowiony - w ramach przyznanego stronie prawa pomocy - pełnomocnik realnie mógł uzupełnić braki formalne skargi. Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym taki pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do uzupełnienia braków formalnych skargi, a czym innym jest siedmiodniowy termin, przepisany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Jeśli więc strona jest zastępowana przez pełnomocnika procesowego, termin siedmiodniowy liczy się od daty, gdy pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminu i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, natomiast bez znaczenia dla obliczenia terminu jest data, w której sama strona dowiedziała się o tym i mogła tej czynności dokonać (zob. H. Knysiak-Molczyk, komentarz do art. 87 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo. LexisNexis 2014,Lex/el.). Sąd przyjął zatem, że w sytuacji wyznaczenia stronie pełnomocnika z urzędu przyczyna uchybienia terminu ustaje w dniu, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość dokonania czynności procesowej po zapoznaniu się z aktami sprawy. Zauważyć wypada, że pogląd Sądu w tej kwestii jest zbieżny z poglądami orzecznictwa poświęconego uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 211/12, z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 243/11 czy z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 612/12, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

16 Odnotować należy, że zgodnie z art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 pkt 3 P.p.s.a., braki formalne skargi należy uzupełnić w terminie 7 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Termin ten jest terminem ustawowym, zawitym, a dokonanie czynności po upływie tego terminu jest bezskuteczne. Termin ten nie może być przedłużony przez przewodniczącego (art. 84 P.p.s.a.), nie biegnie także - wobec braku przepisu przewidującego taką możliwość - na nowo po ustanowieniu dla strony pełnomocnika z urzędu. Skuteczne uzupełnienie braków formalnych skargi po upływie siedmiodniowego terminu jest możliwe wyłącznie wtedy, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności. Przepisy P.p.s.a nie przewidują także zawieszenia (wstrzymania) biegu terminów ustawowych (a takim jest termin do uzupełnienia braków formalnych skargi), dotyczy to także wystąpienia strony o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt I OZ 42/10).

17 Radca prawny S. O. nie wskazał we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, kiedy dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla R. S. Z udokumentowanej w aktach sądowych daty udzielenia przez niego upoważnienia dla aplikanta radcowskiego do przeglądania akt sprawy i składania wniosku o wydanie z nich kserokopii (k. 42 akt sąd.), wynika jednak, że był to najpóźniej dzień 25 czerwca 2015 r. Natomiast za dzień, w którym najpóźniej pełnomocnik skarżącego zapoznał się z aktami sprawy należało przyjąć dzień 8 lipca 2015 r., kiedy to doręczono mu wnioskowane kserokopie dokumentów z akt sprawy (k. 45 akt sąd). Należało zatem przyjąć, że co najmniej w tym dniu pełnomocnik skarżącego zapoznał się z aktami sprawy, a zatem liczony od tego dnia, tj. 8 lipca 2015 r., termin 7 dni upływał w dniu 15 lipca 2015 r. Powtórzyć trzeba, że wskazany dzień 8 lipca 2015 r. jest to dzień, w którym najpóźniej ustała przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 518/14, CBOSA). Wobec tego, składając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w dniu 29 lipca 2015 r., pełnomocnik z urzędu uchybił terminowi siedmiu dni wskazanemu w przywołanym powyżej art. 87 § 1 P.p.s.a.

18 Należy w tym miejscu zauważyć, że piśmiennictwie trafnie przyjmuje się, iż "Fakt spóźnienia musi wyraźnie wynikać z treści wniosku. Sąd nie ma prawa domniemywać, że strona uchybiła terminowi w tej, a nie w innej dacie. Jeżeli z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 został zachowany, sąd wyda rozstrzygniecie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. (tak: B. Dauter [w:] B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komenatrz, Zakamycze 2005 r., wyd. I, s. 222). Nie jest to jednak sytuacja, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jak przedstawiono wyżej, z udokumentowanych w aktach sądowych faktów wynikało - w sposób dla Sądu jednoznaczny - że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, liczony od czasu ustania przyczyny jego uchybienia, nie został przez pełnomocnika zachowany. Pełnomocnik nie złożył natomiast wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, który - jak wykazano - upłynął dla niego w dniu 15 lipca 2015 r.

19 Podkreślić przy tym trzeba, że zaniechanie dokonania czynności przez pełnomocnika strony traktowane jest jak zachowanie samej strony. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą, niedochowanie przez radcę prawnego lub adwokata ciążącego na nim obowiązku należytego dbania o interesy jego mocodawcy, powoduje, iż mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swojego pełnomocnika (por. m.in. postanowienie NSA: z 18 października 2007 r., sygn. akt I FZ 421/07; z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; z 23 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 737/09). Pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA/Gd 1676/99).

20 W świetle powyższych wywodów Sąd uznał, że nie zachodziła potrzeba merytorycznej oceny wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 86 § 1 P.p.s.a., czyli uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Jedynie krótko ustosunkowując się do tej kwestii, przyjdzie stwierdzić, że argumentem mającym przemawiać za brakiem winy skarżącego w uchybieniu terminu miała być wedle pełnomocnika okoliczność, iż skarżący jest osoba niewidomą i mimo dobierania przesyłek listownych, może się zapoznać z nimi dopiero, gdy inna osoba odczyta mu korespondencję. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący samodzielnie odbierał kierowaną do niego korespondencję (k. 8, 18, 35 akt sąd), więc posiadał pełną wiedzę co do prowadzonych czynności sądowych. Jeżeli nawet z uwagi na swoją niepełnosprawność nie mógł odczytać treści pisma procesowego, to nic nie stało na przeszkodzie, aby o fachowe wsparcie w ramach prawa pomocy zwrócił się wcześniej. Uczynił to jednak dopiero w dniu 6 maja 2015 r., to jest po upływie 3 miesięcy od doręczenia mu w dniu 27 lutego 2015 r. wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, oraz ponad miesiąc od doręczenia mu w dniu 2 kwietnia 2015 r. postanowienia o odrzuceniu jego skargi. Nie wskazał przy tym przyczyn podjęcia tych czynności z tak dużym opóźnieniem, nie złożył wówczas wniosku o przywrócenie terminu. Natomiast, to sama strona, w ramach zachowania staranności i dbałości o swoje sprawy, posiada inicjatywę w zakresie podejmowanych czynności proceduralnych, w tym uzyskania pomocy od Sądu przez ustanowienie jej profesjonalnego pełnomocnika. W przypadku strony ubiegającej się o prawo pomocy, od jej decyzji i podejmowanych przez nią działań zależy, kiedy wystąpi z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji, kiedy pomoc ta zostanie jej przyznana. Zwłaszcza wobec faktu, że skarżący w ramach innych, toczących się przed tut. Sądem postępowań z jego skarg (np. w sprawie o sygn. akt II SA/Op 370/13, II SA/Op 372/13, II SA/Op 388/13), na skutek jego inicjatywy otrzymywał pomoc w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, przed wyznaczeniem rozprawy w sprawie. Sam fakt niepełnosprawności, na który powołuje się pełnomocnik skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu, nie stał zatem wówczas na przeszkodzie do prawidłowego prowadzenia swoich spraw przez skarżącego. Tym bardziej nie ma wpływu na określenie momentu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Również inne podane przez pełnomocnika skarżącego argumenty, jak wskazywany przez niego brak w procedurze sądowoadministracyjnej wystarczających uregulowań zapewniających właściwą pomoc osobom niepełnosprawnym, czy samotne zamieszkiwanie skarżącego, nie znajdują aprobaty Sądu w kontekście wyżej przedstawionych wywodów.

21 W tym stanie rzeczy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, jako spóźniony, należało odrzucić na podstawie przywołanego wcześniej art. 88 P.p.s.a.