Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2019 r., II SA/Lu 842/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2019 r., II SA/Lu 842/18

Tekst

TEZY

1 Z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że w domu pomocy społecznej może zostać umieszczona jedynie osoba wymagająca całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogąca samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

2 W sprawie, co trafnie stwierdziły także organy administracji obu instancji, kwestia zaistnienia powyższej przesłanki została już przesądzona prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego, który w trybie art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego orzekł o umieszczeniu skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody.

3 Powyższe orzeczenie przesądziło o potrzebie, czy nawet wręcz konieczności, skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej. Orzeczenie to zastąpiło również zgodę osoby kierowanej do domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 54 ust. 2 u.p.s. Organy administracji są związane orzeczeniem sądu powszechnego. Organy nie mogą kwestionować tego orzeczenia w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, a ich obowiązkiem było jak najszybsze wykonania orzeczenie w trybie administracyjnym i skierowanie skarżącej do odpowiedniego domu pomocy społecznej.

Sentencja

4 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu opieki społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł ([...]), w tym [...] zł ([...]) z tytułu podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

5 Decyzją z dnia [...] r., nr SKO. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania C. Z. (dalej także jako: "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] znak: [...] w sprawie skierowania C. Z. do Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych im. Ś.. S. F. w K. na czas nieokreślony.

6 Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

7 Sąd Rejonowy III Wydział Rodzinny i Nieletnich w Zamościu postanowieniem z dnia 22 grudnia 2017 r., sygn. akt III RNs 628/17 orzekł o umieszczeniu C. Z. w domu pomocy społecznej bez jej zgody.

8 Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż C. Z. (ur. [...].04.1949 r.) ze względu na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy i wsparcia w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych oraz zapewnienia stałej całodobowej opieki.

9 Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki, która z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

10 Mając na uwadze występujące w sprawie okoliczności, tj. wiek i stan zdrowia skarżącej oraz brak możliwości zapewnienia ww. należytej opieki w miejscu zamieszkania organ pierwszej instancji stwierdził, że C. Z. spełnia przesłanki określone w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a wobec orzeczenia Sądu zachodzi konieczność skierowania ww. do domu pomocy społecznej na czas nieokreślony, przy czym w toku postępowania ustalono możliwość przyjęcia C. Z. do Domu Pomocy Społecznej im. św. S. F. w K..

11 Z uwagi na powyższe decyzją z dnia [...] r., znak: [...] skierowano C. Z. do Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie im. Ś.. S. F. w K. na czas nieokreślony.

12 W wyniku odwołania wniesionego przez C. Z. w sprawie orzekało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które utrzymało w mocy decyzję o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej.

13 Odwołując się do treści art. 54 ust. 1 i 2 oraz art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej organ odwoławczy wyjaśnił, że powyższe przepisy wskazują, iż skierowanie do domu pomocy społecznej jest z założenia działaniem w sytuacji ostatecznej, gdy wyczerpane zastały możliwości udzielenia osobie nie mogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu pomocy w miejscu zamieszkania.

14 Z akt sprawy wynika, iż w przypadku C. Z. zaszły tego rodzaju okoliczności. Wymieniona ze względu na wiek (69 lat) choroby (m. in. SM, zaburzenia adaptacyjne i psychoorganiczne, niewydolność psychoruchową, chorobę zwyrodnieniową wielostawową i skrzywienie boczne kręgosłupa) oraz niepełnosprawność (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe) nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a nie jest możliwe, w tym ze względu na jej zachowanie uwarunkowane schorzeniami i sytuację rodzinną, udzielenie niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

15 Sąd Rejonowy w Zamościu III Wydział Rodzinny i Nieletnich prawomocnym postanowieniem z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie sygn. akt. III RNs 628/17 orzekł, w trybie art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, o umieszczeniu wymienionej w domu pomocy społecznej bez jej zgody. Organy administracji są związane orzeczeniem sądu. Obowiązkiem organu pierwszej instancji było więc w tych okolicznościach wykonanie orzeczenia.

16 Decyzja o skierowaniu była w niniejszej sprawie konsekwencją postanowienia sądu o umieszczeniu skarżącej w domu pomocy społecznej. Kwestionowanie zasadności umieszczenia powinno więc nastąpić w postępowaniu przed sądem. W postępowaniu administracyjnym odwołanie w tym zakresie nie może odnieść zamierzonego skutku. O istnieniu podstaw umieszczenia skarżącej w domu pomocy społecznej rozstrzygnął prawomocnie sąd, a organ wydający decyzję o skierowaniu był tymi ustaleniami związany.

17 Końcowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ skierował skarżącą do Domu Pomocy Społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz niepełnosprawnych fizycznie w K., co - biorąc pod uwagę potrzeby skarżącej będące konsekwencją schorzeń oraz bliskość miejsca zamieszkania (to jest kryteria określone w przepisie art. 54 ust. 2) - należy uznać za uzasadnione.

18 Decyzja organu drugiej instancji została zaskarżona przez C. Z. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

19 W skardze zarzucono, że decyzja opiera się na niewłaściwej nieprawdzie, gdzie nie ma ani słowa prawdy, same kłamstwa. W skardze nawiązywano także do należącego do skarżącej domu położonego w Z. przy ul. [...].

20 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

22 Skarga jest niezasadna.

23 Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

24 Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organ nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

25 Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej.

26 Organ administracji dokonał także właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też prawidłowo zastosował normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

27 W myśl przepisu art. 7 k.p.a., organ administracji podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

28 Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być dokonana na podstawie całego zebranego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

29 Organ administracyjny jest więc zobowiązany na podstawie przytoczonych przepisów do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić, czy dana okoliczność została wyjaśniona i udowodniona.

30 W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie naruszył wskazanych reguł postępowania. Organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważył go i poddał ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.

31 Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej skarżącej.

32 Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia te wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów.

33 Organ nie naruszył dyspozycji art. 6 k.p.a.

34 Zasada legalizmu (praworządności) oznacza, że organ musi działać na podstawie i w granicach prawa.

35 W sprawie organ działał na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

36 Nie można także uznać, by doszło do naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a. Prowadzone w sprawie postępowanie nie naruszało zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Brak jest także jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że w sprawie organy odstąpiły od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

37 Organ nie naruszył także dyspozycji art. 107 § 1 k.p.a. albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zwiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem.

38 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 54 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. - dalej jako: "u.p.s.").

39 Zgodnie z tymi przepisem osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 2 u.p.s.).

40 Z powyższego wynika, że w domu pomocy społecznej może zostać umieszczona jedynie osoba wymagająca całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogąca samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych.

41 W przedmiotowej sprawie, co trafnie stwierdziły także organy administracji obu instancji, kwestia zaistnienia powyższej przesłanki została już przesądzona prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Zamościu z dnia 22 grudnia 2017 r., sygn. akt. III RNs 628/17.

42 Postanowieniem tym Sąd Rejonowy w Z. orzekł, w trybie art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, o umieszczeniu C. Z. w domu pomocy społecznej bez jej zgody (kopia orzeczenia w aktach administracyjnych).

43 Powyższe orzeczenie przesądziło zatem o potrzebie, czy nawet wręcz konieczności, skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej. Orzeczenie to zastąpiło również zgodę osoby kierowanej do domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 54 ust. 2 u.p.s.

44 Organy administracji są związane orzeczeniem sądu powszechnego. Organy nie mogą kwestionować tego orzeczenia w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, a ich obowiązkiem było jak najszybsze wykonania orzeczenie w trybie administracyjnym i skierowanie skarżącej do odpowiedniego domu pomocy społecznej.

45 W całości podzielić należy bowiem wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd co do tego, że organy pomocy społecznej w postępowaniu, o którym mowa art. 54 ust. 1 u.p.s., są związane prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody i zobowiązane do jego realizacji poprzez orzeczenie o skierowaniu jej do domu pomocy społecznej (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1298/14 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1040/09, oba opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

46 Na marginesie już więc tylko należy stwierdzić, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym w szczególności dokumentacja medyczna dotycząca skarżącej, w pełni uzasadnia przyjęcie, że spełniona została przesłanka umieszczenia skarżącej w domu pomocy społecznej, o której mowa w art. 54 ust. 1 u.p.s.

47 Skarżąca bowiem z uwagi na swój wiek (69 lat), choroby (m. in. stwardnienie rozsiane, uszkodzenie centralnego układu nerwowego w obszarze MRI, zaburzenia adaptacyjne i psychoorganiczne, niewydolność psychoruchową, chorobę zwyrodnieniową wielostawową i skrzywienie boczne kręgosłupa, zbieractwo) oraz niepełnosprawność (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe i wymogu pomocy osób drugich) nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a nie jest możliwe, w tym ze względu na jej zachowanie uwarunkowane schorzeniami i sytuację rodzinną, udzielenie niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

48 Podkreślić należy, że tak z wywiadów przeprowadzanych przez pracowników socjalnych, jak i z dokumentacji medycznej wynika, że skarżąca jest niesamodzielna i nie potrafi o siebie zadbać, gromadzi w miejscu zamieszkania liczne przedmioty, mieszkanie jest bardzo brudne, czuć fetor, zalegają w nim stery śmieci, których skarżąca nie pozwala usunąć lub posprzątać, a warunki bytowe zagrażają zdrowiu i życiu skarżącej.

49 W takiej sytuacji uznać należało, że dla zrealizowania wydanego przez sąd powszechny orzeczenia o umieszczeniu w domu pomocy społecznej w pełni konieczne było wydanie przez organ administracji, zaskarżonej obecnie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej.

50 Mając na uwadze, że skarżąca skierowana została do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku oraz osób niepełnosprawnych fizycznie, zaś dom ten położony jest w K., a więc w miejscowości położonej blisko dotychczasowego miejsca zamieszkania skarżącej, uznać należy, że zachowane zostały także wymogi określone w art. 54 ust. 2 zdanie pierwsze u.p.s.

51 Bez znaczenia dla takiej oceny przedmiotowych kwestii pozostają zarzuty podnoszone przez skarżącą, a dotyczące należącej do skarżącej nieruchomości - domu położonego w Z. przy ul. [...].

52 W odniesieniu do tych kwestii wyjaśnić należy, że zaskarżona decyzja dotyczy jedynie skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej. Decyzja ta w żadnym stopniu nie dotyczy posiadanych przez skarżącą praw do nieruchomości. Nie ogranicza ona także skarżącej w możności sprawowania zarządu swym majątkiem, w tym także posiadanymi nieruchomościami.

53 W tym stanie rzeczy, na podstawie przytoczonych powyżej przepisów oraz w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.

54 O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 18).