Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 listopada 2020 r., II SA/Lu 293/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 listopada 2020 r., II SA/Lu 293/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc - Malec (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 3 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020r., znak: [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] marca 2020 r., znak: SKO. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze - po rozpatrzeniu odwołania S. W. - utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w G. dnia [...] grudnia 2019 r., znak: [...] orzekającą o skierowaniu z dniem [...] stycznia 2020 r. S. W. do Domu Pomocy Społecznej w J. L. - "[...]."

3 W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r., sygn. akt III RNs [...] Sąd Rejonowy w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich orzekł o umieszczeniu S. W. w domu pomocy społecznej, bez jego zgody, a zatem w wykonaniu tego postanowienia należało skierować skarżącego do właściwego domu pomocy społecznej.

4 W odwołaniu skarżący podnosił, że zamieszkuje wraz z ojcem, który sprawuje nad nim należytą opiekę oraz zapewnia mu odpowiednie warunki egzystencji, a więc skierowanie go do domu pomocy społecznej jest nieuzasadnione.

5 Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania, podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji.

6 Wyjaśniło, że z przepisu art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507), dalej jako "u.p.s." wynika, że po świadczenie w postaci umieszczenia w domy pomocy społecznej należy sięgać po wykorzystaniu wszystkich możliwości pomocy środowiskowej w miejscu zamieszkania, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt, w szczególności z wywiadu środowiskowego z dnia [...] grudnia 2019 r., S. W. zamieszkuje wraz ze swoim ojcem w drewnianym domu jednorodzinnym, pozbawionym bieżącej wody oraz zaopatrzonym w podstawowy sprzęt codziennego użytku. Ojciec skarżącego jest osobą nadużywającą alkoholu, dlatego nie może sprawować należytej opieki nad synem, który jest osobą niepełnosprawną i wymagającą stałej opieki ze strony lekarzy specjalistów. Skarżący spełnia zatem przesłanki umieszczenia go w domu pomocy społecznej.

7 Kolegium wyjaśniło następnie, że umieszczenie w domu pomocy społecznej wymaga uzyskania zgody osoby mającej być w takim domu umieszczona lub zgody jej przedstawiciela ustawowego. W niniejszej sprawie zgodę zastąpiło postanowienie Sądu Rejonowego w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej. Obecnie organy są związane tym postanowieniem, dlatego orzekły o skierowaniu skarżącego do DPS [...]. Zarzuty dotyczące opieki sprawowanej nad nim przez jego ojca, wobec prawomocnego postanowienia sądu rodzinnego, nie mogły być uwzględnione obecnie przez organy administracyjne.

8 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. W. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem przepisów postępowania:

9 - art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegającym na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie i na pominięciu dowodów korzystnych dla skarżącego, z których wynika, że niezbędna mu pomoc może być zapewniona w formie usług opiekuńczych, a codzienną opiekę sprawuje ojciec skarżącego - S. W.;

10 - art. 8 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte, ogólne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji i jest niezgodne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

11 - art. 7 k.p.a. poprzez pobieżne zbadanie okoliczności faktycznych sprawy i skupienie się tylko na orzeczeniu Sądu z dnia [...] lutego 2018 r., sygn. akt III RNs [...], które z uwagi na fakt wydania ponad dwa lata temu nie odpowiada aktualnemu stanowi faktycznemu sprawy.

12 Ponadto skarżący - na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 t.j.), dalej jako "p.p.s.a." - wniósł o dopuszczenie dowodów:

13 - z dokumentów tj. wniosku prokuratora o skierowanie na leczenie odwykowe ojca skarżącego, opinii biegłych oraz akt sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III RNs [...] wraz z postanowieniem oddalającym wniosek o skierowanie ojca skarżącego na leczenie odwykowe, na okoliczność, że opiekun faktyczny skarżącego - ojciec S. W. – wbrew ustaleniom organów - nie jest osobą uzależnioną alkoholu (nie nadużywa alkoholu);

14 - z zeznań świadka – ojca skarżącego na okoliczność sprawowanej opieki nad synem.

15 Skarżący podniósł, że "decyzja w sprawie umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej uwarunkowana jest spełnieniem łącznie trzech przesłanek: po pierwsze może ona być wydana jedynie w sytuacji, kiedy osoba wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności; po drugie - osoba te ze względów określonych w przesłance pierwszej, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu; po trzecie - osobie tej nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2019 r., II SA/Po 477/19).

16 Wyjaśnił, że potrzebuje pomocy i faktycznie taką pomoc od kilkunastu lat zapewnia mu jego ojciec, a więc nie ma potrzeby umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej. Podniósł, że niewykluczone jest też wystąpienie do sądu o zmianę postanowienia wydanego w sprawie III RNs [...] z dnia [...] lutego 2018 r.

17 Zarzucił, że umieszczenie go wbrew jego woli w DPS należy postrzegać jako "pozbawienie wolności" w rozumieniu art. 41 ust. 1 Konstytucji, dlatego cały stan faktyczny winien być przeanalizowany dokładnie, a ograniczenie się przez organ tylko do związania orzeczeniem sądu powszechnego narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i nie uwzględnia interesu strony.

18 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

20 W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wyłącznie kontrolę legalności działalności organów władzy publicznej, a więc nie rozstrzygają samodzielnie spraw administracyjnych. Wynika to z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz.2167) oraz z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.". W ramach tej kontroli sądy oceniają, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami oraz, czy przy jej wydaniu organy nie naruszyły przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

21 Dokonując kontroli zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w przedstawionym zakresie, stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna.

22 Podstawą prawną jej wydania był art. 54 ust. 1 u.p.s. zgodnie z którym - osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej, przy czym w świetle ust. 2 tego przepisu, wymagane jest do tego uzyskanie zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego. Stosownie natomiast do ust. 4 tego przepisu – w przypadku, gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej (...) ośrodek pomocy społecznej (...) jest obowiązany do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna - prokuratora.

23 W takim przypadku właściwy sąd rodzinny i opiekuńczy przeprowadza odpowiednie postępowanie, w tym - w razie schorzeń o podłożu psychicznym - w trybie art. 39 w zw. z art. 38 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (tekst jedn. Dz.U. z 2020r., poz.685). Zgodnie z art. 38 tej ustawy: 1) Osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego, może być za jej zgodą lub zgodą jej przedstawiciela ustawowego przyjęta do domu pomocy społecznej. 2). Przyjęcie do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w ust. 1, bez jej zgody a za zgodą jej przedstawiciela ustawowego wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego o przyjęciu do domu pomocy społecznej. Z kolei stosownie do art. 39 ust. 1 – 3: 1) Jeżeli osoba, o której mowa w art. 38, lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. 2) Z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego, jeżeli przebywająca w nim osoba jest niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymaga dalszego leczenia w tym szpitalu. 3) Jeżeli osoba wymagająca skierowania do domu pomocy społecznej ze względu na swój stan psychiczny nie jest zdolna do wyrażenia na to zgody, o jej skierowaniu do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy.

24 Z akt wynika, że w stosunku do skarżącego S. W. zostało wydane w dniu [...] lutego 2018r. – na podstawie przytoczonego przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego na wniosek Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w J. L. - postanowienie Sądu Rejonowego w J. L. III Wydział Rodzinny i Nieletnich (sygn. akt III RNs [...]) o umieszczeniu skarżącego bez jego zgody w domu pomocy społecznej.

25 Słusznie podniosły organy obu instancji, że po uprawomocnieniu się tego postanowienia, obowiązkiem organu pomocy społecznej było "wykonanie" tego orzeczenia poprzez wydanie decyzji na podstawie art. 54 u.p.s. o skierowaniu skarżącego do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu.

26 Rację mają organy, że były związane tym postanowieniem i nie posiadały kompetencji do dokonywania samodzielnych ustaleń w zakresie przesłanek umieszczenia skarżącego w domu pomocy – w tym przypadku decyzję organu o umieszczeniu skarżącego w takiej placówce, zastąpiło orzeczenie tego sądu i to sąd był uprawniony do oceny tych przesłanek. Należy bowiem podzielić wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd co do tego, że organy pomocy społecznej w postępowaniu, o którym mowa art. 54 ust. 1 u.p.s., są związane prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody i zobowiązane do jego realizacji poprzez orzeczenie o skierowaniu jej do domu pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1298/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1040/09; wyrok WSA w Lublinie z dnia 31 stycznia 2019r., II SA/Lu 842/18). W związku z tym, że istnienie przesłanek umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej ustalał sąd, to również wyłącznie ten sąd, a nie organ, jest właściwy do stwierdzenia, że wskutek zmiany okoliczności nie zachodzi konieczność dalszego przebywania skarżącego w tej placówce.

27 Uchylenie postanowienia wydanego na podstawie art. 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego może mieć miejsce w szczególności, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej jest już w stanie samodzielnie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe, czy też ujawni się osoba, która może sprawować nad nią opiekę, a zatem wówczas, gdy odpadnie chociażby jedna z obligatoryjnych przesłanek warunkujących umieszczenie w domu pomocy społecznej, sąd opiekuńczy powinien orzec o zwolnieniu danej osoby. Wydanie postanowienia w przedmiocie zmiany orzeczenia, które zapadło na podstawie art. 39 o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody powinno poprzedzać, stosownie do okoliczności (art. 515 k.p.c.), postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy powstały przesłanki dokonania takiej zmiany (zob. postanowienie SN z dnia 9 lutego 2011 r., V CSK 248/10). Podkreślić należy, że w przypadku umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej w trybie przymusowym (art. 39 u.o.z.p.) z wnioskiem o zmianę orzeczenia do sądu opiekuńczego mogą wystąpić: przedstawiciel ustawowy, małżonek, krewny w linii prostej, rodzeństwo, osoba sprawująca faktyczną opiekę, kierownik domu pomocy społecznej. Po zmianie orzeczenia sądu opiekuńczego o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej konieczne się staje także stwierdzenie wygaśnięcia decyzji administracyjnej o skierowaniu do domu oraz o odpłatności za pobyt. (tak Bobińska Kinga, Eichstaedt Krzysztof Zygmunt, Gałecki Piotr, Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Komentarz, wyd. II, komentarze sip.lex.pl nr 495594)

28 W świetle powyższego zarzuty skargi dotyczące wadliwego ustalenia sytuacji życiowej skarżącego, w tym także tego, czy obecnie możliwe jest sprawowanie opieki nad skarżącym przez jego ojca, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż do obowiązków organu administracyjnego nie należało w tej sytuacji przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Okoliczności te podlegają wyłącznie ocenie właściwego sądu rodzinnego. Zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a. nie jest więc zasadny. Z tych samych powodów Sąd postanowił oddalić wnioski dowodów złożone na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. – wskazane dowody mogą być ewentualnie zgłaszane przed właściwym sądem rodzinnym.

29 Dodać należy, że z przeprowadzonego przez organ wywiadu środowiskowego w dniu [...] grudnia 2019r. wynikało, że ojciec skarżącego nadużywa alkoholu, pije z kolegami w domu, albo wychodzi do sklepu, skarżący pozostaje wówczas sam, konieczne leki przyjmuje nieregularnie, a więc – zdaniem pracownika socjalnego - jest pozbawiony należytej opieki ze strony ojca, poza tym organ stwierdził bardzo skromne warunki materialne skarżącego (drewniany dom jednorodzinny, trzyizbowy, brak bieżącej wody i łazienki w mieszkaniu, brak centralnego ogrzewania, tylko podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego). Ustalenia te dawały organowi usprawiedliwione przekonanie, że sytuacja skarżącego nie zmieniła się od wydania postanowienia Sądu Rejonowego z [...] lutego 2018r., a więc, że nie ma podstaw do występowania do tego Sądu o ewentualną zmianę tego postanowienia. Oczywiście, nie stoi to na przeszkodzie, by taki wniosek do Sądu złożył skarżący, czy jego przedstawiciel ustawowy.

30 Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.