Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2015 r., I SA/Kr 1238/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 listopada 2015 r., I SA/Kr 1238/15

Sentencja

1 |Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie | w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Protokolant: Anna Frasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 maja 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu III raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. oraz sprawy ze skargi M. J. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu I. skargę oddala; II. odmawia wymierzenia grzywny.

Uzasadnienie

2 Wnioskiem z dnia 17 września 2014 r. M.J. zwróciła się do Wójta Gminy G. o umorzenie III raty zaległości podatkowych, wynikającej z ostatecznej decyzji – nakazu płatniczego Wójta z dnia 13 lutego 2014r., nr [...] za rok 2014 w kwocie 139 zł. Wniosek motywowała trudną sytuacją finansową i materialną. Przedstawiła kserokopie dowodu otrzymania emerytury oraz rachunki za: gaz, energie elektryczną, telefon, leki.

3 Wójt Gminy G. decyzją z dnia 18 lutego 2015 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 207 i art. 210 w zw. z art. 67a § 1 pkt 1 o.p. odmówił umorzenia III raty zaległości podatkowych. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w jego ocenie sytuacja materialna wnioskodawczyni nie zagraża jej egzystencji. Ponadto nie stwierdzono obniżenia zdolności płatniczych podatnika spowodowanych zdarzeniem losowym, czy też faktem, że podatnik znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, której nie mógł przewidzieć, lub której nie mógł zapobiec. Organ pierwszej instancji wskazał również, iż dokonał już umorzenia szeregu rat podatkowych.

4 Od powyższej decyzji M.J. złożyła w terminie odwołanie, domagając się umorzenia przedmiotowej zaległości ze względu na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Zarzuciła, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 210 § 1 pkt 6 oraz § 4 o.p. poprzez brak uzasadnienia prawnego i faktycznego.

5 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 lutego 2015r. znak: [...], na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 67a § 1 pkt 3 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

6 W uzasadnieniu podano, ze art. 67a §1 pkt.3 ustawy o.p. upoważnia organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego w przedmiocie umarzania między innymi zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę. Uznanie oparto na przepisie który w swej treści zawiera pojęcia niedookreślone takie jak "ważny interes podatnika" czy "interes publiczny".

7 Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji dysponował w sprawie w sposób dostateczny materiałem dowodowym obrazującym sytuację materialną i dochodową strony oraz ponoszone przez nią wydatki. Do tych zebranych dowodów na okoliczność trudnej sytuacji materialnej podatniczki organ podatkowy pierwszej instancji odniósł się w sposób dostateczny w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium uznało, że nie jest uprawnione do umarzania zaległości podatkowych w przypadku decyzji wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne. Może jedynie zbadać czy nie doszło do przekroczenia przez organ pierwszej instancji granic uznania administracyjnego.

8 Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona jest właścicielem gruntu o po w. 0,7261 ha. w tym 14 arów gruntu sklasyfikowanego jako B zabudowanym budynkiem mieszkalnym, oraz gospodarczym, uzyskując przy tym wykazane w decyzji organu pierwszej instancji dochody oraz ponosząc udokumentowane wydatki. Z zebranego materiału dowodowego wynika też, że zobowiązana pozostaje w trudnej sytuacji finansowej i materialnej. Należy jednak zauważyć, że przepis art.67a § 1 pkt 3 o.p. oparty jest o instytucję uznania administracyjnego . Organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć zaległość podatkową w części lub w całości. Wydając decyzję w tym przedmiocie organ podatkowy w oparciu o instytucję uznania administracyjnego winien w szczególności zbadać sytuację finansową wnioskodawcy oraz jego dochody i wydatki. Ocena, czy istnieją przesłanki do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej ,oparta jest w znacznej mierze na elementach natury słusznościowej , które wymykają się kontroli Kolegium. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że wprawdzie podatniczka pozostaje w trudnej sytuacji finansowej lecz sytuacja taka nie może być samoistną przesłanką do zastosowania instytucji umorzenia w kontekście stosowanych już wcześniej w stosunku do strony umorzeń zaległości podatkowych w tym I raty podatku za rok 2014 i ustalonej przez organ pierwszej instancji sytuacji dochodowej oraz ponoszonych przez stronę wydatków. Również zapłata III raty podatku w kwocie 139 zł (co stanowi 47zł miesięcznie) nie wpłynie w sposób drastyczny na pogorszenie warunków egzystencji strony. Należy też zauważyć, że podatek od nieruchomości należy do grupy podatków o charakterze majątkowym i związany jest z własnością nieruchomości i to niezależnie od uzyskiwanych z tej nieruchomości dochodów. A zatem podnoszony przez stronę argument braku uzyskiwania dochodów z opodatkowanych nieruchomości nie stanowi przesłanki umorzenia zaległości podatkowej.

9 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję M.J. Skarżąca powołała się na wyniki badań Eurostatu w kwestii ubóstwa, wskazując, że przy osiąganych dochodach i wydatkach nie jest w stanie zapłacić raty podatku. Zarzuciła też brak wnikliwego rozpatrzenia sprawy, pominięcie jej argumentów, a nadto niepotrzebne generowanie kosztów postępowania. M.J. zarzuciła naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 233 § 1 i § 2 o.p. Domagała się też zastosowania w sprawie art. 149 § 1 p.p.s.a., nie wskazując jednakże, na czym takie zastosowanie jej zdaniem miałoby polegać (sygn. akt I SA/Kr 1238/15).

10 Odrębną skargą M.J. wniosła o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywny za naruszenie art. 287 § 2 p.p.s.a. (sygn. akt I SA/Kr 1239/15).

11 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczas zajmowane w sprawie stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

12 Na rozprawie w dniu 12 listopada 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zarządził połączenie spraw sygn. akt I SA/Kr 1238/15 oraz I SA/Kr 1239/15 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, postanawiając prowadzić je pod wspólną sygnaturą I SA/Kr 1238/15.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

14 Skargi podlegały oddaleniu.

15 Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

16 Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 67a § 1 pkt 3 o.p., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Użyte w ww. art. 67a § 1 pkt 3 o.p. sformułowanie "może umorzyć" w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku stwierdzenia przesłanek określonych w tym przepisie może uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Wolność decyzyjna w zakresie rozstrzygnięcia na gruncie art. 67a § 1 § 3 o.p. sprawia, że nawet wystąpienie ustawowych przesłanek nie obliguje organu podatkowego do zastosowania instytucji umorzenia w każdym przypadku. Uznanie administracyjne jest ograniczone dyrektywami wyboru, interesem publicznym oraz ważnym interesem podatnika. Użyte pojęcia "interesu publicznego" oraz "ważnego interesu podatnika" są pojęciami nieostrymi. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią ważności; nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika, że jego sytuacja życiowa i materialna uzasadnia zastosowanie ulgi. Przez interes publiczny rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji, itp. Powyższe wynika z wyjątkowego charakteru instytucji umorzenia, stanowiącej odstępstwo od zasady równości i powszechności opodatkowania. Zasadą pozostać musi płacenie podatków w sposób i w terminach przewidzianych przez prawo. Jedynie nadzwyczajne okoliczności mogą spowodować odstępstwo od tej reguły (por. B. Dauter S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, s. 522 i n., tezy 14, 15 oraz 18-20 i powołane tam orzecznictwo).

17 W doktrynie oraz utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia lub rozłożenia zaległości na raty istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2002 r., sygn. akt III SA 2302/00). Obowiązki te bezpośrednio wynikają z treści art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych, organ winien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 o.p. Jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zaległości podatkowej, w uzasadnieniu takiej decyzji winny zostać szczegółowo określone motywy takiego rozstrzygnięcia (art. 210 § 4 o.p.).

18 Sąd, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził, aby naruszały one prawo w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00, Lex Omega nr 78302; 28 listopada 2001 r., sygn. akt SA/Sz 1292/00, Lex Omega nr 78300).

19 Z akt sprawy wynika, że organy obydwu instancji przeprowadziły szczegółowe postępowanie wyjaśniające i dowodowe. Wbrew twierdzeniom skarżącej, dokonały analizy jej aktualnej sytuacji osobistej i materialnej w oparciu o dokumenty i oświadczenia przedłożone przez samą stronę. Z uzasadnień kontestowanych decyzji wynika jednoznacznie, że organy nie zakwestionowały obiektywnie trudnej sytuacji majątkowej skarżącego. Ważąc jednak wynikającą z art. 67a o.p. przesłankę ważnego interesu podatnika z równie istotną przesłanką interesu publicznego, uznały, że sam fakt pozostawania w trudnej sytuacji finansowej nie uprawnia skarżącej do uzyskania wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych.

20 Organy w sposób dokładny, wyczerpujący i przekonujący wskazały na okoliczności, które ich zdaniem nie przemawiają za wnioskowanym umorzeniem zaległości podatkowych, pomimo istnienia po stronie podatnika przesłanki ważnego interesu. Powołały się w szczególności na fakt, że podatniczka już wielokrotne w latach poprzednich korzystała z instytucji umorzenia zaległości podatkowej. Istotna jest tu kwestię zasady równości opodatkowania, zasadności udzielenia skarżącej ulgi w kontekście tych podatników, którzy terminowo i w pełnej wysokości regulują swoje zobowiązania podatkowe. Nie bez znaczenia pozostaje również kwestia postawy samego podatnika, czy podjął jakikolwiek wysiłek, by zadośćuczynić choćby w części ciążącemu na nim obowiązkowi zapłaty zaległych należności. Jeśli zaś chodzi o samą skarżącą w odniesieniu do zobowiązań za lata poprzednie jedyną formą jej aktywności było składanie kolejnych wniosków o udzielenie ulg w spłacie zaległości, które zresztą jak wzmiankowano zostały rozpoznane w sposób dla niej pozytywny.

21 W świetle powyższego stanowisko organów podatkowych odmawiających przyznania wnioskowanej ulgi o najdalej idącym charakterze, zmierzającej do całkowitego zwolnienia z zapłaty podatku, Sąd uznał za zasadne, zwłaszcza w kontekście określonej w art. 67a o.p. - równorzędnej z ważnym interesem podatnika - przesłanki interesu publicznego. Umorzenie zaległości podatkowej oraz odsetek za zwłokę jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, przy czym należy zaznaczyć, że nie wolno czynić z niej środka prowadzącego generalnie do zwolnienia z zapłaty podatku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 maja 1991 r. SA/Gd 295/91; z dnia 20 marca 2002 r., I SA/Gd 1563/99, Lex Omega 76080). Umorzenie zaległości podatkowej stanowi pewną formę rezygnacji organów podatkowych z przysługujących budżetowi należności podatkowych. Nawet więc w sytuacji, gdy podatnik wykaże, że ma ważny interes w uzyskaniu tego rodzaju ulg podatkowych, to organy podatkowe przy podejmowaniu decyzji muszą również brać pod uwagę interes ogólnospołeczny, w którym leży zapewnienie dopływu należności podatkowych do budżetu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2000 r., III SA 1087/99, Lex Omega 45381).

22 Mając powyższe na względzie należy uznać, że organy podatkowe wszechstronnie rozważyły i oceniły wszystkie aspekty faktyczne i prawne niniejszej sprawy, a także wzięły pod uwagę okoliczności podnoszone przez skarżącą i w wyniku tej oceny podjęte zostały decyzje mieszczące się granicach uznania administracyjnego, dlatego Sąd nie znalazł podstaw do uznania ich za niezgodne z prawem.

23 Pozostałe zarzuty skarg również nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z przywoływanym przez stronę art. 149 § 1 ustawy o p.p.s.a. uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach wymienionych w tym przepisie polega na zobowiązaniu organu administracji publicznej do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji, albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przepis ten określa treść orzeczenia uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, a zatem nie może znaleźć zastosowania w sprawie, gdyż przedmiotem kontroli sądu był wydany już w wyniku przeprowadzonego postępowania akt administracyjny (decyzja).

24 Nie mogła zostać uwzględniona skarga o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywny. Bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje regulacja art. 287 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą w przypadku gdy sąd w orzeczeniu stwierdzi nieważność aktu albo ustali przeszkodę prawną uniemożliwiającą stwierdzenie nieważności aktu, stronie, która poniosła szkodę, służy odszkodowanie od organu, który wydał decyzję. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest bowiem wcześniejsze stwierdzenie nieważności kwestionowanego aktu, podczas gdy w warunkach niniejszej sprawy brak było podstaw do stwierdzenia przesłanek kwalifikowanych jego braków. Dodatkowo art. 287 ustawy o p.p.s.a. nie określa podstawy roszczenia poszkodowanej strony, ponieważ ta podstawa wynika z przepisów kodeksu cywilnego. W sytuacjach określonych art. 287 powyższej ustawy, strona może więc dochodzić odszkodowania w postępowaniu przed sądem powszechnym na podstawie art. 417–4172 k.c.

25 Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a. oddalając skargi.