Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2017 r., I SA/Kr 1189/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2017 r., I SA/Kr 1189/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 29 sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych).

Uzasadnienie

2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 29.08.2017 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 29.06.2017r. nr [...] w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych,

3 Powyższe rozstrzygnięcia wydane zostały w następującym stanie faktycznym; Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego P. S., na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc 11.2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę, w kwocie należności głównej w wysokości 57.546,00 zł. Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie nieostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. nr [...], której nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

4 W dniu 09.12.2016r. organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 09.12.2016 r. dokonał drogą elektroniczną zajęcia rachunku bankowego w Banku Zachodnim WBK S.A. (zawiadomienie nr [...]). Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami o zajęciu doręczono zobowiązanemu w dniu 02.01.2017 r.

5 W toku postępowania powstały koszty egzekucyjne w kwocie 5.191,90 zł, obciążające zobowiązanego.

6 W wyniku dokonanego zajęcia w dniu 12.12.2016r. uzyskano kwotę, która w całości pokryła koszty egzekucyjne.

7 Zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem z dnia 28.02.2017r., uzupełnionym dnia 10.04.2017r. o zwrot ściągniętych kwot, w tym kosztów egzekucyjnych. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] pismem z dnia 19.05.2017r. wydał zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych

8 Pismem z dnia 08.06.2017r., zobowiązany złożył wniosek o określenie wysokości kosztów egzekucyjnych.

9 Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] po przeprowadzeniu postępowania, postanowieniem z dnia 29.06.2017r. nr [...] (str.114-115) określił zobowiązanemu wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę 5.191,90 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, za co i w jakiej wysokości zostały naliczone koszty egzekucyjne w prowadzonym postanowieniu.

10 Zobowiązany na powyższe postanowienie, pismem z dnia 17.07.2017 r. wniósł zażalenie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., wydał w dniu 29.08.2017 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

11 Na powyższe postanowienie skarżący, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając;

12 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 6 w zw. z art. 64 § 9 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa poprzez obciążenie skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, podczas gdy postępowanie to zostało umorzone, a samo zobowiązanie podatkowe wygasło na skutek przedawnienia,

13 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie postanowienia organu I instancji i nie umorzenie postępowania, pomimo że zarzuty poniesione przez skarżącego w zażaleniu z dnia 17 lipca 2017r. uzasadniały podjęcie przez organ takiego rozstrzygnięcia,

14 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 11 kpa. poprzez naruszenie zasady przekonywania, w zakresie w jakim z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynikają wszelkie podstawy wydanego rozstrzygnięcia.

15 4. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 w zw. z art. 126 kpa. w zakresie jakim uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonego postanowienia jest nazbyt ogólne i lakoniczne.

16 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

17 Wskazał w pierwszej kolejności, że wydając postanowienie w sprawie kosztów, organ egzekucyjny nie stosował przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, a zatem nie mógł ich naruszyć. Kwestia kosztów egzekucyjnych jest regulowana wyłącznie przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wyjaśnił, iż art. 64 § 9 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j . Dz.U. z 2017r. poz. 1201 ) stanowi, że obowiązek uiszczenia opłat, za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 upea, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zatem, zgodnie z w/w przepisami koszty egzekucyjne powstały z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, tj. w dniu 09.12.2016r. i zostały ściągnięte jeszcze w okresie, gdy zaległość nie była przedawniona.

18 Jednocześnie Dyrektor IAS podniósł, że zobowiązany nie może w fazie ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych podnosić okoliczności wskazujących na wadliwe wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Istnienie wad postępowania, powodujących przejście na wierzyciela lub organ egzekucyjny odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, musi być stwierdzone wydanym wcześniej postanowieniem, z którego wynika jednoznacznie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Powyższy pogląd reprezentowany jest w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, powołanym w odpowiedzi na skargę. W aktach sprawy brak jest stwierdzenia organu skarbowego lub sądowego o niezgodności z prawem prowadzonego postępowania egzekucyjnego do majątku P. S.. Skarżący również takiego rozstrzygnięcia nie przytacza. Organ odwoławczy zauważył ponadto, iż nie doszło do naruszenia przez organ egzekucyjny art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea, gdyż opłatę za zajęcie rachunku bankowego skarżącego i opłatę manipulacyjną organ naliczył według stawek podanych w w/w przepisach.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

20 Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy dnia z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017r., poz. 1368 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a. mógł z urzędu rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym.

21 Na podstawie art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu, tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

22 Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

23 Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż zarzuty podniesione w skardze lecz z uwagi na okoliczności, które Sąd rozpatrując skargę wziąć musiał pod uwagę z urzędu.

24 Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, było ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w sprawie obciążenia zobowiązanego P. S. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 5.191,90 zł prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za listopad 2011r.

25 Postanowienie organu egzekucyjnego o obciążeniu skarżącego jako zobowiązanego, kosztami postępowania egzekucyjnego wskazywało jako podstawę prawną poboru kosztów za dokonane czynności w zakresie zajęcia rachunku bankowego w Banku Zachodnim WBK S.A., art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.e.a."), a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6 u.p.e.a. Do tych samych przepisów odnosiło się zaskarżone postanowienie organu odwoławczego.

26 W związku z tym należy zauważyć, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 745/13 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał orzekł również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, której mowa w 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

27 Tak więc przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyroku Trybunału powodów. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem.

28 Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia.

29 Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienie wyroku Trybunału.

30 Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

31 Wobec treści art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku SK 31/14, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K..

32 Nie kwestionując równocześnie pewnej rozbieżności orzeczniczej w orzecznictwie sądów administracyjnych, którą obrazuje chociażby wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 lipca 2017r. sygn.. I SA/Gl 431/17 wskazać należy, iż odmienna linia orzecznicza zdaje się być powszechnie akceptowana w orzecznictwie. Porównać choćby należy prawomocne wyroki WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2017r. sygn. I SA/Kr 83/17 czy wyroki NSA z dnia 7 czerwca 2017r. sygn. II FSK 1484/15 lub z dnia 27 września 2016r. sygn.. II FSK 2066/14 czy z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. II FSK 1021/16 (wszystkie dostępne na http; orzeczenia.nsa.gov.pl) Poglądy wyrażone w ostatnio powołanych orzeczeniach w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

33 Rozstrzygnięcie kwestii kosztów prowadzonego przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego będzie więc wymagało w pierwszej kolejności uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Z tych względów Sąd odstąpił od ustosunkowywania się do zarzutów skargi i badania zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście tych zarzutów.

34 Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b orzekł jak w sentencji.

35 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.